PGS-TS Trần Đắc Phu, cố vấn Trung tâm Đáp ứng khẩn cấp sự kiện y tế công cộng VN, nguyên Cục trưởng Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế), lưu ý người dân không tiếp xúc trực tiếp với chuột, nếu phải tiếp xúc cần đeo khẩu trang, găng tay, rửa tay với xà phòng. Người có thể nhiễm bệnh do hít phải bụi chứa nước tiểu, phân hoặc nước bọt khô của chuột nhiễm virus, hoặc tiếp xúc trực tiếp với chất thải của chuột, rồi đưa tay lên mắt, mũi, miệng, bị chuột cắn (ít gặp hơn), song các loài chuột mang virus thường không biểu hiện bệnh. Một số chủng hiếm có thể lây từ người sang người.
Theo PGS-TS Trần Đắc Phu, ngành y tế cần tăng cường kiểm dịch y tế biên giới như kiểm tra tàu bè tránh lây lan theo đường chuột từ nước ngoài vào VN, diệt chuột trên các tàu bè nếu có… “Nguy cơ ca bệnh từ nước ngoài vào VN cũng như nguy cơ xuất hiện, gia tăng các ca bệnh do virus Hanta trong nước là rất thấp”, PGS Phu nhận định.
Trong nước, theo thông tin từ hệ thống giám sát, virus Hanta thuộc nhóm bệnh giám sát, có ghi nhận trên chuột tại một số thời điểm nhưng Hanta có các nhóm khác nhau. Chưa khẳng định virus Hanta tại VN cùng nhóm với virus gây bệnh cho hành khách trên du thuyền MV Hondius (khởi hành từ Argentina ngày 1.4).
Theo Viện Y học nhiệt đới Bạch Mai (Hà Nội), virus Hanta (Hantavirus) là một nhóm các virus RNA thuộc họ Hantaviridae, nằm trong bộ Bunyavirales, đại diện cho một trong những thách thức y tế công cộng nghiêm trọng nhất liên quan đến các bệnh truyền nhiễm từ động vật sang người. Sự phân loại của virus Hanta có mối liên hệ mật thiết với khu vực địa lý và đặc điểm lâm sàng mà chúng gây ra.
Các chủng virus “Thế giới cũ” (Old World Hantaviruses), phổ biến tại châu Á và châu Âu, bao gồm các chủng: Hantaan (HTNV), Seoul (SEOV), Puumala (PUUV) và Dobrava (DOBV), chủ yếu gây ra hội chứng sốt xuất huyết kèm hội chứng thận (HFRS).
Ngược lại, các chủng “Thế giới mới” (New World Hantaviruses) tại khu vực châu Mỹ tiêu biểu có: Sin Nombre (SNV) và Andes (ANDV), là tác nhân gây ra hội chứng phổi do virus Hanta (HPS hoặc HCPS).
Sự đa dạng này phản ánh quá trình đồng tiến hóa lâu dài giữa virus và các loài vật chủ đặc hiệu, nơi mỗi chủng virus Hanta thường gắn liền với một loài gặm nhấm cụ thể.
Biểu hiện lâm sàng phụ thuộc vào chủng virus mắc phải:
Hội chứng HFRS diễn tiến qua 5 giai đoạn điển hình: 1/ Sốt: sốt cao đột ngột, đau đầu, đau lưng, đỏ mặt; 2/ Hạ huyết áp: xuất hiện tình trạng sốc, giảm tiểu cầu; 3/ Thiểu niệu: suy thận cấp, protein niệu cao; 4/ Đa niệu: lượng nước tiểu tăng mạnh khi chức năng thận hồi phục. 5/ Hồi phục: có thể kéo dài nhiều tháng.
Hội chứng HCPS diễn tiến: giai đoạn đầu triệu chứng giống cúm (sốt, đau cơ); giai đoạn kịch phát: suy hô hấp cấp diễn tiến cực nhanh, phù phổi không do tim, hạ huyết áp và sốc tim. Tỷ lệ tử vong lên tới 40 – 50%.
Trước khi nhập viện 5 ngày, trẻ bắt đầu xuất hiện các triệu chứng nguy hiểm như sốt, nôn nhiều, đau đầu, sợ nước, sợ gió. Tình trạng nhanh chóng diễn biến nặng với biểu hiện kích động, nói nhảm.
Sau khi được chuyển đến Bệnh viện Nhi Trung ương, trẻ được theo dõi và làm các xét nghiệm chẩn đoán bệnh, kết quả phát hiện dương tính với vi rút dại trong nước bọt và sinh thiết da gáy. Dù được điều trị tích cực nhưng bệnh không cải thiện, trẻ rơi vào hôn mê, nguy cơ tử vong cao.
