“Mẹ đã được giải thoát khỏi những cơn đau, nhưng khi bà mất tôi nhận ra mình thực sự cô độc trên đời”, chị My, 37 tuổi, ở Bắc Ninh nói.
Năm 2023, mẹ chị phát hiện ung thư giai đoạn ba trên nền bệnh Parkinson. Chị My nghỉ việc tại Hà Nội, chuyển sang làm tự do để vừa chăm con nhỏ, vừa lo cho mẹ. Thời điểm bà bị bệnh viện trả về, con thứ hai của chị mới ba tháng tuổi. Một mình chị xoay xở với 5 cữ thuốc, bơm cháo qua ống sonde, thay băng và xử lý dịch khối u mỗi ngày.
Chồng đi làm xa đến khuya, họ hàng chỉ hỗ trợ được lúc ngặt nghèo. Mẹ chị không nói được nên mỗi khi cần con gái trợ giúp, bà vỗ tay. “Có những đêm vừa chợp mắt đã bật dậy vì tiếng vỗ tay. Mọi thứ cứ lặp lại đến kiệt sức”, chị kể.
Anh Trần Quốc Trung, 26 tuổi, ở Ninh Bình cũng rơi vào hoàn cảnh tương tự. Hai năm trước, anh nghỉ việc ở nước ngoài về chăm mẹ đột quỵ nằm liệt giường. Không có anh chị em, Trung vừa làm việc tự do, vừa hỗ trợ bố chăm mẹ. Để duy trì tài chính chi trả viện phí của mẹ, anh làm hai, ba công việc một lúc, mỗi ngày chỉ ngủ 4 tiếng.
“Một bên là mẹ bệnh, một bên là bố đã già yếu. Nhiều lúc tôi muốn trốn đi đâu đó nhưng không thể vì mình là điểm tựa duy nhất”, Trung nói.
Theo tiến sĩ tâm lý Nguyễn Thị Minh, Học viện Chính trị Khu vực II, những người con một phải gánh chịu áp lực như Hà My, Quốc Trung không hiếm, tương lai sẽ tăng lên bởi quy mô gia đình Việt Nam có xu hướng ít người hơn.
Theo thống kê của Bộ Y tế, mức sinh toàn quốc đang giảm mạnh, từ 2,11 con/phụ nữ năm 2021 xuống 1,91 vào năm 2024 và tiếp tục xu hướng giảm. Báo cáo Tổng điều tra dân số và nhà ở năm 2019 cho thấy nhóm hộ gia đình từ 1 đến 3 người chiếm 50% trên cả nước. Đây là sự dịch chuyển cấu trúc xã hội rất lớn khi mô hình gia đình truyền thống (4-5 người trở lên) không còn áp đảo. Điều này đồng nghĩa số gia đình một con, trong đó người con phải gánh toàn bộ trách nhiệm chăm sóc cha mẹ, ngày càng tăng.
GS TS Giang Thanh Long, chuyên gia về dân số, nhận định hệ thống chăm sóc người cao tuổi tại Việt Nam vẫn chủ yếu dựa vào gia đình. Khi quy mô gia đình thu hẹp theo mô hình “1-2-4” (một người con phải lo cho hai bố mẹ và bốn ông bà), gánh nặng sẽ dồn lên vai từng cá nhân. “Khoảng trống giữa nhu cầu chăm sóc và hệ thống hỗ trợ cộng đồng đang ngày càng lớn”, ông Long nhấn mạnh.
Nghiên cứu từ Đại học Missouri (Mỹ) trên 1.800 người cũng chỉ ra con một có mức độ căng thẳng cao hơn hẳn khi chăm sóc người thân. Họ thường rơi vào tình trạng “caregiver burnout” (người chăm sóc kiệt sức) nhanh hơn vì không có người cùng chia sẻ những ký ức gia đình hay cùng bàn bạc trước các quyết định sinh tử của cha mẹ.
Tuy vậy, giáo sư Long cho rằng không nên nhìn vấn đề một chiều. Sinh nhiều con không đồng nghĩa cha mẹ sẽ được chăm sóc tốt. Trong những gia đình khó khăn, sự thiếu thốn có thể kéo dài qua nhiều thế hệ. Ngược lại, nếu con một được đầu tư tốt về giáo dục, sức khỏe và tài chính, việc chăm sóc cha mẹ sẽ được thực hiện tốt trong khả năng.
Ở góc nhìn khác, tiến sĩ Nguyễn Thị Minh cho biết rằng con một không chỉ gánh trách nhiệm tài chính, thể chất mà còn gánh toàn bộ kỳ vọng tình cảm. Trong khi những gia đình đông con có thể bù đắp cho nhau (người góp tiền, người góp công sức), con một hoàn toàn không có “hệ thống dự phòng” này.
