Sau bốn tháng con gái đi học mẫu giáo tại Brussels (Bỉ), chị Kim Ngọc, 33 tuổi, quê Hà Nội bất ngờ nhận được thư mời họp từ hiệu trưởng. Lý do là con gái 18 tháng tuổi thường xuyên đi vệ sinh ra quần và người bố hiếm khi xuất hiện tại trường.
Bước vào phòng họp, thay vì những lời phàn nàn về thành tích hay kỷ luật, những câu hỏi của nhà trường khiến người mẹ Việt bất ngờ. “Gần đây bố mẹ có lớn tiếng trước mặt con không?”, “Nhà có sự xáo trộn nào về chỗ ở hay người thân chuyển đến không?”. Giáo viên giải thích, việc một đứa trẻ đã biết tự chủ bỗng nhiên đi vệ sinh không đúng chỗ thường là cảnh báo về sự bất ổn tâm lý.
Không khí cuộc họp chùng xuống khi giáo viên chất vấn sự vắng mặt của người bố. Chị Ngọc phân trần bản thân là nội trợ toàn thời gian, muốn quán xuyến mọi việc để chồng tập trung phát triển sự nghiệp. Tuy nhiên, lý do này bị nhà trường bác bỏ.
Trong triết lý giáo dục mầm non tại Bỉ, sự hiện diện của người cha là mắt xích không thể thay thế đối với quá trình định hình nhân cách trẻ. Người cha không được phép lấy lý do kinh tế để vắng mặt trong chuỗi ngày khôn lớn của con. Ngay sau buổi họp, chồng chị Ngọc buộc phải sắp xếp lại công việc để tham gia đón con và góp mặt trong các buổi biểu diễn văn nghệ tại trường.
“Tôi thực sự sốc. Tư duy giáo dục của họ quá khác biệt so với thói quen bao bọc và phân công vai trò trong gia đình tại Việt Nam”, chị Ngọc nói.
Cuộc va chạm giữa hai hệ giá trị
Trải nghiệm của chị Ngọc chỉ là một trong số vô vàn “cú sốc” mà phụ huynh Việt gặp phải khi đưa con hòa nhập vào nền giáo dục phương Tây. Trên các diễn đàn cộng đồng người Việt tại Bỉ, chủ đề rèn tính tự lập trong bữa ăn luôn nhận được nhiều sự đồng cảm.
Một bà mẹ có con hai tuổi kể lại cảm giác xót xa trong những ngày đầu con đi học. Tại trường, trẻ phải tự xúc ăn thay vì được giáo viên dỗ dành. Nếu đứa trẻ từ chối bữa trưa, giáo viên chỉ nhẹ nhàng hỏi lại một hai lần. Sau 30 phút, khay thức ăn sẽ được dọn đi, bất chấp việc đứa trẻ có thể phải chịu đói đến bữa phụ.
Nhiều phụ huynh Việt ban đầu tỏ ra bức xúc, cho rằng giáo viên thiếu trách nhiệm. Nhưng phía nhà trường lý giải, đây là phương pháp khoa học để trẻ học cách lắng nghe nhu cầu của cơ thể. Trẻ được quyền tự quyết định khẩu phần của mình, và quan trọng nhất, chúng học được bài học về hệ quả: Nếu từ chối đồ ăn, cơ thể sẽ phải nếm trải cơn đói.
Sự khác biệt không chỉ dừng ở bữa ăn. Khi con gái bước sang tuổi lên hai, chị Ngọc tiếp tục nhận thông báo về lớp học bơi. Vốn bé có thể trạng hay ốm vặt, việc để con lặn ngụp dưới nước vào mùa lạnh là điều chị Ngọc chưa từng nghĩ tới. Trái ngược với sự lo lắng của vợ, chồng chị lại tỏ ra bình thản. Ở phương Tây, việc rèn luyện thể chất và khả năng sinh tồn được đặt ngang hàng, thậm chí cao hơn việc học chữ. Những hoạt động ngoại khóa ngoài trời, bất chấp thời tiết, là bắt buộc tại nhiều hệ thống trường học nhằm tôi luyện sự dẻo dai.
