Đây là thông tin được chia sẻ tại lễ tổng kết công tác phòng chống lao năm 2025 và phương hướng hoạt động năm 2026 diễn ra tại Hà Nội ngày 7-5.
Chia sẻ tại chương trình, TS.BS Đinh Văn Lượng, Giám đốc Bệnh viện Phổi Trung ương, cho biết trong năm 2025, Việt Nam phát hiện trên 119.000 bệnh nhân lao mới, mức cao nhất từ trước đến nay.
Tỉ lệ điều trị khỏi và hoàn thành điều trị duy trì ở mức 90%. Dù vậy, Chương trình Chống lao Quốc gia vẫn phải đối mặt với nhiều khó khăn.
Cụ thể, gánh nặng bệnh lao tại Việt Nam còn cao so với khu vực, đứng thứ 12/30 nước có gánh nặng bệnh lao, 10/30 nước có gánh nặng bệnh lao kháng thuốc cao nhất trên toàn cầu.
Mầm bệnh lao vẫn âm thầm lây lan trong cộng đồng. Năm 2024, Tổ chức Y tế Thế giới ước tính Việt Nam có 184.000 bệnh nhân lao mới, 9.400 bệnh nhân lao kháng thuốc và khoảng 12.000 người tử vong do lao hằng năm. Trong đó, TP.HCM hiện là địa phương phát hiện nhiều bệnh nhân lao nhất cả nước, với 20.000 ca mỗi năm.
“Ngoài ra, có tới gần 40% bệnh nhân lao chưa được phát hiện và báo cáo. Nguồn lực cho công tác phòng, chống lao tại một số địa phương còn chưa đáp ứng được nhu cầu”, TS Lượng nhấn mạnh.
Vì thế, năm nay Chương trình Chống lao xác định trọng tâm là phát hiện bệnh lao gắn với khám sức khỏe định kỳ cho người dân. Để triển khai hiệu quả giải pháp này, Bệnh viện Phổi Trung ương – Chương trình Chống lao Quốc gia đề xuất Bộ Y tế chỉ đạo tất cả các cơ sở y tế triển khai kịp thời, đồng bộ việc lồng ghép khám sàng lọc lao trong khám sức khỏe định kỳ hằng năm cho mỗi người dân.
Báo cáo về chương trình chống lao tại TP.HCM, đại diện Bệnh viện Phạm Ngọc Thạch cho hay năm qua thành phố đã thực hiện sàng lọc lao gắn với khám sức khỏe định kỳ cho người dân. Thực hiện xây dựng đề án tham mưu cho Sở Y tế về việc tầm soát phát hiện sớm bệnh lao gắn với khám sức khỏe định kỳ. Hiện thành phố đang theo dõi, điều trị cho hơn 20.500 người mắc lao.
Dự kiến trong năm 2026, thành phố ưu tiên lựa chọn mô hình sàng lọc chẩn đoán sớm bệnh lao tùy theo từng khu vực như lồng ghép sàng lọc lao trong khám chữa bệnh cho người nguy cơ mắc lao cao và có triệu chứng nghi lao; khám sức khỏe định kỳ, các chương trình sức khỏe cộng đồng,… nhằm phát hiện sớm bệnh nhân lao để đưa vào điều trị kịp thời.
Theo Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Liên Hương, Chương trình Chống lao Quốc gia vẫn đang đối mặt với những khó khăn, thách thức. “Gánh nặng bệnh lao tại Việt Nam còn cao so với khu vực, chúng ta vẫn là một trong những nước có gánh nặng bệnh lao kháng thuốc cao nhất thế giới. Hằng năm vẫn có hàng chục nghìn người tử vong do lao.
Tình trạng phát hiện muộn, bỏ sót ca bệnh trong cộng đồng vẫn còn cao. Nguồn lực cho công tác phòng, chống lao tại một số địa phương còn chưa đáp ứng được yêu cầu”, Thứ trưởng Nguyễn Thị Liên Hương nói.
Để tiến tới mục tiêu chấm dứt bệnh lao tại Việt Nam vào năm 2030, bà đề nghị tập trung một số nhiệm vụ trọng tâm như tổ chức nghiên cứu, đánh giá dịch tễ học bệnh lao, làm cơ sở khoa học cho việc hoạch định chính sách và phân bổ nguồn lực hiệu quả; củng cố, nâng cao năng lực của các bệnh viện lao/bệnh viện phổi của các địa phương.
Bên cạnh đó cần tăng cường phát hiện lao trong công tác khám chữa bệnh, coi đây là nhiệm vụ thường quy của tất cả các cơ sở y tế, cả công lập và ngoài công lập.
Ánh sáng xanh từ màn hình có thể ức chế hormone melatonin - yếu tố giúp cơ thể buồn ngủ. Việc sử dụng thiết bị điện tử vào buổi tối có thể khiến bạn khó ngủ và ngủ không sâu, theo Cleveland Clinic.