Một bất lợi nữa là mối gắn kết sâu sắc giữa con một và cha mẹ. Khi cha mẹ yếu, họ không chỉ mất người thân mà còn mất luôn chỗ dựa tinh thần. Đồng thời, họ cũng thiếu người cùng chia sẻ ký ức gia đình, yếu tố giúp giảm cảm giác cô lập trong quá trình chăm sóc.
Trường hợp của Diệu Linh, 40 tuổi, ở Hưng Yên là minh chứng. Năm năm trước, mẹ chị mắc Alzheimer ở tuổi 54, không còn nhận ra người thân. Tài chính không phải vấn đề, nhưng Linh dần đối diện mất mát lớn hơn khi mẹ, chỗ dựa tinh thần quan trọng nhất, không còn như trước. “Tôi mất hai năm để làm quen với cú sốc này”, chị nói. Chị đón mẹ về sống cùng để tiện chăm sóc.
Nhưng khi mẹ bệnh, bố chị sống một mình tại Thái Nguyên cũng bắt đầu yếu. Ông từng đi phẫu thuật một mình vì không muốn con gái thêm gánh nặng. “Những lúc đó, tôi thấy mình bất lực vì không thể phân thân để ở bên cả hai”, chị Linh nói.
Để giảm bớt áp lực này, các chuyên gia cho rằng cần có sự chuẩn bị từ cả hai phía. Cha mẹ cần xây dựng nền tảng tài chính và sức khỏe độc lập sớm nhất có thể. Với những người con, thay vì tâm lý “tự mình phải làm tất cả”, cần chủ động kết nối với các dịch vụ chăm sóc chuyên nghiệp hoặc mạng lưới họ hàng ngay từ khi cha mẹ còn minh mẫn.
Ở tầm vĩ mô, GS. Giang Thanh Long cho rằng Việt Nam cần sớm hoàn thiện hệ thống an sinh xã hội toàn diện, phát triển các mô hình dưỡng lão cộng đồng và dịch vụ chăm sóc tại nhà chuyên nghiệp để giải phóng sức lao động cho “thế hệ bánh mì kẹp”.
Cuộc thi nằm trong khuôn khổ chương trình Panasonic vì Trường học bền vững, ghi nhận sự tham gia ngày càng tích cực hơn với gần 4.000 bài dự thi và cách học sinh tiếp cận STEM trải nghiệm thực tế.
Cuộc thi có sự phối hợp cùng Viện Thiết kế trường học (Bộ Giáo dục và Đào tạo) và Trung tâm Giáo dục và Phát triển (CED). Trong khuôn khổ buổi lễ, ngoài hoạt động tổng kết và trao giải, sự kiện còn có không gian trưng bày sản phẩm tiêu biểu và hoạt động giao lưu với các học sinh tham gia.
Sự tham gia tích cực từ nhà trường, thầy cô và phụ huynh
Sau 4 tháng phát động, cuộc thi năm nay nhận được sự hưởng ứng từ hơn 1.800 trường tại 27 tỉnh, thành, với số lượng bài dự thi tăng hơn 5 lần so với năm trước. Không chỉ các trường tại thành phố, nhiều trường ở địa phương cũng tham gia tích cực.
Đặc biệt, song song với cuộc thi, Panasonic đã tổ chức tập huấn cho khoảng 5.000 giáo viên từ hơn 1.200 trường tại 12 tỉnh, thành, với sự đồng hành của các chuyên gia. Nhờ đó, các trường học có thể triển khai các tiết học STEM theo hướng thực hành, giúp học sinh chủ động hơn trong việc tìm hiểu và thử nghiệm.
Tại buổi lễ, ông Yokoyama Yu, Giám đốc Panasonic Việt Nam chia sẻ: "Panasonic luôn tin rằng các em học sinh hôm nay chính là tương lai của Việt Nam. Vì vậy, chúng tôi dành nhiều tâm huyết cho các hoạt động giáo dục, trong đó có chương trình Panasonic vì Trường học bền vững, một trong những sáng kiến tiêu biểu nhằm truyền cảm hứng và trao cơ hội cho học sinh Việt Nam tiếp cận cơ hội trải nghiệm giáo dục STEM hướng tới tương lai bền vững. Chúng tôi rất vui khi thấy cuộc thi dần trở thành một sân chơi quen thuộc, nơi các em có thể thoải mái sáng tạo từ những điều rất gần gũi trong cuộc sống. Chúng tôi hy vọng các em sẽ tiếp tục giữ được niềm hứng thú đó, mạnh dạn thử nghiệm và phát triển những ý tưởng của mình".