Những trải nghiệm như của chị Ngọc không hề mới. Trong một nghiên cứu về “Nghịch âm văn hóa” đối với các gia đình gốc Á định cư tại phương Tây, Giáo sư Désirée Baolian Qin từ Đại học Bang Michigan (Mỹ) đã chỉ ra 60%-70% người nhập cư thừa nhận rơi vào áp lực thích nghi văn hóa (acculturative stress) trong hai năm đầu. Cảm giác lo âu này phần lớn xuất phát từ sự sai lệch giữa kỳ vọng của gia đình và thực tế vận hành của hệ thống giáo dục bản địa.
Thay vì phòng thủ, hãy chủ động thích nghi
Bà Joke Otter van Zuijlen, Hiệu trưởng một trường mầm non quốc tế tại phường An Khánh, Hồ Chí Minh, người có 30 năm kinh nghiệm trong ngành giáo dục châu Âu, cho rằng căn nguyên của sự ngột ngạt này đến từ triết lý văn hóa cốt lõi.
Văn hóa Á Đông coi gia đình là trung tâm vũ trụ, đề cao sự gắn kết đa thế hệ. Một đứa trẻ lớn lên thường nhận được sự chăm bẵm tỉ mỉ từ ông bà, cha mẹ. Thói quen đút cháo, bế ẵm tận cửa lớp hay xót xa khi thấy con đi chân trần trên đất là biểu hiện của tình yêu thương mang tính bảo bọc. Ngược lại, phương Tây tôn thờ chủ nghĩa cá nhân. Trẻ em từ 18 tháng tuổi đã được rèn thói quen tự chủ sinh hoạt: Tự đi giày, tự đeo balo, tự xử lý thức ăn thô.
Ngoài ra, bối cảnh kinh tế cũng là yếu tố chi phối. Ở Việt Nam, các gia đình trung lưu dễ dàng tìm kiếm sự hỗ trợ từ bảo mẫu. Trong khi đó, tại các quốc gia như Hà Lan hay Bỉ, chi phí dịch vụ chăm sóc tại nhà vô cùng đắt đỏ. Hoàn cảnh buộc những đứa trẻ phải tự lập để thích nghi với nhịp sống bận rộn của cha mẹ.
Dẫu vậy, bà Joke Otter van Zuijlen cho rằng không có phương pháp nào ưu việt tuyệt đối. Nhận thức được sự khác biệt tất yếu này, nhiều phụ huynh Việt chọn cách chủ động chuẩn bị hành trang thay vì để con chịu cú sốc khi chuyển môi trường.
Chị Ngô Thị Bắc (40 tuổi, sống tại Melbourne, Australia) là một ví dụ. Nhiều lần chứng kiến những đứa trẻ hàng xóm vô tư chạy nhảy lấm lem bùn đất, vục tay vào vũng nước lạnh buốt trong khi con mình được bọc kín bằng nhiều lớp áo len, chị Bắc nhận ra mình cần thay đổi.
Để chuẩn bị cho con gái ba tuổi bước vào mẫu giáo bản địa, vợ chồng chị bắt đầu thả lỏng sự kiểm soát. Từ 11 tháng tuổi, bé được tự cầm thìa xúc ăn dù thức ăn vương vãi khắp sàn. Cuối tuần, thay vì giữ con trong nhà, chị đưa con ra các khu vui chơi công cộng.
“Tôi để con tập quen với đất cát, thời tiết và những va vấp nhỏ. Việc học qua trải nghiệm thực tế giúp con xây dựng sức đề kháng và sự tự tin, nhờ đó những ngày đầu đến trường trôi qua nhẹ nhàng hơn rất nhiều”, chị Bắc đúc kết.
