Sắn dây, còn được biết đến với các tên gọi như cát căn, cam cát căn hay phấn cát, có tên khoa học là Pueraria thomsonii Benth., thuộc họ Cánh bướm (Fabaceae). Trong y học cổ truyền, cát căn chính là phần rễ phơi hoặc sấy khô của cây sắn dây – một loại dây leo có thể dài tới 10m, rễ phình to thành củ chứa nhiều tinh bột.
Từ lâu, sắn dây đã được người Việt ưa chuộng như một thức uống giải nhiệt tự nhiên, giúp thanh mát cơ thể, đặc biệt trong những ngày nắng nóng. Vào khoảng cuối thu đến đầu xuân, người ta thu hoạch rễ, sơ chế, cắt nhỏ rồi phơi hoặc sấy khô; đôi khi còn nghiền mịn để thu lấy tinh bột tinh khiết dùng trong ẩm thực và dược liệu.
Trong thành phần của sắn dây có khoảng 12–15% tinh bột (tính theo rễ tươi), cùng nhiều hoạt chất sinh học như saponozit, puerarin (một flavonoid), và một số acid amin như asparagine, adenine trong lá. Nhờ những thành phần này, sắn dây không chỉ là thực phẩm quen thuộc mà còn là vị thuốc có giá trị trong y học cổ truyền và hiện đại.
Loại củ này từ lâu đã được mệnh danh là “nhân sâm trắng” của người Việt. Không chỉ là loại thực phẩm giải nhiệt thơm ngon, sắn dây còn là một vị thuốc quý trong Đông y với khả năng thanh lọc cơ thể, giải độc và hỗ trợ điều trị nhiều bệnh lý mãn tính.
Thanh nhiệt, giải độc và trị nóng trong: Lợi ích nổi bật nhất của sắn dây chính là khả năng giải nhiệt cực mạnh. Sử dụng bột sắn dây giúp cơ thể đào thải nhiệt độc tích tụ, làm dịu các triệu chứng nóng trong như mụn nhọt, rôm sảy, lở miệng và nhiệt miệng. Đây là thức uống lý tưởng để làm mát cơ thể trong những ngày hè oi bức hoặc sau khi tiêu thụ đồ ăn cay nóng.
Điều hòa huyết áp và bảo vệ tim mạch: Các nghiên cứu khoa học cho thấy sắn dây chứa hàm lượng cao các hợp chất isoflavone, đặc biệt là puerarin. Hoạt chất này có khả năng làm giãn mạch máu, giảm trở lực động mạch và cải thiện lưu thông máu đến tim và não. Việc sử dụng sắn dây thường xuyên giúp ổn định huyết áp, giảm nồng độ cholesterol xấu (LDL) và ngăn ngừa các nguy cơ xơ vữa động mạch hay đột quỵ ở người cao tuổi.
Tốt cho hệ thần kinh: Sắn dây giúp hỗ trợ giảm đau đầu, mệt mỏi nhờ khả năng làm giãn cơ, cải thiện tuần hoàn máu và làm dịu hệ thần kinh. Một ly sắn dây ấm có thể giúp cơ thể thư giãn, giảm căng thẳng vùng cổ vai gáy và nhanh chóng lấy lại năng lượng khi kiệt sức.
Tuy nhiên, nên dùng sắn dây đã nấu chín để tránh đau bụng, tiêu chảy, đặc biệt ở trẻ nhỏ. Không nên lạm dụng quá mức vì có thể gây lạnh bụng hoặc dư năng lượng, đồng thời cần tránh kết hợp tùy tiện với một số nguyên liệu như mật ong theo kinh nghiệm dân gian.
Cải thiện nội tiết tố và làm đẹp da cho phụ nữ: Loại củ này chứa các hợp chất isoflavone có cấu trúc tương tự như hormone estrogen ở phụ nữ. Nhờ đó, sắn dây giúp điều hòa nội tiết tố, làm mờ các vết thâm nám, tàn nhang và ngăn ngừa lão hóa da. Ngoài ra, các chất chống oxy hóa trong sắn dây còn kích thích sản sinh collagen, giúp da căng mịn và hỗ trợ cải thiện vóc dáng, đặc biệt là vòng một cho phái đẹp.