Sáng tạo từ những vấn đề quen thuộc
Với chủ đề "Năng lượng bền vững", các em học sinh tiếp cận STEM từ những vấn đề rất gần gũi như tiết kiệm điện, sử dụng năng lượng tái tạo trong gia đình, đến các ý tưởng mở rộng cho cộng đồng.
Nhiều dự án được đầu tư nghiêm túc, với sự đồng hành của thầy cô và phụ huynh. Không ít nhóm phải thử đi thử lại nhiều lần để hoàn thiện sản phẩm, qua đó hiểu rõ hơn cách vận hành và ứng dụng kiến thức vào thực tế.
Một số dự án còn bước đầu ứng dụng các công nghệ như trí tuệ nhân tạo (AI), cho thấy học sinh ngày càng chủ động tiếp cận xu hướng mới.
Đồng hành chặt chẽ cùng cuộc thi trong vai trò cơ quan chuyên môn, ông Hoàng Hải Sơn – Viện trưởng Viện Nghiên cứu Thiết kế trường học, Bộ GD&ĐT nhận định: "Sự đầu tư bài bản về cả nội dung lẫn hình thức của các dự án năm nay cho thấy năng lực tự chủ và tư duy sáng tạo tuyệt vời của các em học sinh khối Tiểu học và THCS. Việc đưa các mô hình giáo dục STEM áp dụng vào thực tế học đường không chỉ giúp đổi mới phương pháp dạy và học mà còn giúp học sinh tiếp cận sớm với các xu hướng công nghệ tương lai như trí tuệ nhân tạo (AI), giải quyết trực tiếp các vấn đề thực tiễn tại địa phương. Đây là những tín hiệu vô cùng tích cực cho công cuộc đổi mới giáo dục nước nhà".
Là đơn vị trực tiếp xây dựng nội dung và đồng hành triển khai, bà Tô Kim Liên – Giám đốc Trung tâm Giáo dục và Phát triển (CED) bày tỏ: "Những kết quả mà chương trình đạt được đã minh chứng rõ ràng cho hiệu quả của sự hợp tác ba bên: Một tổ chức phi chính phủ, một đơn vị nghiên cứu thuộc nhà nước và một tập đoàn quốc tế có uy tín lâu năm. Thông qua chuỗi bài học giáo dục trải nghiệm về năng lượng bền vững và các khóa tập huấn, chúng tôi hạnh phúc khi chứng kiến sự thay đổi vai trò của người thầy – từ người truyền đạt kiến thức sang người dẫn dắt và truyền cảm hứng. Cuộc thi này không chỉ là nơi tìm ra người chiến thắng, mà là một sân chơi để hàng chục nghìn học sinh thể hiện khả năng, tự tay tạo ra các sản phẩm khoa học giải quyết vấn đề thực tiễn và tự tin vững bước trong tương lai".
Bên cạnh lễ trao giải, khu vực trưng bày 30 sản phẩm xuất sắc nhất cuộc thi cũng đón nhận sự tương tác, trải nghiệm trực tiếp từ đông đảo đại biểu và khách tham quan.
Ngoài ra, hoạt động giao lưu ngay trong buổi lễ mang lại nhiều câu chuyện thực tế về quá trình làm dự án – từ những khó khăn ban đầu đến cách các em tự tìm giải pháp.
Em Trịnh Thị Ngọc Hà, học sinh lớp 8A Trường THCS Nam Trung (Hải Phòng) chia sẻ: "Khi tham gia chương trình, em được trau dồi thêm về kỹ năng làm việc nhóm. Trong quá trình thực hiện dự án, nhóm em gặp khó khăn về điều chỉnh cảm biến độ ẩm để phù hợp với loại đất trồng. Bằng cách chia sẻ và lắng nghe các ý tưởng cùng nhau, nhóm chúng em đã cùng nhau vượt qua những khó khăn đó, để hoàn thành dự án".
Cuộc thi là một phần trong chương trình Panasonic vì Trường học bền vững – triển khai từ năm 2022, kế thừa nền tảng 11 năm từ Trung tâm Panasonic Risupia Việt Nam.
Đến nay, chương trình đã mang trải nghiệm STEM trực tiếp tới hơn 100.000 học sinh trên toàn quốc.