Lời khuyên từ các chuyên gia giáo dục là phụ huynh cần gạt bỏ tâm lý khép kín. Rào cản lớn nhất không nằm ở ngôn ngữ, mà ở tư duy phòng thủ. Khi giáo viên phương Tây đặt câu hỏi về đời sống gia đình, đó không phải là sự tò mò xoi mói, mà là nghiệp vụ để tìm kiếm mảnh ghép tâm lý của trẻ. Việc thẳng thắn chia sẻ văn hóa gốc sẽ giúp đôi bên tìm được tiếng nói chung.
“Nên để trẻ học cách đối mặt với những bất tiện nhỏ từ sớm, bởi đó chính là nền tảng của khả năng thích ứng linh hoạt trong một thế giới không ngừng biến đổi”, bà Joke Otter van Zuijlen nói.
Một người đàn ông 51 tuổi ở Đài Loan (Trung Quốc) đã phải trải qua tình trạng nguy kịch sau khi bất ngờ sốt cao, mệt mỏi kéo dài rồi đột ngột ngất xỉu. Ban đầu, ông chỉ nghĩ mình bị cảm cúm thông thường, nhưng thực tế phía sau lại là một bệnh lý nghiêm trọng liên quan đến sỏi thận phức tạp.
Khi được đưa đến Bệnh viện Beigang thuộc Đại học Y khoa Trung Quốc, các bác sĩ phát hiện bệnh nhân mắc sỏi thận hình san hô ở cả hai bên thận. Tình trạng này đã gây ra viêm bể thận sinh hơi một dạng nhiễm trùng hiếm gặp nhưng rất nguy hiểm, có thể nhanh chóng tiến triển thành sốc nhiễm trùng và đe dọa tính mạng.
Ngay lập tức, đội ngũ cấp cứu và khoa tiết niệu đã tiến hành can thiệp khẩn cấp, bao gồm dẫn lưu hai thận, sử dụng kháng sinh liều cao và chuyển bệnh nhân vào khoa hồi sức tích cực (ICU) để theo dõi sát sao. Trong giai đoạn đầu điều trị, bệnh nhân rơi vào tình trạng tụt huyết áp nghiêm trọng do nhiễm trùng, phải sử dụng thuốc vận mạch để duy trì các chỉ số sống còn.
Nhờ sự phối hợp của nhiều chuyên khoa, tình trạng nhiễm trùng dần được kiểm soát và bệnh nhân đã vượt qua giai đoạn sốc nhiễm trùng nguy hiểm nhất.
Sau khi ổn định, các bác sĩ tiếp tục kiểm tra chuyên sâu và phát hiện một viên sỏi san hô kích thước lớn gần như chiếm trọn bể thận phải. Đây là dạng sỏi phức tạp, nếu không được xử lý triệt để sẽ dễ gây tái nhiễm trùng và dẫn đến suy thận mạn tính.
Để điều trị, các bác sĩ đã lựa chọn kỹ thuật ECIRS phương pháp kết hợp giữa tán sỏi qua da và nội soi niệu quản. Hai hướng tiếp cận được thực hiện đồng thời giúp phá vỡ và loại bỏ sỏi hiệu quả hơn so với phẫu thuật đơn lẻ.
Ca phẫu thuật diễn ra thành công, loại bỏ hơn 90% khối sỏi. Sau đó, các ống dẫn lưu ở hai thận cũng được rút bỏ an toàn. Bệnh nhân tiếp tục điều trị và phục hồi trong khoảng một tháng trước khi có thể xuất viện trở về nhà trong tình trạng ổn định.
Các bác sĩ cho biết sỏi thận có nhiều phương pháp điều trị khác nhau, tùy thuộc vào kích thước, vị trí và mức độ phức tạp. Tuy nhiên, sỏi san hô là dạng đặc biệt nguy hiểm, thường liên quan đến nhiễm trùng kéo dài và có thể cần can thiệp nhiều lần nếu không được xử lý triệt để.