Theo Bệnh viện Nhi trung ương, hơn 1 tháng qua, bệnh viện đã tiếp nhận 58 trẻ đến tiêm phòng dại, trong đó có nhiều trẻ phải cấp cứu trong tình trạng đa chấn thương toàn thân do bị chó cắn.
Điển hình là bé M.Đ. (4 tuổi, Ninh Bình) đến viện sau khi bị chó nhà hàng xóm cắn vào vùng đầu, mặt. Trẻ có các vết thương rộng và chảy máu nhiều ở vùng trán, đầu, quanh mắt và mi mắt hai bên. Các vết thương đều lóc da, bờ nham nhở, giập nát. Đặc biệt là vết thương xuyên thấu nhãn cầu gây xuất huyết tiền phòng dày đặc, rách da mi mắt, giập nát cơ vùng góc mắt trong.
Các bác sĩ đã khẩn trương làm sạch, cắt lọc tổ chức giập nát, khâu phục hồi vết thương vùng trán theo lớp giải phẫu và xử trí mi mắt. Sau đó trẻ tiếp tục được tiêm huyết thanh và vắc xin phòng dại, đồng thời chuyển Bệnh viện Mắt Trung ương để điều trị chuyên sâu tổn thương mắt.
Các bác sĩ cảnh báo tai nạn do chó cắn có thể xảy ra ngay với chính vật nuôi trong gia đình hoặc hàng xóm.
Nhiều phụ huynh vẫn chủ quan khi nghĩ chó nuôi lâu năm là an toàn, trong khi chỉ một hành động vô tình của trẻ như kéo tai hoặc chạm vào con vật lúc đang ăn hoặc đang ngủ cũng có thể khiến chó phản ứng.
Với trẻ nhỏ, vết cắn thường vào vùng đầu, mặt, cổ vì ngang tầm với con vật. Ngoài tổn thương thể chất, trẻ còn có thể bị các ảnh hưởng về tâm lý, sợ động vật, quấy khóc, mất ngủ sau chấn thương.
Các bác sĩ khuyến cáo phụ huynh tuyệt đối không để trẻ nhỏ chơi một mình với chó, mèo dù là vật nuôi quen thuộc. Cần dạy trẻ cách tiếp xúc an toàn, không trêu chọc, không lại gần khi con vật đang ăn, ngủ hoặc kích động.
Quan trọng nhất, khi bị chó cắn cần xử trí đúng ngay từ đầu để giảm nguy cơ mắc bệnh dại. Khi đã phát bệnh, bệnh dại gần như không có cơ hội cứu chữa.
Thận có nhiệm vụ lọc chất thải, loại bỏ nước dư thừa và duy trì cân bằng nhiều khoáng chất quan trọng trong máu. Khi cơ quan này hoạt động kém hiệu quả, các chất cặn bã có thể tích tụ trong cơ thể và ảnh hưởng đến nhiều cơ quan, trong đó có da, theo chuyên trang sức khỏe Healthline (Mỹ).
Các triệu chứng thường gặp của bệnh thận là phù ở chân hoặc quanh mắt, tiểu đêm nhiều, nước tiểu có bọt hoặc lẫn máu, mệt mỏi kéo dài, chán ăn và tăng huyết áp. Tuy nhiên, nhiều trường hợp bệnh thận giai đoạn đầu không có triệu chứng rõ ràng.
Dưới đây là những dấu hiệu trên da có thể cảnh báo bệnh thận:
Da khô là một trong những biểu hiện ngoài da thường gặp ở người mắc bệnh thận mạn tính. Khi chức năng thận suy giảm, cơ thể có thể gặp những rối loạn về cân bằng nước và khoáng chất. Đồng thời, hoạt động của tuyến mồ hôi và tuyến bã nhờn cũng có thể giảm sút, khiến da mất đi độ ẩm tự nhiên.
Người bệnh thường nhận thấy da trở nên sần sùi, bong tróc hoặc dễ nứt nẻ hơn bình thường, đặc biệt ở cẳng chân, cẳng tay hoặc vùng đùi. Không ít trường hợp dù đã sử dụng kem dưỡng ẩm nhưng tình trạng khô da vẫn kéo dài. Một bài nghiên cứu tổng quan đăng trên chuyên san International Journal of Nephrology cho thấy tình trạng khô da xuất hiện ở khoảng 50-85% bệnh nhân lọc máu định kỳ.
Nhiều người mắc bệnh thận mạn tính thường xuyên bị ngứa da kéo dài dù không bị dị ứng hay mắc các bệnh da liễu thông thường. Cơn ngứa có thể xuất hiện ở nhiều vị trí như lưng, bụng, cánh tay hoặc toàn thân. Không giống cảm giác ngứa do côn trùng đốt, tình trạng này thường kéo dài dai dẳng, tái diễn nhiều lần và đôi khi khiến người bệnh mất ngủ.
