Cách quan sát mưa sao băng để lại vệt sáng dài trên bầu trời rạng sáng mai

Nếu được xác nhận, đây sẽ là một phương pháp hoàn toàn mới để khám phá bí ẩn lớn nhất của vũ trụ.

Theo nhóm nghiên cứu từ Mỹ, Anh và châu Âu, nếu hai hố đen va chạm trong một đám mây vật chất tối, các sóng hấp dẫn lan truyền khắp vũ trụ sẽ mang theo những đặc điểm riêng biệt của môi trường đó. Khi áp dụng mô hình này vào hàng chục lần phát hiện sóng hấp dẫn, họ đã tìm thấy một sự kiện tiềm năng phù hợp với giả thuyết.

"Sử dụng hố đen để tìm kiếm vật chất tối sẽ thật tuyệt vời", Nhà vật lý học Rodrigo Vicente từ Đại học Amsterdam, Hà Lan, nhận định. "Chúng ta sẽ có thể khảo sát vật chất tối ở những quy mô nhỏ hơn bao giờ hết".

Lý thuyết tương đối rộng của Einstein, công bố năm 1916, đã mô tả trọng lực là sự cong của không-thời gian và dự đoán sự tồn tại của sóng hấp dẫn. Tuy nhiên, phải đến năm 2015, những gợn sóng này mới được phát hiện trực tiếp, mở ra một kỷ nguyên mới trong thiên văn học.

Mỗi sự kiện sóng hấp dẫn mang theo thông tin quý giá về các vật thể tham gia, từ sự hợp nhất của các hố đen, sao neutron, cho đến những vật thể kỳ lạ hơn như lỗ sâu. Giờ đây, các nhà khoa học đặt câu hỏi liệu những tín hiệu này có thể giúp giải mã một bí ẩn khác: vật chất tối - loại vật chất vô hình chỉ tương tác với vật chất thường thông qua lực hấp dẫn.

Các nhà nghiên cứu đã phát triển một mô hình vật chất tối từ các hạt siêu nhẹ, có khả năng tạo thành trường và tương tác với môi trường cực đoan như gần hố đen.

Họ giả định rằng năng lượng quay của hố đen có thể ảnh hưởng đến các đám mây vật chất tối, và ngược lại, những đám mây này sẽ thay đổi động lực học của các hố đen khi chúng va chạm, để lại dấu vết trong sóng hấp dẫn.

Khi áp dụng mô hình này vào 28 phát hiện của mạng lưới quan sát sóng hấp dẫn LVK (LIGO, Virgo, KAGRA), 27 tín hiệu cho thấy các mẫu xuất phát từ chân không.

Tuy nhiên, sự kiện đặc biệt có tên GW190728, được phát hiện vào tháng 7/2019, lại cho thấy một mẫu phù hợp với việc một cặp hố đen hợp nhất trong đám mây vật chất tối dày đặc.

Mặc dù kết quả này rất thú vị, các nhà nghiên cứu nhấn mạnh cần thận trọng. "Độ ý nghĩa thống kê của điều này không đủ cao để khẳng định việc phát hiện ra vật chất tối, và cần thực hiện các kiểm tra thêm bởi các nhóm độc lập", Nhà vật lý học Josu Aurrekoetxea từ Viện Công nghệ Massachusetts (MIT) cho biết.

Ông cũng lưu ý rằng: "Nếu không có các mô hình sóng như của chúng tôi, chúng ta có thể đang phát hiện các vụ hợp nhất hố đen trong môi trường vật chất tối, nhưng lại phân loại chúng theo hệ thống là đã xảy ra trong chân không".

Vật chất tối vẫn là một bí ẩn lớn, với nhiều giả thuyết về bản chất của nó. Dù vậy, nghiên cứu này mở ra một hướng đi đầy hứa hẹn, cho phép các nhà khoa học sử dụng sóng hấp dẫn như một công cụ mới để vén màn bí mật về thành phần vô hình nhưng chiếm phần lớn vũ trụ của chúng ta.

Tin Gốc: Dân Trí

Một viên kim cương được cửa hàng giới thiệu có màu D, độ tinh khiết VVS2 và giác cắt “Ideal”. Viên khác cùng trọng lượng lại mang thông số màu E, độ tinh khiết VS1, giác cắt Excellent nhưng giá bán thấp hơn hoặc cao hơn đáng kể.

Với người mua không có kiến thức chuyên môn, những dãy ký hiệu này dễ tạo cảm giác kim cương được chia thành một bảng cấp bậc cố định. Viên nào sở hữu nhiều chữ cái “đẹp” hơn đương nhiên phải tốt và đắt hơn.

