Gan là cơ quan duy nhất có khả năng tự phục hồi kỳ diệu, nhưng nó cũng phải làm việc không ngừng nghỉ để chuyển hóa dinh dưỡng, lọc độc tố và quản lý đường huyết.
Theo chuyên gia dinh dưỡng Amy Davis (New Orleans), việc lấp đầy thực đơn bằng các thực phẩm giàu dưỡng chất sẽ giúp giảm nhẹ gánh nặng cho gan, đặc biệt quan trọng với người mắc gan nhiễm mỡ (MAFLD), tiểu đường type 2 hoặc béo phì.
Chuyên gia Michelle Routhenstein (EntirelyNourished.com) nhấn mạnh: Để bảo vệ gan, hãy tập trung vào các thực phẩm nguyên bản giàu chất xơ, polyphenol và các hợp chất chống viêm để bảo vệ tế bào gan khỏi áp lực oxy hóa.
Dưới đây là danh sách 12 thực phẩm “vàng” cho gan được các chuyên gia khuyên dùng:
Atiso
Chứa chất xơ hòa tan và các chất chống oxy hóa như acid cichoric và silymarin. Chúng giúp kích thích sản xuất mật (vai trò quan trọng nhất của gan để phân giải chất béo) và bảo vệ tế bào gan.
Lựu
Rất giàu polyphenol, đặc biệt là ellagitannin giúp giảm viêm và ngăn chặn sự tích tụ chất béo trong gan.
Bông cải xanh
Thuộc họ rau chữ thập, chứa glucosinolates giúp gan giải phóng các enzyme giải độc tự nhiên.
Bơ
Giàu chất béo không bão hòa đơn (đặc biệt là acid oleic) giúp giảm mỡ gan và bảo vệ tế bào gan khỏi tác hại của chất béo bão hòa từ thịt mỡ hoặc bơ động vật.
Cải Brussels
Tương tự bông cải xanh, loại rau này giúp tăng cường hoạt động của các enzyme giải độc và hỗ trợ chống ung thư, kháng viêm.
Cá hồi
Nguồn omega-3 dồi dào giúp cải thiện tình trạng gan nhiễm mỡ, giảm chất béo trung tính và tăng cholesterol tốt (HDL).
Cá mòi
Một nguồn omega-3 tuyệt vời khác giúp cải thiện độ nhạy insulin và hỗ trợ quá trình chuyển hóa chất béo lành mạnh.
Cần tây
Chứa apigenin – một loại flavonoid có đặc tính chống oxy hóa mạnh, giúp hạn chế tích tụ mỡ và hỗ trợ các con đường giải độc tự nhiên của gan.
Rau bina (Chân vịt)
Các loại rau lá xanh chứa chất diệp lục giúp liên kết với các kim loại nặng để giảm độc tính, bảo vệ chức năng gan.
Nam việt quất
Chứa anthocyanin giúp bảo vệ gan khỏi tổn thương oxy hóa. Nghiên cứu cho thấy loại quả này có thể giảm các chỉ số gan nhiễm mỡ và cải thiện tình trạng kháng insulin.
Cam
Nguồn cung cấp apigenin dồi dào, có tác dụng tích cực trong việc phòng ngừa và hỗ trợ điều trị xơ gan, ung thư gan.
Cà phê
Thật bất ngờ, cà phê là nguồn chống oxy hóa lớn. Uống khoảng 3 tách cà phê mỗi ngày có thể giúp giảm đáng kể nguy cơ xơ gan và ung thư gan so với người không uống.
Để gan vận hành tối ưu, các chuyên gia khuyến cáo nên hạn chế tối đa nhóm thực phẩm gây áp lực sau:
Đồ uống có cồn: Thủ phạm trực tiếp gây tổn thương tế bào gan.
Chất béo bão hòa: Có trong thịt mỡ, bơ, các loại đồ nướng công nghiệp.
Thực phẩm chế biến sẵn: Chứa nhiều chất bảo quản và phụ gia.