Khi bệnh thận tiến triển, một số người có thể nhận thấy màu da thay đổi. Da có thể trở nên nhợt nhạt, hơi vàng hoặc mang sắc xám nhiều hơn so với trước đây. Một trong những nguyên nhân là bệnh thận mạn tính thường gây thiếu máu.
Thận khỏe mạnh sẽ sản xuất hoóc môn erythropoietin, có nhiệm vụ kích thích tủy xương tạo hồng cầu. Khi chức năng thận suy giảm, lượng hoóc môn này giảm theo, khiến số lượng hồng cầu trong máu giảm và làm da trở nên nhợt nhạt hơn.
Thận giúp loại bỏ lượng muối và nước dư thừa khỏi cơ thể. Khi chức năng lọc của thận suy giảm, chất lỏng có thể bị giữ lại trong các mô, dẫn đến tình trạng phù nề.
Biểu hiện thường gặp là vùng quanh mắt sưng nhẹ vào buổi sáng hoặc bàn chân, cổ chân, cẳng chân bị sưng vào cuối ngày. Khi phù xuất hiện, da ở vùng bị ảnh hưởng thường căng bóng hơn bình thường, theo Healthline.
Một bữa sáng cân bằng giúp cơ thể hoạt động hiệu quả và duy trì đường huyết ổn định. Một vài thay đổi trong cách lựa chọn thực phẩm góp phần kiểm soát đường huyết tốt.
Ăn sáng trong khoảng 1-2 giờ sau khi thức dậy
Theo Eating Well, sau khi thức giấc, gan vẫn tiếp tục giải phóng glucose để cung cấp năng lượng. Nếu bỏ bữa sáng quá lâu, quá trình này có thể kéo dài, khiến đường huyết tăng cao hơn ở một số người mắc bệnh tiểu đường. Ngược lại, ăn sáng đúng thời điểm kích thích cơ thể sử dụng glucose hiệu quả, hạn chế dao động đường huyết, giảm cảm giác đói quá mức, từ đó tránh ăn nhiều trong những bữa sau.
Ăn tinh bột hấp thu chậm
Bữa sáng ăn tinh bột hấp thu chậm như yến mạch, bánh mì nguyên cám, gạo lứt hoặc khoai lang có thể góp phần kiểm soát đường huyết hiệu quả. Chúng được tiêu hóa và chuyển hóa thành glucose từ từ, giúp đường đi vào máu với tốc độ ổn định hơn so với tinh bột tinh chế. Nhờ đó, người mắc tiểu đường hạn chế đường huyết tăng cao đột ngột sau bữa ăn, giảm gánh nặng cho cơ thể trong việc tiết hoặc sử dụng insulin.
Bổ sung chất xơ
Các thực phẩm giàu chất xơ như rau xanh, bông cải xanh, đậu, yến mạch, hạt chia, táo, lê là lựa chọn tốt cho người tiểu đường. Chất xơ hòa tan tạo thành dạng gel trong đường tiêu hóa, làm chậm quá trình hấp thu carbohydrate, nhờ đó hạn chế đường huyết tăng nhanh sau bữa ăn. Chất xơ còn làm tăng cảm giác no, giảm thèm ăn, hỗ trợ kiểm soát cân nặng và cải thiện độ nhạy insulin.
Ăn chất béo tốt
Chất béo tốt từ quả bơ, các loại hạt, cá béo và dầu ô liu góp phần hỗ trợ kiểm soát đường huyết. Nhóm chất béo này làm chậm quá trình hấp thu carbohydrate, góp phần ngăn tăng đường huyết nhanh sau bữa ăn.
Chất béo giúp tạo cảm giác no lâu, giảm ăn quá nhiều và hỗ trợ kiểm soát cân nặng - yếu tố quan trọng trong quản lý bệnh tiểu đường. Ngoài lợi ích với đường huyết, chất béo tốt còn giúp giảm viêm và có lợi cho sức khỏe tim mạch, theo Healthline.
Hạn chế đường bổ sung
Các loại đường thêm vào thực phẩm và đồ uống như nước ngọt, bánh kẹo, trà sữa hay nước ép được hấp thu rất nhanh, khiến lượng glucose trong máu tăng đột ngột sau khi ăn. Nếu tình trạng này lặp lại thường xuyên, việc kiểm soát đường huyết sẽ khó khăn, làm tăng nguy cơ biến chứng ở mắt, thận, thần kinh và tim mạch.
Thực phẩm nhiều đường thường cung cấp nhiều calo nhưng ít chất dinh dưỡng, dễ dẫn đến tăng cân và giảm độ nhạy insulin. Người mắc bệnh tiểu đường nên ưu tiên thực phẩm tự nhiên, hạn chế đường bổ sung và đọc kỹ nhãn dinh dưỡng để tránh lượng đường ẩn trong thực phẩm chế biến sẵn.