Trường hợp này cho thấy hiệu quả của kỹ thuật ECIRS trong điều trị sỏi thận phức tạp, đồng thời nhấn mạnh tầm quan trọng của việc phát hiện sớm. Các triệu chứng ban đầu như đau lưng âm ỉ, tiểu ra máu hoặc nhiễm trùng đường tiểu tái phát thường dễ bị bỏ qua, nhưng nếu kéo dài có thể dẫn đến những biến chứng nghiêm trọng như suy thận hoặc nhiễm trùng huyết.
Từ những chat box nói xấu, bôi nhọ đến những vụ hẹn nhau giải quyết trực tiếp đã biến thành ẩu đả, hành hung, không ít trẻ trở thành nạn nhân từ thế giới ảo cho đến đời thật.
L.A. (19 tuổi, Thanh Xuân, Hà Nội) chia sẻ ký ức ám ảnh nhất trong quãng đời học sinh của cô là khi chuẩn bị bước vào lớp 12. Cô bất ngờ trở thành nạn nhân của bạo lực học đường và bắt nạt trên mạng xã hội.
L.A. kể trước đó cô từng chơi cùng một nhóm bạn nhưng dần nhận ra những suy nghĩ, hành động tiêu cực nên chủ động tách ra để tập trung học tập. Không ngờ, chính quyết định ấy khiến cô trở thành mục tiêu công kích.
Những người từng thân thiết đã lập các trang Facebook, Instagram đăng tải hình ảnh cá nhân của cô kèm theo lời lẽ xúc phạm, bịa đặt và hạ nhục.
"Sau một đêm ngủ dậy, điện thoại của mình ngập trong tin nhắn, đường link và hình ảnh từ bạn bè, thậm chí cả người lạ gửi tới. Mình sốc, xấu hổ và sợ những người yêu thương sẽ không còn tin mình nữa", L.A. nhớ lại.
Không dừng ở những lời công kích trên mạng, nhóm bạn còn hẹn cô ra "nói chuyện" vào đêm khuya rồi lao vào đánh hội đồng ngay gần cửa nhà không xa. Cô tưởng rằng sau khi chịu một trận đòn thì mọi chuyện sẽ xong.
Thế nhưng sau đó clip bị đánh tiếp tục bị phát tán trên mạng xã hội khiến cô rơi vào trạng thái hoảng loạn, mất ngủ kéo dài và luôn sợ hãi mỗi khi cầm điện thoại. "Có lúc mình chỉ muốn ngủ thật lâu để khi tỉnh dậy sẽ có đủ sức mạnh bước tiếp", cô nói.
Điều khiến L.A. day dứt nhất là suốt thời gian đó cô không dám chia sẻ với gia đình vì sợ không được tin tưởng. Chỉ đến khi em gái kể lại mọi chuyện cho mẹ, cô mới bật khóc và lần đầu tiên trải lòng.
"Mẹ không mắng, không chửi mà chỉ động viên mình. Lúc đó mình mới cảm nhận được sự an toàn và hiểu rằng mình không hề một mình", L.A. kể lại.
Sự đồng hành của gia đình, cô giáo chủ nhiệm và bạn bè đã giúp cô dần vượt qua khủng hoảng. Dưới sự động viên của mọi người, L.A. đã làm đơn trình báo công an, đồng thời chuyển lớp để tránh tiếp xúc với nhóm bắt nạt và tập trung học tập.
Từ trải nghiệm của bản thân, L.A. mong những bạn trẻ đang là nạn nhân của bạo lực học đường hay bắt nạt trên mạng hãy mạnh dạn lên tiếng, tìm kiếm sự giúp đỡ từ gia đình, thầy cô và cơ quan chức năng.
"Mạng xã hội là ảo nhưng nỗi đau là thật. Đừng giấu tất cả trong lòng vì ai cũng có quyền được sống an toàn và được bảo vệ", L.A. chia sẻ.