Thực tế phức tạp hơn. Kim cương không được xếp vào một cấp chung duy nhất mà được đánh giá đồng thời theo nhiều đặc tính. Kết quả trên giấy kiểm định cũng là kết luận chuyên môn của phòng thí nghiệm dựa trên quy trình, thiết bị và hệ tiêu chuẩn mà đơn vị đó áp dụng.

Kim cương được chia thành những cấp nào?

Hệ thống phổ biến nhất hiện nay là 4C, gồm trọng lượng carat, màu sắc, độ tinh khiết và chất lượng giác cắt. Viện Đá quý Mỹ GIA cho biết hệ thống này được xây dựng nhằm tạo ra một ngôn ngữ chung, giúp chất lượng kim cương có thể được mô tả và so sánh trên thị trường quốc tế.

Màu sắc

Theo GIA, đối với kim cương trắng tự nhiên thuộc dải màu thông thường, thang màu bắt đầu từ D và kết thúc ở Z. Cấp D gần như không màu, trong khi màu vàng hoặc nâu nhạt xuất hiện rõ dần khi tiến về phía Z.

GIA chia thang này thành các nhóm gồm không màu từ D đến F, gần như không màu từ G đến J, màu nhạt từ K đến M, màu rất nhạt từ N đến R và màu nhẹ từ S đến Z. Trong điều kiện các yếu tố khác tương đương, kim cương càng ít màu càng hiếm và thường có giá trị cao hơn.

Thang D đến Z không áp dụng theo cách tương tự cho kim cương màu tự nhiên như xanh, hồng hoặc vàng đậm.

Với nhóm “fancy color”, cường độ, độ bão hòa và sự phân bố màu mới là những yếu tố đặc biệt quan trọng. Một viên kim cương vàng có màu đậm và sống động có thể đắt hơn nhiều so với viên vàng nhạt, trái ngược với nguyên tắc “càng ít màu càng tốt” của kim cương trắng.

Độ tinh khiết

Kim cương tự nhiên hình thành với những đặc điểm bên trong gọi là tạp chất và những đặc điểm trên bề mặt gọi là khuyết điểm. Khi kiểm định, chuyên gia quan sát viên đá dưới độ phóng đại 10 lần, xem xét số lượng, kích thước, vị trí, bản chất và mức độ nổi bật của các đặc điểm này.

Thang độ tinh khiết GIA có 11 cấp. Cao nhất là FL, tức không phát hiện tạp chất hoặc khuyết điểm dưới độ phóng đại tiêu chuẩn. Tiếp theo lần lượt là IF, VVS1, VVS2, VS1, VS2, SI1, SI2 và ba cấp I1, I2, I3.

FL và IF rất hiếm. Tuy nhiên, cấp cao hơn không phải lúc nào cũng đồng nghĩa người sử dụng có thể nhìn thấy sự khác biệt bằng mắt thường. Nhiều đặc điểm khiến một viên đá được xếp VS hoặc SI chỉ xuất hiện khi quan sát bằng kính lúp hoặc kính hiển vi.

Chất lượng giác cắt

Giác cắt không phải hình dạng của viên đá. Một viên kim cương có thể có hình tròn, oval, trái tim hoặc hình chữ nhật, trong khi chất lượng giác cắt thể hiện cách tỷ lệ và các mặt cắt kiểm soát ánh sáng.

Trong hệ thống GIA dành cho kim cương tròn brilliant tiêu chuẩn, giác cắt được chia thành 5 cấp gồm Excellent, Very Good, Good, Fair và Poor. Việc đánh giá dựa trên độ sáng, lửa, độ lấp lánh, tỷ lệ trọng lượng, độ bền, độ đánh bóng và tính đối xứng. (gia)

Đây cũng là điểm người mua thường nhầm lẫn. GIA chỉ đưa ra cấp giác cắt tổng thể đối với kim cương tròn brilliant thuộc dải màu D đến Z. Với những hình dạng như oval, cushion hoặc emerald, giấy kiểm định có thể ghi độ đánh bóng và tính đối xứng nhưng không nhất thiết có một cấp giác cắt tổng thể tương đương.

Trọng lượng carat

Carat đo trọng lượng chứ không trực tiếp đo đường kính hay kích thước nhìn thấy. Một carat tương đương 200mg. Hai viên cùng trọng lượng có thể trông lớn nhỏ khác nhau tùy hình dạng, độ sâu và cách phân bổ trọng lượng.

Giá kim cương cũng không tăng đều theo từng 0,01 carat. Những mốc như 1 carat, 1,5 carat hoặc 2 carat thường được gọi là kích thước “ma thuật” trên thị trường.

