Hôm qua 11.5, Tân Hoa xã dẫn thông báo từ ông Quách Gia Côn, phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Trung Quốc, cùng ngày cho hay chuyến thăm của Tổng thống Donald Trump đến nước này sẽ kéo dài từ ngày 13 – 15.5.
Theo đó, Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Donald Trump “sẽ có một cuộc trao đổi sâu sắc về các vấn đề quan trọng liên quan đến quan hệ Trung – Mỹ và hòa bình, phát triển thế giới”. Liên quan chuyến thăm này, Reuters dẫn lời một số quan chức Mỹ tiết lộ hai nhà lãnh đạo sẽ thảo luận về một loạt vấn đề như Iran, Đài Loan, trí tuệ nhân tạo và vũ khí hạt nhân. Hai bên được cho cũng đang cân nhắc việc gia hạn thỏa thuận về mua bán khoáng sản, bao gồm đất hiếm và một số nguyên liệu bán dẫn. Căng thẳng thương mại giữa hai bên cũng là vấn đề đặt ra nhiều thách thức cho thượng đỉnh Mỹ – Trung lần này. Vì thế, hai nhà lãnh đạo dự kiến đồng ý tiếp tục thảo luận để tạo điều kiện thuận lợi cho thương mại và đầu tư lẫn nhau, trong khi Trung Quốc dự kiến sẽ công bố các hợp đồng mua máy bay Boeing, thiết bị nông nghiệp và năng lượng của Mỹ.
Trả lời Thanh Niên ngày 11.5, GS Stephen Robert Nagy (ĐH Cơ Đốc giáo quốc tế – Nhật Bản, học giả tại Viện Nghiên cứu các vấn đề quốc tế của Nhật) đánh giá Tổng thống Trump luôn muốn thể hiện chiếm ưu thế, gây chú ý nhưng mục tiêu chiến lược cuối cùng của ông vẫn rất khó hiểu. So với nhiệm kỳ trước, đội ngũ nhân sự cấp cao trong nội các của Tổng thống Trump lần này bị cho là thiếu vai trò phản biện hơn. “Ngoại trưởng Marco Rubio có lẽ vẫn là tiếng nói phản biện của đảng Cộng hòa về chính sách đối ngoại của Tổng thống Trump, nhưng ông chưa có nhiều kinh nghiệm về Trung Quốc. Vì vậy, trong khi có thể dự đoán được những động thái mang tính kịch tính của Tổng thống Trump, thì lại khó xác định tầm nhìn mạch lạc”, GS Nagy nhận định.
Vị chuyên gia này chỉ ra rằng cách thức phản ứng quen thuộc của ông Trump là ban đầu đe dọa áp thuế, đưa ra yêu cầu tối đa, nhưng về sau chưa chắc thực hiện đến cùng, thậm chí thay đổi hoàn toàn hướng đi, nên rất khó đoán.
“Trong khi đó, Chủ tịch nước Tập Cận Bình gần như chắc chắn đang thận trọng. Bắc Kinh tin rằng họ hiểu ông Trump để có thể làm hài lòng bằng cách có thể đưa ra những lời ca ngợi, hứa hẹn những ưu đãi; nhưng có lẽ cũng cần thận trọng về sự tự tin đó”, GS Nagy nói và cho rằng vị chủ nhân Nhà Trắng vẫn có thể tạo ra những khoảnh khắc thực sự bất ngờ. Ông phân tích thêm: “Vấn đề Đài Loan đang gây ra áp lực cho Bắc Kinh trong việc thuyết phục Washington giảm hỗ trợ, chuyển giao vũ khí và cam kết chiến lược đối với Đài Bắc. Nền kinh tế Trung Quốc đang gặp khó khăn. Vì thế, ông Tập cũng cần có được thắng lợi mang tính biểu tượng sau cuộc gặp, nên điều này có thể khiến ông Tập trở nên dễ đoán”.
Cũng trả lời Thanh Niên, TS Patrick M. Cronin (Chủ tịch về nghiên cứu an ninh châu Á – Thái Bình Dương, Viện Nghiên cứu Hudson, Mỹ) phân tích: “Cả Tổng thống Trump và Chủ tịch nước Tập Cận Bình đều muốn cuộc gặp diễn ra, vì đây là hội nghị thượng đỉnh ổn định chiến lược. Hai nhà lãnh đạo đều muốn đạt được các lợi ích kinh tế theo cách của họ, đồng thời muốn giảm bớt gay gắt nhằm vào nhau. Bên cạnh đó, ông Tập Cận Bình xem đây là cơ hội để định hình lại chính sách đối với Đài Loan, định hình lại sự cạnh tranh và các chính sách chuyển giao công nghệ. Ông Trump coi đây là cơ hội để chứng tỏ rằng ông đang kiểm soát nền kinh tế, ông đủ mạnh để ngăn chặn sự thách thức từ Trung Quốc, và rằng Washington đang thắng trong những cuộc chiến mà ông Trump lựa chọn”.