Giải rượu hiệu quả: Sắn dây từ lâu được xem như “vị cứu tinh” sau những cuộc nhậu, nhờ khả năng hỗ trợ cơ thể chuyển hóa nhanh acetaldehyde – một độc tố sinh ra từ rượu bia. Khi chất này được đào thải hiệu quả hơn, các triệu chứng khó chịu như đau đầu, chóng mặt, buồn nôn cũng được giảm rõ rệt.
Một số nghiên cứu còn cho thấy sắn dây có thể giúp giảm cảm giác thèm rượu và góp phần bảo vệ gan trước tác động của rượu bia và các độc chất khác.
Tốt cho hệ tiêu hóa: Không chỉ dừng lại ở tác dụng giải rượu, sắn dây còn rất tốt cho hệ tiêu hóa. Nhờ giàu tinh bột kháng – một dạng prebiotic tự nhiên, loại củ này giúp nuôi dưỡng lợi khuẩn đường ruột, từ đó cải thiện hệ vi sinh đường ruột khỏe mạnh hơn.
Đồng thời, sắn dây có khả năng làm dịu acid dạ dày, hỗ trợ giảm các triệu chứng ợ nóng, đau rát thượng vị, đặc biệt ở người viêm loét dạ dày. Bên cạnh đó, nó còn giúp ổn định nhu động ruột, góp phần cải thiện tình trạng tiêu chảy và rối loạn tiêu hóa.
Theo đó, từ 0h giờ ngày 18/7 đến trưa ngày 19/7/2026, Trung tâm Chống độc - Bệnh viện Bạch Mai cơ sở Ninh Bình đã tiếp nhận cấp cứu khẩn cấp một loạt 8 bệnh nhân nam bị ngộ độc khí sunphua hydro (H₂S) trong vụ ngộ độc đặc biệt nghiêm trọng xảy ra tại một trang trại chăn nuôi lợn lớn. 8 bệnh nhân, tất cả là nam giới, tuổi 32 đến 46 tuổi.
Thông tin từ bệnh viện, trong số 13 người gặp nạn, đã có tới 5 trường hợp tử vong do độc tính quá mạnh của khí độc, 8 trường hợp còn lại và người tham gia cứu hộ lập tức được chuyển hướng khẩn cấp về Bệnh viện Bạch Mai cơ sở Ninh Bình trong tình trạng cấp cứu ngộ độc.
TS. BS Nguyễn Trung Nguyên - Giám đốc Trung tâm Chống độc, Bệnh viện Bạch Mai cho hay, hiện trường xảy ra vụ tai nạn là một bể chứa nước phân khép kín có kích thước sâu 2m, rộng 2m và dài 3m, nhưng miệng bể chỉ rộng hơn 1m. Trong không gian tù túng này, các vi khuẩn phân hủy chất hữu cơ đã sản sinh ra lượng khí độc sunphua hydro (H₂S) khổng lồ.
"Khi một nam nhân viên sẩy chân rơi xuống và bất tỉnh, các đồng nghiệp theo phản xạ tự nhiên đã lập tức lao xuống cứu hoặc thò đầu sâu vào miệng bể để kéo nạn nhân lên mà không hề có bất kỳ phương tiện bảo hộ nào. Hậu quả là chuỗi tai nạn dây chuyền xảy ra, các nạn nhân ngã gục ngay tại chỗ", BS.Nguyên cho hay.
8 bệnh nhân đang được cấp cứu bao gồm: 2 người xuống bể sau cùng được buộc dây vào người và tay xuống cứu nhưng khi xuống tới nơi thấy khó chịu, nhanh chóng bất tỉnh và được kịp thời kéo ngay lên, sau vài phút thì tỉnh, 6 bệnh nhân còn lại là những người ở trên miệng bể tham gia kéo các nạn nhân lên.
Các bệnh nhân đến viện trong tình trạng tỉnh, đau đầu, một số ca có kích ứng, xung huyết kết mạc, nhiễm toan chuyển hóa lactic, tiêu cơ vân. Tình trạng các bệnh nhân đang được cấp cứu, đánh giá và theo dõi sát.