Để kỷ niệm dấu mốc đặc biệt này, trong năm 2026, chương trình tiếp tục mở rộng tới nhiều địa phương, trong đó có Huế, kết hợp với các sáng kiến như "Chuyến đi của Rơm" – dự án của các bạn trẻ trong chương trình Đại sứ Gen G. Những hoạt động này giúp gần 700 học sinh tiếp cận STEM gắn với các vấn đề môi trường và cuộc sống ngay tại địa phương.
Nắng chiều buông xuống những con phố vắng ở phim trường Hoành Điếm. Vài chiếc xe kéo nằm góc đường, xường xám phủ bụi trong tủ kính. Ở một góc, nữ streamer hét vào điện thoại: "Vé gia đình, một lớn một nhỏ chơi thoải mái 5 khu du lịch, chỉ 33 USD".
Nhiều khách tham quan nói họ không ngờ Hoành Điếm - nơi từng được mệnh danh là "Hollywood phương Đông" lại có ngày lâm vào cảnh đìu hiu này.
Phim trường Hoành Điếm có hơn 100 trường quay và 80.000 diễn viên đăng ký. Nơi này từng sản xuất 1/4 số phim điện ảnh và 2/3 phim cổ trang của Trung Quốc. Nhưng hoạt động sản xuất phim tại đây giảm sút do tác động của AI.
Feifei, nhân viên văn phòng quê Giang Tô, đến Hoành Điếm làm diễn viên quần chúng từ sau Tết 2026. Cô cho biết mức lương cơ bản cho 10 giờ làm việc là 19 USD, sau khi trừ phí công hội còn 17 USD. Chi phí trang điểm, đi lại và trang phục chiếm phần lớn thu nhập. Nhóm của cô có hơn 100 người, trung bình mỗi người nhận vai một lần mỗi tuần.
Một diễn viên quần chúng kỳ cựu tính toán nếu may mắn làm đủ 20 ngày mỗi tháng, sau khi trừ tiền thuê nhà, ăn uống và hóa trang, số tiền còn lại chỉ đủ trả hóa đơn điện thoại. "Không bằng công nhân nhà máy", cô nói.
Sau hai tháng, Feifei rời Hoành Điếm. "Trải nghiệm làm diễn viên kết thúc, tôi quay về làm công việc văn phòng", cô nói.
Tương tự, Xiaolin, sinh viên tốt nghiệp ngành điện ảnh truyền hình năm ngoái, từng có thu nhập 28 USD mỗi ngày, sau đó tăng lên 100 USD. Có thời điểm cô nhận việc với thu nhập 1.400 USD/ngày. Vài tháng gần đây, các dự án phim người thật ngừng hoạt động khiến thu nhập của cô giảm về 0. "AI đang lấy đi công việc của nhiều người", Xiaolin nói.
Ngay cả những người bám trụ lâu năm cũng đang chật vật tìm đường rút lui. Jinxia, diễn viên 50 tuổi, từng kiếm 140 USD mỗi ngày khi làm phim ngắn, hiện không có việc làm và cho biết dự định chuyển sang làm video thương mại điện tử. Nam diễn viên Ji Xingjun từng có thu nhập 2.800-4.200 USD một tháng nhờ các vai phụ, nay chỉ kiếm được 280-420 USD và chuyển sang giao đồ ăn.
Sự thay đổi này xuất phát từ bài toán chi phí của các đoàn làm phim. Các nhà sản xuất hiện trả khoảng 70 USD để mua quyền sử dụng khuôn mặt diễn viên nhằm huấn luyện AI. Việc ứng dụng công nghệ này giúp loại bỏ các khâu thử vai, sắp xếp lịch trình, trả cát-xê - những khoản vốn chiếm 40-60% ngân sách. Việc thuê bối cảnh, thiết bị, trang phục và đạo cụ cũng được cắt giảm.
Thời gian sản xuất một bộ phim ngắn rút từ nửa năm xuống vài ngày. Tháng 3/2026, phim ngắn "Hoắc Khứ Bệnh" gây chấn động khi sản xuất 80 tập trong 5 ngày với chi phí 420 USD.
Tuy nhiên, giới chuyên môn đánh giá việc sử dụng AI hiện chủ yếu áp dụng cho phân khúc phim ngắn, chi phí thấp. Các tác phẩm đầu tư lớn vẫn cần diễn xuất của con người.
Từ đầu năm 2026, Tổng cục Phát thanh và Truyền hình Trung Quốc nâng quy định mức vốn đầu tư tối thiểu cho phim ngắn lên 140.000-420.000 USD. Yêu cầu này buộc các nhà sản xuất phải tập trung vào chất lượng thay vì sử dụng AI để sản xuất hàng loạt.