“Nhìn tổng thể, Chủ tịch Tập Cận Bình đang giữ thế trận thận trọng, không hành động quá tích cực, nhưng muốn kiểm soát đủ những gì Nga, CHDCND Triều Tiên đang làm, hoặc giờ đây là việc can thiệp nhẹ nhàng vào công cuộc hòa giải, có thể là về phía Iran, ít nhất là làm việc với Ả Rập Xê Út để giữ họ về phía Bắc Kinh, đồng thời cho thấy rằng ông đang cố gắng chấm dứt xung đột, không muốn Iran leo thang quá mức. Vì vậy, ông Tập đang cố gắng kiểm soát ít nhất một phần nào đó”, TS Cronin đánh giá và nhận xét thêm: “Khi hai nhà lãnh đạo gặp nhau, tôi không đặt nhiều niềm tin về các thỏa thuận thương mại có thể đạt được. Nhưng tựu trung các thỏa thuận thương mại chủ yếu chỉ mang tính biểu tượng để làm đẹp cho nhau, tất cả chỉ là hình ảnh và những cơ hội làm hình ảnh ngoại giao”.
Liên quan chủ đề này, ông Dov Zakheim (cựu Thứ trưởng Bộ Quốc phòng Mỹ và đang cố vấn cho nhiều cơ quan nghiên cứu chính sách Mỹ về đối ngoại ở khu vực) cho rằng: “Khi gặp Tổng thống Trump, ông Tập sẽ sẵn lòng tập trung vào các vấn đề kinh tế. Tôi nghĩ Tổng thống Trump cũng tập trung thảo luận về kinh tế, ông luôn khẳng định rằng bản thân không muốn xảy ra căng thẳng với Trung Quốc. Mối quan hệ giữa hai nhà lãnh đạo khá gắn kết, ít nhất là trên phương diện thảo luận về kinh tế. Những căng thẳng và khó khăn trong quan hệ Mỹ – Trung sẽ phần nào hạ nhiệt; điều này sẽ mang lại lợi ích cho phần còn lại của khu vực Đông Á và Đông Nam Á”.
Tờ The Wall Street Journal hôm 9.5 dẫn các nguồn thạo tin, trong đó có quan chức Mỹ, tiết lộ phía Israel xây căn cứ bí mật ngay trước khi phát động cuộc xung đột với Iran và có thông báo cho đồng minh Mỹ.
Căn cứ được sử dụng làm nơi triển khai lực lượng đặc nhiệm và đóng vai trò như trung tâm hậu cần cho Không quân Israel.
Các tổ tìm kiếm và cứu nạn được bố trí ở đây trong trường hợp có phi công Israel bị bắn rơi. Khi một tiêm kích F-15 của Mỹ bị Iran bắn hạ gần Isfahan, Israel đã đề nghị giúp đỡ nhưng lực lượng Mỹ cuối cùng tự triển khai chiến dịch giải cứu 2 thành viên không quân.
Israel cũng đã triển khai các đợt không kích để hỗ trợ hoạt động giải cứu này, theo một nguồn tin.
Căn cứ của Israel ở Iraq gần như bị phát hiện hồi đầu tháng 3. Truyền thông Iraq đưa tin một người chăn cừu địa phương đã trình báo với giới hữu trách về những hoạt động quân sự bất thường tại khu vực, bao gồm những chuyến bay trực thăng.
Khi quân đội Iraq đưa người đến kiểm tra, một nguồn thạo tin cho hay Israel đã tiến hành không kích để ngăn lực lượng này tiếp cận khu vực.
Vào thời điểm đó, chính quyền Baghdad lên án vụ tấn công vốn khiến một binh sĩ nước này thiệt mạng.
Trong đơn khiếu nại gửi Liên Hiệp Quốc hồi tháng 3, Iraq cho rằng vụ tấn công có sự tham gia của lực lượng nước ngoài và các đợt không kích, và quy trách nhiệm cho Mỹ. Tuy nhiên, một nguồn thạo tin xác nhận Washington không liên quan đến vụ việc.
Quân đội Israel từ chối bình luận về thông tin trên.
Theo kết quả sát với 1.021 người do Reuters/Ipsos tiến hành từ ngày 27 đến 31-3, 66% số người được hỏi cho rằng Mỹ nên nhanh chóng chấm dứt sự can dự vào cuộc chiến ở Iran, ngay cả khi điều đó đồng nghĩa với việc Mỹ không đạt được các mục tiêu mà chính quyền Tổng thống Donald Trump đã đề ra.
Trong đó, 27% cho rằng Mỹ nên tiếp tục theo đuổi đến cùng các mục tiêu tại Iran, dù sẽ khiến xung đột kéo dài. 6% không trả lời.
Trong nhóm cử tri thuộc Đảng Cộng hòa, có 40% ủng hộ kết thúc nhanh xung đột dù chưa đạt mục tiêu, trong khi 57% ủng hộ kéo dài sự can dự của Mỹ.
Khoảng 60% cho biết họ không tán thành các cuộc không kích của Mỹ nhằm vào Iran, trong khi 35% ủng hộ.