GIA đưa ra ví dụ hai viên 0,96 carat và 1,02 carat có cùng màu, độ tinh khiết và giác cắt. Khác biệt về kích thước gần như khó nhận thấy, nhưng viên vượt mốc 1 carat có thể đắt hơn tới khoảng 20%.

Như vậy, không tồn tại một bảng đơn giản trong đó kim cương loại một luôn tốt hơn loại hai. Mỗi viên đá là một tổ hợp của nhiều thông số. Một viên G, VS2, Excellent có thể có giá trị cao hơn viên D, VVS1 nếu viên thứ nhất lớn hơn đáng kể, có tỷ lệ đẹp hơn hoặc thuộc hình dạng đang được thị trường ưa chuộng.

Vì sao mỗi nơi kiểm định có thể đưa ra một kết quả khác?

Một nguyên nhân quan trọng là các đơn vị có thể đang sử dụng những hệ phân loại khác nhau.

Từ tháng 10/2025, GIA không còn sử dụng các cấp màu D đến Z và độ tinh khiết FL đến I3 để mô tả kim cương nuôi cấy không màu hoặc gần như không màu.

Thay vào đó, viện này xếp sản phẩm vào hai nhóm Premium và Standard dựa trên tổ hợp màu sắc, độ tinh khiết và chất lượng hoàn thiện. GIA lý giải rằng phần lớn kim cương nuôi cấy trên thị trường tập trung trong một dải màu và độ tinh khiết khá hẹp.

Trong khi đó, các báo cáo IGI phát hành đầu năm vẫn có thể ghi cụ thể màu D hoặc F, độ tinh khiết VVS2 và cấp giác cắt Ideal đối với kim cương nuôi cấy.

Điều này có nghĩa một viên đá có thể được mô tả bằng “Premium” trong hệ thống GIA nhưng mang bộ thông số D, VVS2, Ideal trên báo cáo IGI. Hai cách ghi không nên được đặt cạnh nhau rồi quy đổi một cách máy móc.

Ngay cả khi các phòng thí nghiệm cùng sử dụng thuật ngữ D đến Z hoặc VS, SI, kết quả vẫn có khả năng chênh một cấp đối với những viên nằm sát ranh giới.

Màu sắc được xác định bằng cách so sánh viên đá với bộ đá mẫu trong điều kiện ánh sáng và góc quan sát được kiểm soát.

Độ tinh khiết lại có phần phụ thuộc vào đánh giá của chuyên gia về vị trí, mức độ nổi bật và ảnh hưởng tổng thể của tạp chất. GIA và IGI đều sử dụng nhiều chuyên gia cùng tham gia quá trình đánh giá nhằm giảm ảnh hưởng của nhận định cá nhân. (gia)

Tuy nhiên, mỗi cấp không phải một điểm tuyệt đối mà là một khoảng chất lượng. Hai viên cùng được ghi VS2 có thể nằm ở hai đầu của khoảng này. Một viên gần ranh giới VS1 có thể đẹp hơn đáng kể so với viên nằm sát SI1, dù cùng mang ký hiệu VS2.

Các phòng thí nghiệm còn có thể khác nhau về bộ đá màu chuẩn, thuật toán đánh giá giác cắt, cách xử lý những đặc điểm hiếm gặp và phạm vi dịch vụ.

Một trường hợp khác là giấy do cửa hàng hoặc đơn vị bán hàng tự phát hành. Đây có thể chỉ là bản mô tả nội bộ, không tương đương báo cáo từ một phòng thí nghiệm độc lập.

GIA khuyến cáo người mua yêu cầu báo cáo kiểm định và kiểm tra mã báo cáo trên hệ thống của đơn vị phát hành, bởi những khác biệt chất lượng rất nhỏ có thể khó nhận ra ngay cả với người làm nghề.

Tin Gốc: Dân Trí

Theo nghiên cứu do mạng lưới khoa học World Weather Attribution (WWA) công bố, đợt nắng nóng liên tiếp phá vỡ hàng loạt kỷ lục tại châu Âu trong tuần qua gần như "không thể xảy ra" nếu quay trở lại 50 năm trước.

Các nhà khoa học cho rằng biến đổi khí hậu do con người gây ra là nguyên nhân chính khiến hiện tượng này trở nên cực đoan hơn.

WWA nhận định đây là một trong những đợt nắng nóng nghiêm trọng nhất từng được ghi nhận tại khu vực.