Tiến sĩ Phyllis Zee, chuyên gia y học giấc ngủ tại Đại học Northwestern (Mỹ), cho biết ánh sáng xanh còn làm chậm “đồng hồ sinh học”, khiến cơ thể khó bước vào trạng thái nghỉ ngơi.
Nhiều người có thói quen ăn tối muộn hoặc ăn thêm trước khi ngủ, nhưng điều này khiến hệ tiêu hóa phải làm việc suốt đêm.
Ăn sát giờ ngủ có thể gây khó ngủ, trào ngược dạ dày và gián đoạn giấc ngủ, theo Mayo Clinic.
Caffeine có thể tồn tại trong cơ thể nhiều giờ, làm bạn tỉnh táo dù đã lên giường.
Các chuyên gia từ Sleep Foundation khuyến nghị nên tránh caffeine ít nhất 6 giờ trước khi ngủ để không ảnh hưởng đến giấc ngủ.
Suy nghĩ quá nhiều, lo lắng công việc hay cuộc sống khiến não bộ luôn “hoạt động”, khó thư giãn.
Giáo sư Matthew Walker, chuyên gia thần kinh học và giấc ngủ (Anh), cho biết stress làm tăng hormone cortisol, từ đó cản trở quá trình đi vào giấc ngủ tự nhiên.
Tập luyện buổi tối là tốt, nhưng nếu quá gần giờ ngủ, cơ thể vẫn trong trạng thái kích thích. Vận động mạnh trước khi ngủ có thể làm tăng nhịp tim và nhiệt độ cơ thể, khiến bạn khó ngủ hơn.
Những sai lầm nhỏ trước khi ngủ có thể ảnh hưởng lớn đến sức khỏe lâu dài. Điều chỉnh thói quen buổi tối không chỉ giúp ngủ ngon hơn mà còn cải thiện tinh thần và năng lượng cho ngày hôm sau.
Ngày 24.5, lãnh đạo Bệnh viện đa khoa Thống Nhất Đồng Nai cho biết vừa tiến hành ca phẫu thuật cấp cứu cho một bệnh nhân bị lươn chui vào bụng, gây nhiễm trùng nặng.
Theo đó, bệnh nhân là nam (41 tuổi) nhập viện vào trưa 23.5 trong tình trạng đau bụng dữ dội.
Bệnh nhân cho biết tình trạng đau bụng xuất hiện vào nửa đêm, sáng dậy có mua thuốc uống nhưng không đỡ. Bệnh nhân sau đó đến khám tại một phòng khám tư nhân và được khuyên nhập viện Bệnh viện đa khoa Thống Nhất Đồng Nai để điều trị.
Qua thăm khám, kết hợp xét nghiệm siêu âm, CTSCanner bụng, các bác sĩ Bệnh viện đa khoa Thống Nhất Đồng Nai phát hiện có dị vật hình dây trong ổ bụng; đồng thời phát hiện nhiều dịch ổ bụng, chẩn đoán nhiễm trùng, viêm phúc mạc do thủng tạng rỗng.
Bệnh nhân được chỉ định mổ cấp cứu. Trong khi mổ, các bác sĩ đã phát hiện và lấy ra từ ổ bụng bệnh nhân một con lươn dài khoảng 50 cm, đường kính 3 cm.
Ngoài ra, các bác sĩ cũng phát hiện trực tràng bệnh nhân bị lủng một lỗ, nghi ngờ đây là vị trí con lươn đâm thủng để chui vào bụng.
Các bác sĩ tiến hành làm sạch vùng bụng, khâu lại chỗ thủng trực tràng cho bệnh nhân.
Bệnh nhân sau đó được chuyển đến Khoa Hồi sức tích cực chống độc để tiếp tục điều trị chuyên sâu.
Hôm 12/5, WHO cập nhật thông tin dịch tễ trên mạng xã hội X, xác định 9 ca dương tính và 2 trường hợp nghi ngờ mắc bệnh. Những người này đều sinh hoạt trên tàu MV Hondius với tư cách hành khách hoặc thủy thủ đoàn. Dựa vào diễn biến thực tế và thời gian ủ bệnh, cơ quan y tế dự báo số ca mắc tiếp tục tăng, đồng thời khuyến cáo người rời tàu cách ly 42 ngày tại nhà hoặc cơ sở y tế.
Giải thích nguyên nhân rủi ro cộng đồng ở mức thấp tại cuộc họp báo ngày 7/5, Tổng Giám đốc WHO Tedros Adhanom Ghebreyesus khẳng định cơ chế lây lan của Hantavirus hoàn toàn khác biệt so với nCoV hay virus cúm. Tiến sĩ Maria Van Kerkhove, Giám đốc bộ phận Quản lý Dịch bệnh và Đại dịch của WHO, nói: "Đây không phải là Covid-19 hay cúm bởi cơ chế lây lan của nó hoàn toàn khác biệt. Trong các đợt bùng phát virus Andes trước đây, việc lây truyền từ người sang người chủ yếu chỉ xảy ra giữa những người có tiếp xúc gần".