Về các tác động kinh tế của cuộc chiến, tỉ lệ hai trên ba người được hỏi cho rằng giá xăng sẽ tiếp tục tăng trong năm tới, trong đó có 40% là cử tri Đảng Cộng hòa.
Hơn một nửa số người được hỏi cho rằng cuộc xung đột hiện tại sẽ tác động tiêu cực đến tình hình tài chính cá nhân của họ, bao gồm 39% là cử tri Đảng Cộng hòa.
Cuộc chiến Mỹ - Israel với Iran đã khiến giá dầu thô tăng vọt trên toàn cầu.
Tại Mỹ, giá xăng đã vượt 4 USD/gallon ngày 30-3, mức cao nhất trong hơn ba năm qua. Nhiên liệu diesel dùng cho xe tải, thiết bị nông nghiệp và phương tiện giao thông công cộng cũng đã tăng lên mức 5,45 USD/gallon, cao hơn 1,8 USD so với một năm trước đó.
Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ (Bộ Quốc phòng) Pete Hegseth cho biết những ngày tới sẽ mang tính quyết định, đồng thời cảnh báo xung đột sẽ leo thang nếu Iran không đạt được thỏa thuận.
Trong khi đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 31-3 tuyên bố Mỹ có thể sẽ kết thúc cuộc chiến ở Iran trong 2-3 tuần tới, nhưng trước đó Mỹ cần đảm bảo Iran "bị đưa trở lại thời kỳ đồ đá" và không còn khả năng sớm sở hữu vũ khí hạt nhân.
"Đối với Mỹ, xét từ những hành động của họ, có vẻ như họ đang từ bỏ mọi tuyên bố về vai trò của một bên trung gian khách quan, và thay vào đó đang theo đuổi con đường leo thang áp lực trừng phạt đối với Nga" - Ngoại trưởng Nga Sergei Lavrov phát biểu trước các phái viên nước ngoài tại Matxcơva ngày 23-6.
Ông Lavrov còn nhấn mạnh rằng với việc tiếp tục hỗ trợ quân sự cho Ukraine, "châu Âu một lần nữa trở thành mối đe dọa lớn đối với hòa bình và an ninh quốc tế".
Theo Hãng tin AFP, trong nhiều tháng các cuộc đàm phán do Mỹ dẫn dắt nhằm tìm kiếm giải pháp cho cuộc xung đột đẫm máu nhất ở châu Âu kể từ Thế chiến 2 đã gần như rơi vào bế tắc, khi Tổng thống Donald Trump chuyển sự chú ý sang Trung Đông.
Tuy nhiên tại hội nghị thượng đỉnh diễn ra ở Pháp trong tháng này, các nhà lãnh đạo nhóm G7 - trong đó có Tổng thống Trump - đã ra tuyên bố chung có đề cập đến cuộc chiến ở Ukraine. Điều này trái ngược với hội nghị năm ngoái, khi ông Trump rời sự kiện sớm.
Bên cạnh việc tăng cường cung cấp các hệ thống phòng không cho Ukraine, các nhà lãnh đạo G7 cũng nhất trí gia tăng sức ép lên "nền kinh tế phục vụ chiến tranh" của Nga bằng cách siết chặt các biện pháp trừng phạt, trong đó có các biện pháp nhắm vào nguồn thu từ nhiên liệu hóa thạch của Matxcơva.
Tổng thống Pháp Emmanuel Macron ca ngợi đây là "sự thay đổi rất sâu sắc trong cách tiếp cận của Mỹ" đối với Ukraine. Ông Macron nói: "Tổng thống Trump, cũng như tất cả chúng tôi, đơn giản là đã nhận thấy rằng Nga hiện không có thiện chí nghiêm túc nào để thảo luận về hòa bình".
Trong suốt hội nghị, với sự tham dự của Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky, ông Trump đã thể hiện lập trường cứng rắn hơn với Nga khi cho rằng Nga cần tìm kiếm thỏa thuận và bày tỏ sự sốt ruột trước số thương vong ngày càng tăng của cả hai bên.
Kể từ khi trở lại Nhà Trắng vào năm 2025, ông Trump đã thúc đẩy Nga và Ukraine tham gia đàm phán. Ông từng hứa sẽ chấm dứt cuộc chiến ở Ukraine chỉ trong vòng một ngày sau khi nhậm chức.
Tuy nhiên các nỗ lực ngoại giao do Mỹ làm trung gian đến nay đạt được ít tiến triển, khi Kiev từ chối nhượng bộ trước các yêu cầu tối đa của Matxcơva, còn Nga cũng không có dấu hiệu từ bỏ những yêu cầu này.
Nga muốn Kiev rút quân khỏi vùng Donbass ở miền đông Ukraine - nơi quân đội Ukraine vẫn kiểm soát một phần lãnh thổ, coi đây là điều kiện tiên quyết để tiến hành các cuộc đàm phán hòa bình. Tuy nhiên Ukraine đã bác bỏ yêu cầu này.