PGS.TS Đào Xuân Cơ - Giám đốc Bệnh viện Bạch Mai đang trực tại Bệnh viện Bạch Mai cơ sở Ninh Bình đã trực tiếp kiểm tra, lập tức yêu cầu kích hoạt hệ thống "Báo động đỏ toàn viện", tổ chức phối hợp các chuyên khoa như chống độc, hồi sức cấp cứu, truyền nhiễm, chấn thương, chẩn đoán hình ảnh.
Theo BS.Nguyên, H₂S là một loại khí cực độc, có độc tính ức chế hô hấp tế bào nhanh và mạnh tương tự như xianua, bóp nghẹt trực tiếp tất cả các cơ quan, đặc biệt hệ thần kinh trung ương và tim mạch.
Ở nồng độ thấp, khí có mùi trứng thối đặc trưng, nhưng ở nồng độ cao, nó lập tức làm liệt dây thần kinh khứu giác khiến nạn nhân hoàn toàn không cảm nhận được mùi.
Thuật ngữ y khoa gọi hiện tượng ngộ độc cấp H₂S liều cao trong không gian kín là "Hội chứng búa tạ ở lò mổ" - nghĩa là người đi vào khu vực có khí độc hít phải sẽ bất tỉnh, các cơ quan ngừng hoạt động, bị quật ngã gần như ngay lập tức, tỉ lệ tử vong tại hiện trường là cực kỳ lớn. Khí này hấp thu rất nhanh, gần như ngay lập tức vào cơ thể và gây kích ứng cực mạnh lên niêm mạc mắt, hệ hô hấp.
TS.BS Nguyễn Trung Nguyên nhấn mạnh: "Rất nhiều người dân và ngay cả một số nhân viên y tế tuyến dưới vẫn lầm tưởng các vụ ngạt hầm biogas, giếng khơi là do khí metan (CH₄). Nhưng thực tế, thủ phạm giết người hàng loạt trong tích tắc chính là khí sunphua hydro (H₂S).
Ở Việt Nam, các vụ tai nạn đau lòng này xảy ra hàng năm và tái diễn nhiều lần trong các hoàn cảnh như khơi giếng, chui xuống bể chứa, bể rác, bể phân, chất thải, cống, hầm chứa cá ở các tàu biển,...".
Để phòng tránh ngộ độc khí H₂S, Trung tâm Chống độc Bệnh viện Bạch Mai khuyến cáo, tuyệt đối không tự ý lao xuống cứu trợ ngay theo quán tính nếu không có đồ bảo hộ (mặt nạ phòng độc với bình dưỡng khí).
Lập tức mở thông thoáng khí khu vực đó, dùng quạt thổi mạnh hoặc bơm khí để đẩy khí độc ra ngoài và đưa khí sạch vào.
Nếu bắt buộc phải xuống, người cứu hộ phải có trang thiết bị phòng độc lý tưởng (mặt nạ kết hợp bình dưỡng khí).
Một gia đình 4 người đã bị điện giật ở huyện Satara, bang Maharashtra, Ấn Độ, hôm 8/7 sau khi tiếp xúc với dây điện trần bên ngoài nhà trong trận mưa lớn.
Cảnh sát cho biết các nạn nhân gồm một cặp vợ chồng và 2 người con trưởng thành đã tử vong khi cố gắng cứu nhau. Một cuộc điều tra đã được tiến hành để xác định nguyên nhân dây điện bị nhiễm điện.
Vụ việc xảy ra tại làng Khamgaon thuộc huyện Satara. Theo cảnh sát, ông Satish còn gọi là Pisuradya Kisan Shinde, là người đầu tiên tiếp xúc với dây điện trần bên ngoài nhà.
Vợ ông, Gangubai Shinde, con trai Sachin Shinde và con gái Aarti Shinde đã vội vàng chạy đến giúp ông. Tuy nhiên, họ đều bị điện giật. Cả 4 người đều tử vong ngay tại hiện trường.