Thực phẩm chứa đường bổ sung: Dễ dẫn đến gan nhiễm mỡ và viêm gan.
Chế độ ăn uống là nền tảng, nhưng nếu bạn có các vấn đề bệnh lý về gan, hãy luôn tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng để có lộ trình điều trị cá nhân hóa phù hợp nhất.
PGS-TS Trần Đắc Phu, cố vấn Trung tâm Đáp ứng khẩn cấp sự kiện y tế công cộng VN, nguyên Cục trưởng Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế), lưu ý người dân không tiếp xúc trực tiếp với chuột, nếu phải tiếp xúc cần đeo khẩu trang, găng tay, rửa tay với xà phòng. Người có thể nhiễm bệnh do hít phải bụi chứa nước tiểu, phân hoặc nước bọt khô của chuột nhiễm virus, hoặc tiếp xúc trực tiếp với chất thải của chuột, rồi đưa tay lên mắt, mũi, miệng, bị chuột cắn (ít gặp hơn), song các loài chuột mang virus thường không biểu hiện bệnh. Một số chủng hiếm có thể lây từ người sang người.
Theo PGS-TS Trần Đắc Phu, ngành y tế cần tăng cường kiểm dịch y tế biên giới như kiểm tra tàu bè tránh lây lan theo đường chuột từ nước ngoài vào VN, diệt chuột trên các tàu bè nếu có… "Nguy cơ ca bệnh từ nước ngoài vào VN cũng như nguy cơ xuất hiện, gia tăng các ca bệnh do virus Hanta trong nước là rất thấp", PGS Phu nhận định.
Trong nước, theo thông tin từ hệ thống giám sát, virus Hanta thuộc nhóm bệnh giám sát, có ghi nhận trên chuột tại một số thời điểm nhưng Hanta có các nhóm khác nhau. Chưa khẳng định virus Hanta tại VN cùng nhóm với virus gây bệnh cho hành khách trên du thuyền MV Hondius (khởi hành từ Argentina ngày 1.4).
Theo Viện Y học nhiệt đới Bạch Mai (Hà Nội), virus Hanta (Hantavirus) là một nhóm các virus RNA thuộc họ Hantaviridae, nằm trong bộ Bunyavirales, đại diện cho một trong những thách thức y tế công cộng nghiêm trọng nhất liên quan đến các bệnh truyền nhiễm từ động vật sang người. Sự phân loại của virus Hanta có mối liên hệ mật thiết với khu vực địa lý và đặc điểm lâm sàng mà chúng gây ra.
Các chủng virus "Thế giới cũ" (Old World Hantaviruses), phổ biến tại châu Á và châu Âu, bao gồm các chủng: Hantaan (HTNV), Seoul (SEOV), Puumala (PUUV) và Dobrava (DOBV), chủ yếu gây ra hội chứng sốt xuất huyết kèm hội chứng thận (HFRS).
Ngược lại, các chủng "Thế giới mới" (New World Hantaviruses) tại khu vực châu Mỹ tiêu biểu có: Sin Nombre (SNV) và Andes (ANDV), là tác nhân gây ra hội chứng phổi do virus Hanta (HPS hoặc HCPS).
Sự đa dạng này phản ánh quá trình đồng tiến hóa lâu dài giữa virus và các loài vật chủ đặc hiệu, nơi mỗi chủng virus Hanta thường gắn liền với một loài gặm nhấm cụ thể.
Biểu hiện lâm sàng phụ thuộc vào chủng virus mắc phải:
Hội chứng HFRS diễn tiến qua 5 giai đoạn điển hình: 1/ Sốt: sốt cao đột ngột, đau đầu, đau lưng, đỏ mặt; 2/ Hạ huyết áp: xuất hiện tình trạng sốc, giảm tiểu cầu; 3/ Thiểu niệu: suy thận cấp, protein niệu cao; 4/ Đa niệu: lượng nước tiểu tăng mạnh khi chức năng thận hồi phục. 5/ Hồi phục: có thể kéo dài nhiều tháng.