Dù đang phải mặc áo giao hàng, nam diễn viên Ji Xingjun vẫn tin máy móc có giới hạn và cơ hội việc làm của mình chưa chấm hết. "AI có thể tạo ra bối cảnh hoành tráng nhưng không thể thay thế những biểu cảm mang tính con người", anh nói.
Sáng 24/4, BS.CKII Hồ Ngọc Thái, Giám đốc Bệnh viện đa khoa Diễn Châu cho biết, đến thời điểm này, cơ quan y tế ghi nhận 63 trường hợp ngộ độc thực phẩm liên quan đến bánh mì mua tại 2 cơ sở của một tiệm trên địa bàn.
"Hiện đã có 38 bệnh nhân được xuất viện. Còn 21 trường hợp đang điều trị tại bệnh viện sức khỏe ổn định, dự kiến sẽ xuất viện trong ngày. Ngoài ra, 4 bệnh nhân được chuyển lên tuyến trên cũng qua cơn nguy kịch", ông Thái thông tin.
Theo cơ quan chức năng, các mẫu bệnh phẩm đã được gửi đến Viện Kiểm nghiệm an toàn thực phẩm quốc gia để xét nghiệm, xác định nguyên nhân gây ngộ độc.
Thông tin ban đầu trước đó, từ ngày 17/4, hàng chục người dân trên địa bàn xã Diễn Châu liên tục nhập viện với các triệu chứng như nôn ói, đau bụng, tiêu chảy, chóng mặt… sau khi ăn bánh mì. Ngay sau khi vụ việc xảy ra, Sở Y tế Nghệ An chỉ đạo khẩn trương điều tra, lấy mẫu thực phẩm và tổ chức điều trị cho các bệnh nhân.
Theo ông Phan Thanh Tuấn, Trưởng phòng An toàn thực phẩm (Sở Y tế Nghệ An), bánh mì là món ăn phổ biến nhưng tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc cao, đặc biệt trong điều kiện thời tiết nắng nóng.
Nguyên nhân thường đến từ các nguyên liệu như patê, xúc xích, rau sống… dễ bị nhiễm khuẩn nếu không được bảo quản đúng cách. Bên cạnh đó, việc chế biến thủ công, môi trường bán hàng ngoài trời, bụi bẩn, cùng thói quen sử dụng thực phẩm không được làm nóng lại trước khi phục vụ cũng làm tăng nguy cơ mất an toàn thực phẩm.
"Các cơ sở kinh doanh cần tuân thủ nghiêm quy trình chế biến, bảo quản. Người dân cũng nên lựa chọn điểm bán đảm bảo vệ sinh để hạn chế rủi ro", ông Tuấn khuyến cáo.
Trước diễn biến phức tạp, Sở Y tế Nghệ An đã ban hành văn bản yêu cầu các địa phương, đơn vị y tế triển khai đồng bộ các biện pháp kiểm soát an toàn thực phẩm. Các xã liên quan phải khẩn trương thông báo đến người dân từng sử dụng bánh mì tại các cơ sở nghi liên quan, chủ động theo dõi sức khỏe và đến cơ sở y tế khi có biểu hiện bất thường.
Các địa phương được yêu cầu thành lập đoàn kiểm tra, tăng cường giám sát, kiểm tra đột xuất các cơ sở kinh doanh thức ăn đường phố, đặc biệt là các quán bánh mì. Những cơ sở vi phạm sẽ bị xử lý nghiêm, công khai để cảnh báo cộng đồng; trường hợp có nguy cơ cao sẽ bị đình chỉ hoạt động.
Hệ thống y tế được yêu cầu sẵn sàng tiếp nhận, cấp cứu, điều trị; bố trí đầy đủ nhân lực, thuốc, vật tư, trang thiết bị để xử lý các trường hợp nghi ngộ độc. Bệnh viện Đa khoa Diễn Châu và Bệnh viện Hữu nghị đa khoa Nghệ An chuẩn bị phương án tiếp nhận bệnh nhân nặng, tổ chức hội chẩn và chuyển tuyến khi cần thiết.
Trung tâm Y tế Diễn Châu cùng các trạm y tế cơ sở được giao rà soát các trường hợp đã sử dụng thực phẩm nghi liên quan, giám sát chặt ca bệnh mới trong cộng đồng, phối hợp điều tra nguyên nhân.
Sở Y tế Nghệ An yêu cầu các đơn vị báo cáo hằng ngày và kịp thời khi có diễn biến bất thường, nhằm kiểm soát chặt chẽ vụ việc và ngăn ngừa nguy cơ lan rộng.