Cảnh sát từ Đồn Cảnh sát Nông thôn Phaltan đã đến hiện trường ngay sau khi nhận được thông tin về vụ việc. Thi thể đã được chuyển đến Bệnh viện Phaltan Sub-District để khám nghiệm tử thi. Một báo cáo về cái chết do tai nạn (ADR) đã được lập.
Các nhà điều tra đang xem xét các tình tiết dẫn đến việc dây điện bị nhiễm điện và liệu sự bất cẩn hay sự cố về cơ sở hạ tầng có góp phần gây ra thảm kịch này hay không.
Các quan chức cho biết nguyên nhân chính xác của vụ tai nạn sẽ được xác định sau một cuộc điều tra chi tiết, bao gồm cả việc kiểm tra kỹ thuật hệ thống điện và dây cáp bị hư hỏng.
Mới đây, Bệnh viện Đa khoa Xuyên Á (Tp.HCM) thông tin về một trường hợp ngừng tim khi đi câu cá.
Theo đó, ông B (66 tuổi, ngụ Củ Chi) bất ngờ đau ngực dữ dội, vã mồ hôi, khó thở rồi nhanh chóng rơi vào tình trạng ngừng tim, ngừng thở sau 30 phút câu cá vào sáng sớm. Ngay lập tức gia đình đưa đến viện cấp cứu.
Tại bệnh viện, các bác sĩ xác định bệnh nhân bị nhồi máu cơ tim cấp kèm rối loạn nhịp nguy hiểm và nhanh chóng sốc điện, dùng thuốc vận mạch để ổn định tim mạch.
Kết quả chụp mạch vành cho thấy một nhánh bị tắc hoàn toàn, hai nhánh còn lại hẹp nặng 70–80%. Ê-kíp đã can thiệp tái thông mạch vành, khôi phục dòng máu nuôi tim.
Sau một ngày điều trị tích cực, bệnh nhân tỉnh lại, dấu hiệu sinh tồn ổn định, hiện sức khỏe đã hồi phục khoảng 80% và có thể sinh hoạt gần như bình thường.
Dự kiến thời gian tới, bệnh nhân sẽ tiếp tục điều trị và can thiệp thêm các nhánh mạch còn hẹp.
Các chuyên gia cảnh báo, bệnh có thể xảy ra đột ngột ngay cả khi đang sinh hoạt nhẹ; vì vậy khi xuất hiện các dấu hiệu như đau ngực, khó thở, vã mồ hôi, cần đến bệnh viện sớm để được cấp cứu kịp thời.
Theo bác sĩ Phan Văn Học, Khoa Can thiệp Tim mạch, Bệnh viện đa khoa Xuyên Ác, qua khai thác bệnh sử, ghi nhận bệnh nhân mắc các bệnh nền như tiểu đường, tăng huyết áp, mỡ máu cao và đặc biệt là thói quen hút thuốc lá suốt 50 năm qua. Đây đều là những yếu tố làm tổn thương thành mạch máu theo thời gian, thúc đẩy quá trình xơ vữa động mạch - nguyên nhân hàng đầu gây tắc nghẽn mạch vành và nhồi máu cơ tim. Đáng lo ngại, các bệnh lý này thường diễn tiến âm thầm, ít biểu hiện cho đến khi xảy ra biến cố nguy hiểm. Vì thế, người bệnh cần kiểm soát tốt bệnh nền và ngưng hút thuốc lá.
"Nhồi máu cơ tim có thể xảy ra đột ngột, ngay cả khi đang sinh hoạt bình thường, hoặc thực hiện những hoạt động nhẹ. Những dấu hiệu như đau ngực, khó thở, vã mồ hôi tuyệt đối không nên chủ quan, đặc biệt ở người có bệnh nền. Việc đến bệnh viện sớm đóng vai trò quyết định trong việc cứu sống bệnh nhân và hạn chế tổn thương cơ tim không hồi phục", bác sĩ khuyến cáo.
Theo bác sĩ, bệnh nhân có nhiều yếu tố nguy cơ như tiểu đường, tăng huyết áp, mỡ máu cao và hút thuốc lá lâu năm, những nguyên nhân thúc đẩy xơ vữa động mạch dẫn đến nhồi máu cơ tim.