Hội chứng HCPS diễn tiến: giai đoạn đầu triệu chứng giống cúm (sốt, đau cơ); giai đoạn kịch phát: suy hô hấp cấp diễn tiến cực nhanh, phù phổi không do tim, hạ huyết áp và sốc tim. Tỷ lệ tử vong lên tới 40 - 50%.
Để tránh nguy cơ bị chấn thương lưng khi tập gym, người tập cần lưu ý những điều sau:
Nhiều người tin rằng muốn cơ bắp phát triển nhanh thì phải nâng tạ thật nặng. Tuy nhiên, tập với mức tạ vượt quá khả năng kiểm soát của cơ thể sẽ dễ tập sai kỹ thuật, khiến người tập cong lưng hay khom người khi tập. Đây đều là những yếu tố làm tăng nguy cơ chấn thương, theo chuyên trang sức khỏe Healthline (Mỹ).
Theo Hiệp hội Y học Thể thao Mỹ (American College of Sports Medicine), tập sức mạnh hiệu quả không nằm ở việc nâng mức tạ tối đa, mà ở việc chọn mức tạ phù hợp, tập đúng kỹ thuật và duy trì đều đặn
Muốn bảo vệ cột sống thì không chỉ cần tập cơ lưng mà còn cả các cơ cốt lõi như cơ bụng, cơ lưng sâu, cơ hoành và các cơ vùng hông. Những nhóm cơ này phối hợp với nhau để giữ thân người ổn định khi nâng tạ, cúi người hoặc thực hiện các động tác phức tạp.
Tăng cường sức mạnh cho các cơ nâng đỡ cột sống này có thể giúp giảm nguy cơ chấn thương lưng, đặc biệt là trong lúc tập luyện hay làm việc nặng. Các bài tập có thể mang lại tác động này là plank, ngồi xổm, deadlift và một số bài tập khác.
Trong tập gym, kỹ thuật còn quan trọng hơn cả khối lượng tạ nâng được. Chính việc tập đúng kỹ thuật sẽ giúp hạn chế nguy cơ chấn thương, đặc biệt là các bài tập như ngồi xổm hay deadlift. Chỉ cần thực hiện sai tư thế, áp lực lên cột sống và các đĩa đệm sẽ tăng.
Tổ chức y tế phi lợi nhuận Mayo Clinic (Mỹ) khuyến cáo người tập gym nên thực hiện các động tác một cách chậm rãi và có kiểm soát. Khi thực hiện động tác quá nhanh hoặc mất kiểm soát, nguy cơ chấn thương không chỉ tăng lên mà hiệu quả của bài tập cũng giảm.
Bỏ qua khởi động, lao vào tập ngay là một trong những nguyên nhân phổ biến làm tăng nguy cơ chấn thương. Khi cơ bắp và các khớp chưa được làm nóng, chúng sẽ không đủ linh hoạt và khó thích nghi với những động tác đòi hỏi sức mạnh, tiến sĩ Chad Asplund, bác sĩ y học thể thao của tổ chức y tế phi lợi nhuận Mayo Clinic (Mỹ), cho biết.
Người tập không cần dành quá nhiều thời gian cho phần khởi động. Chỉ khoảng 5 - 10 phút đi bộ nhanh, đạp xe hoặc chèo máy với cường độ nhẹ, kết hợp với các động tác xoay khớp vai, hông và cột sống đã đủ để cơ thể sẵn sàng cho buổi tập.
Nếu chuẩn bị thực hiện những bài như squat, deadlift hoặc đẩy vai, người tập cũng nên tập thử vài hiệp với thanh đòn hoặc mức tạ rất nhẹ. Cách này giúp làm quen với chuyển động trước khi bắt đầu với mức tạ chính, theo Healthline.