Theo các chuyên gia, khác với khả năng lây lan qua không khí mạnh mẽ của Covid-19, Hantavirus chủ yếu truyền từ động vật gặm nhấm sang người qua chất thải. Dù có tỷ lệ tử vong cao hơn, loại virus này khó có thể gây đại dịch do khả năng lây truyền giữa người với người cực kỳ hạn chế.
Tờ Newsweek hôm 8/5 dẫn lời giáo sư Vincent Racaniello, chuyên gia về Vi sinh và Miễn dịch học tại Đại học Columbia, giải thích chìa khóa của việc lây truyền nằm ở chỗ virus được phát tán ngay trong giai đoạn ủ bệnh và giai đoạn không triệu chứng. "Virus cúm và SARS-CoV-2 làm việc này rất tốt. Còn với Hantavirus, rào cản lớn nhất của nó chính là khả năng lây truyền từ người sang người một cách hiệu quả", giáo sư cho hay.
Các chuyên gia cho biết Hantavirus không dễ lây lan và chỉ lây khi người bệnh xuất hiện các triệu chứng. Với hầu hết người bị nhiễm, virus sẽ ủ bệnh trong nhiều ngày hoặc nhiều tuần, thậm chí 8 tuần trong một số trường hợp, trước khi các triệu chứng bắt đầu phát tác. Tuy nhiên, một khi triệu chứng xuất hiện, người bệnh sẽ trở nặng nhanh. Đây chính là lúc độc lực cao lại vô tình trở thành lợi thế cho việc khoanh vùng dịch bệnh.
"Những mầm bệnh dễ gây đại dịch toàn cầu nhất thường là những loại 'ẩn mình' giỏi, khiến người bệnh vẫn thấy đủ khỏe để đi lại và giao lưu trong lúc họ đang phát tán virus", bà Zoe Weiss, Giám đốc khoa Vi sinh tại Trung tâm Y tế Tufts, Mỹ, chia sẻ.
Bà ví dụ Covid-19 có thể lây lan ngay cả khi người bệnh chưa có biểu hiện gì hoặc chỉ bị ốm nhẹ. Chính việc bệnh nhân không biết mình đang mang mầm bệnh mà vẫn sinh hoạt bình thường đã khiến việc ngăn chặn dịch trở nên cực kỳ khó khăn.
Nhưng Hantavirus thì khác. Theo ông Marc Lipsitch, giáo sư Y khoa và Sinh học tại Đại học Stanford, đồng thời là chuyên gia dịch tễ học bệnh truyền nhiễm, mặc dù cần theo dõi sát sao đợt dịch trên du thuyền Hondius nhưng loại virus này vẫn có những hạn chế căn bản. "Việc lây truyền nó từ người này sang người khác là cực kỳ khó khăn", ông Lipsitch nhận định.
Song nhiều chuyên gia khác vẫn có quan điểm thận trọng cao độ. Nhóm tác giả bài viết trên tạp chí BMJ hôm 12/5 lập luận WHO cần thay đổi cách ứng phó mặc định. Họ chỉ ra khái niệm "tiếp xúc gần" thực chất phản ánh việc con người hít phải các hạt bụi mịn đậm đặc chứa virus tỏa ra từ hơi thở người bệnh. Việc Hantavirus thường xuyên lây lan trong phòng kín, nơi đông người hoặc phương tiện giao thông đã chứng minh mầm bệnh có thể phát tán qua không khí.
Do đó, nhóm chuyên gia đề xuất y bác sĩ, người bệnh và người tiếp xúc gần đồng loạt sử dụng mặt nạ phòng độc. Họ yêu cầu các cơ sở y tế tối ưu hóa hệ thống thông gió, tránh tái tuần hoàn không khí chưa qua bộ lọc và vận hành máy lọc HEPA tại khu vực cách ly.
Nhóm nghiên cứu thúc giục WHO coi chủng Andes như một tác nhân lây qua không khí và chỉ nới lỏng biện pháp phòng dịch khi giới khoa học cung cấp đầy đủ bằng chứng an toàn.
Ngày 2/5, giới chức y tế phát hiện ca nhiễm Hantavirus đầu tiên trên du thuyền MV Hondius. Các chuyên gia xác định tác nhân gây bệnh là virus Andes, chủng Hantavirus duy nhất sở hữu khả năng lây truyền trực tiếp từ người sang người. Mầm bệnh này mang độc lực mạnh với tỷ lệ tử vong lên đến 50%, đe dọa trực tiếp nhóm hành khách có độ tuổi trung bình 65 trên chuyến tàu. Cơ quan y tế quốc gia sở tại hiện giám sát sức khỏe chặt chẽ toàn bộ hành khách cùng thủy thủ đoàn nhằm khống chế đợt bùng phát.