Phần lớn châu Âu đang chịu ảnh hưởng của hiện tượng "vòm nhiệt" (heat dome), khiến khối không khí nóng bị giữ lại phía trên lục địa trong nhiều ngày liên tiếp, làm nhiệt độ và độ ẩm tăng lên mức cực đoan.

Dù hiện tượng này không hiếm gặp, cường độ của đợt nắng nóng lần này được đánh giá là bất thường.

Hàng loạt kỷ lục nhiệt độ tiếp tục bị phá vỡ trong tuần qua. Pháp ghi nhận ngày nóng nhất trong lịch sử vào thứ Tư, vượt kỷ lục vừa được thiết lập một ngày trước đó.

Vương quốc Anh ghi nhận mức nhiệt cao nhất từng có trong tháng 6 vào thứ Tư và tiếp tục phá kỷ lục này vào thứ Năm. Tây Ban Nha trải qua hai ngày tháng 6 nóng nhất lịch sử vào thứ Hai và thứ Ba, trong khi Thụy Sĩ cũng ghi nhận nhiệt độ tháng 6 cao nhất từ trước đến nay vào thứ Năm.

Để đánh giá vai trò của biến đổi khí hậu, các nhà khoa học WWA kết hợp dữ liệu quan trắc và dữ liệu dự báo, phân tích ba ngày và ba đêm nóng nhất trong đợt nắng nóng trên phạm vi rộng ở châu Âu. Kết quả được so sánh với các đợt nắng nóng lớn năm 1976 và 2003 - thời điểm nhiệt độ trung bình toàn cầu thấp hơn hiện nay.

Theo nhóm nghiên cứu, trong 50 năm qua, nhiệt độ trung bình toàn cầu đã tăng khoảng 1,1 độ C, làm gia tăng đáng kể khả năng xuất hiện các đợt nắng nóng cực đoan.

Nghiên cứu cũng cho thấy nhiệt độ ban đêm đang tăng lên ở mức đáng lo ngại. Từ đêm thứ Tư sang sáng thứ Năm, Pháp trải qua đêm nóng nhất từng được ghi nhận. Nắng nóng ban đêm đặc biệt nguy hiểm vì cơ thể không có đủ thời gian để hạ nhiệt và phục hồi.

Theo báo cáo, các đợt nóng ban đêm với cường độ như hiện nay ở châu Âu có khả năng xảy ra cao gấp khoảng 100 lần so với năm 2003 - thời điểm đợt nắng nóng lịch sử khiến hơn 70.000 người thiệt mạng.

WWA cũng đánh giá tác động của độ ẩm đối với sức khỏe con người. Phân tích dữ liệu tại 854 thành phố thuộc 30 quốc gia châu Âu cho thấy 45% số thành phố đã hoặc dự kiến sẽ phá kỷ lục về chỉ số nhiệt độ cầu ướt (Wet Bulb Globe Temperature - WBGT).

WBGT phản ánh tổng hợp ảnh hưởng của nhiệt độ không khí, độ ẩm, bức xạ mặt trời và gió, qua đó đánh giá mức độ căng thẳng nhiệt đối với cơ thể. Chỉ số này càng cao, khả năng cơ thể tự làm mát thông qua tiết mồ hôi càng suy giảm, làm tăng nguy cơ kiệt sức do nóng và sốc nhiệt.

Các nhà khoa học nhận định mùa hè năm nay cho thấy khi mức nóng lên toàn cầu đạt khoảng 1,4 độ C, nắng nóng cực đoan đã tiến gần giới hạn ứng phó của xã hội.

Dù chưa có thống kê chính thức, nhiều quốc gia đã ghi nhận hàng trăm trường hợp tử vong liên quan đến nắng nóng.

Tại Tây Ban Nha, hệ thống giám sát tử vong của nước này ghi nhận 212 trường hợp tử vong liên quan đến nắng nóng trong bốn ngày, theo số liệu công bố hôm thứ Năm. Tại Pháp, ít nhất 48 người chết đuối trong tuần qua khi tìm cách giải nhiệt.

Đợt nắng nóng cũng khiến hàng nghìn trường học phải đóng cửa, làm gián đoạn giao thông đường sắt, gây mất điện và buộc nhiều điểm du lịch phải tạm ngừng đón khách.

Các nhà khoa học cảnh báo châu Âu hiện là lục địa nóng lên nhanh nhất thế giới. Nếu việc sử dụng nhiên liệu hóa thạch không sớm được cắt giảm, những đợt nắng nóng cực đoan sẽ tiếp tục xuất hiện thường xuyên hơn, kéo dài hơn và khắc nghiệt hơn.

Tin Gốc: Dân Trí