Cử nhân dinh dưỡng Mai Thị Thùy, Khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện đa khoa Xuyên Á TP.HCM, cho biết khi trời nắng nóng việc uống nước lạnh sẽ mang lại một số tác dụng như làm mát cơ thể nhanh, tăng cảm giác kích thích uống nước vì nước mát lạnh dễ uống. Tuy nhiên việc uống nước lạnh sẽ gây ra nhiều tác hại như sau:
Tiêu hóa chậm, đầy hơi, chuột rút. Uống nước ở nhiệt độ 2 - 4°C trong hoặc ngay sau bữa ăn có thể tạm thời làm gián đoạn quá trình tiêu hóa. Nhiệt độ lạnh làm chậm quá trình co bóp dạ dày và làm chậm quá trình làm rỗng dạ dày (sự di chuyển của thức ăn vào ruột). Những tác động này không phải lúc nào cũng xảy ra, nhưng chúng giải thích tại sao một số người có thể gặp các vấn đề về đường ruột (đau bụng, đầy hơi...) sau khi uống đồ uống rất lạnh.
Có thể xảy ra sốc nhiệt. Uống đồ quá lạnh và quá nhanh sẽ gây ra sự giảm nhiệt độ đột ngột trong đường tiêu hóa. Nếu bạn có dạ dày nhạy cảm, cú sốc nhiệt này có thể gây ra chuột rút và khó chịu.
Đau họng. Uống nước lạnh, đặc biệt là sau bữa ăn, dẫn đến hình thành các chất nhầy dư thừa (niêm mạc đường hô hấp), tạo thành lớp bảo vệ của đường hô hấp. Tuy nhiên, nó sẽ gây ra hiện tượng bỏng lạnh, khiến cổ họng bị đau rát và tổn thương.
Giảm nhịp tim. Một số nghiên cứu cũng chỉ ra rằng nước lạnh có thể làm giảm nhịp tim của bạn. Uống nước đá được cho là kích thích dây thần kinh sọ thứ 10 - dây thần kinh phế vị.
Xoang và nhức đầu. Uống quá nhiều đồ lạnh cũng có thể gây ra vấn đề "đóng băng não", đặc biệt khi bạn uống quá nhiều nước đá hoặc ăn kem. Khi đó, nước lạnh làm mát các dây thần kinh nhạy cảm của cột sống, do đó nó ảnh hưởng đến não. Vì lý do này, nhức đầu và các vấn đề về xoang cũng có thể xảy ra
Đau răng và ê buốt men răng. Thường xuyên uống đồ uống rất lạnh làm tăng độ nhạy cảm của răng, đặc biệt nếu men răng bị mòn hoặc nướu bị tụt. Cần lưu ý rằng sự thay đổi nhiệt độ (lạnh - nóng) cũng tạo ra sức căng trong mô răng. Về lâu dài, điều này có thể thúc đẩy sự xuất hiện của các vết nứt nhỏ và làm tăng độ nhạy cảm với lạnh.
Để duy trì sự hydrat hóa và tiêu hóa hằng ngày, nước ở nhiệt độ phòng (20 - 22°C) thường được khuyến nghị. Trong khi tập thể dục hoặc ở những vùng khí hậu nắng nóng, các nghiên cứu cho thấy nước mát ở nhiệt độ 10 - 16°C giúp tối ưu hóa quá trình hydrat hóa và điều hòa thân nhiệt.
Theo cử nhân dinh dưỡng Mai Thị Thùy, nếu bạn thích uống đồ uống lạnh, sau đây là một số lời khuyên:
Tránh uống trong bữa ăn. Hãy đợi ít nhất 30 phút sau ăn.
Uống từ từ, từng ngụm nhỏ: Thay vì uống vội một cốc lớn, điều này sẽ giúp cơ thể dần thích nghi với sự thay đổi nhiệt độ hơn.
Bảo vệ răng: Dùng ống hút, giúp hạn chế sự tiếp xúc trực tiếp nước lạnh với men răng.
Theo dõi tín hiệu cơ thể: Đau bụng dữ dội, đầy hơi hoặc đau răng tái phát sau khi uống đồ uống lạnh cho thấy bạn cần điều chỉnh nhiệt độ đồ uống của mình.