Cô Lâm Thị Hồng Khanh (Trường THPT Viên An, Ứng Thiên, Hà Nội) cho rằng mạng xã hội giúp học sinh kết nối, giải trí, tìm kiếm thông tin nhưng phía sau đó là hàng loạt hệ lụy.
"Trên 90% các vụ ẩu đả, kể cả những vụ việc ẩu đả bên ngoài nhà trường khi phát hiện và xử lý đều liên quan đến việc sử dụng mạng xã hội. Các con bình luận, lập nhóm nói xấu nhau rồi dẫn đến đánh nhau ngoài đời", cô Khanh nói.
Từ đầu năm học, trường đã có quy định cấm học sinh mang điện thoại đến lớp, yêu cầu phụ huynh ký cam kết song việc trẻ sử dụng điện thoại còn khá phổ biến.
"Phụ huynh nhiều khi đi làm suốt nên phải để điện thoại ở nhà cho con. Thầy cô cũng giao bài tập qua Zalo nên các con có lý do để dùng điện thoại. Có em suốt ngày cắm mặt vào điện thoại, hết lướt mạng xã hội lại chơi game", cô Khanh chia sẻ.
Cô giáo Nguyễn Thị Phương Thúy (Trường THPT Tân Triều, Thanh Liệt, Hà Nội) cũng cho hay hầu như 100% học sinh trong lớp của cô đều sử dụng mạng xã hội.
Nhiều học sinh thừa nhận nếu không phải đi học thì gần như cả ngày chỉ ở trên TikTok, YouTube hay Facebook. Có bạn chỉ học trên lớp, về nhà không làm bài tập mà dành toàn bộ thời gian cho điện thoại, game và mạng xã hội.
Những hệ lụy xuất hiện ngày càng sớm ở lứa tuổi nhỏ. "Học sinh lớp 6 đã đăng video chửi thề, "chửi xéo" nhau trên TikTok rồi kéo bè phái khi đến lớp. Ở khối lớp 8, lớp 9, nhiều em nhắn tin yêu đương, tranh giành người yêu rồi hẹn đánh ghen. Thậm chí có học sinh lớp 9 bỏ học luôn chỉ vì bị giáo viên thu điện thoại trong giờ học", cô Thúy chia sẻ.
Cùng với Hoa hậu Việt Nam năm 2019 Đặng Thị Ngọc Hân còn có các nghệ sĩ, KOL/KOC, nhà sáng tạo nội dung, doanh nhân và khách mời khác tham gia phiên livestream kéo dài 15 tiếng mang tên Tiếp sức hoa mặt trời với thông điệp "Mỗi đơn hàng - Thắp một hy vọng", diễn ra ngày 14-6.
Hoạt động do báo Tuổi Trẻ phối hợp cùng Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam TP.HCM, Trung tâm Hỗ trợ thanh niên khởi nghiệp (MCN DAKE) - Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam và Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số - Bộ Công Thương tổ chức.
Đây là phiên livestream đầu tiên gây quỹ cho bệnh nhi ung thư trong chương trình Ước mơ của Thúy mà báo Tuổi Trẻ khởi xướng. 10% doanh thu từ chương trình sẽ được trích ủng hộ cho chương trình này.
Hoa hậu Ngọc Hân nói có quá trời lý do để nhận lời tham gia phiên livestream đặc biệt này ngay lập tức.
Từng đồng hành cùng nhiều chương trình hỗ trợ bệnh nhân ung thư, trong đó có bệnh nhi trong nhiều năm, người đẹp đánh giá phiên livestream Tiếp sức hoa mặt trời "vừa có ý nghĩa thiết thực cho người tiêu dùng (sản phẩm tốt, giá hời), vừa mang tính nhân văn tốt đẹp khi doanh thu trích ra để hỗ trợ các bệnh nhi có hoàn cảnh khó khăn".
Một lý do quan trọng nữa, hiện cô cũng có người thân đang điều trị ung thư. Ngọc Hân đã nhìn thấy rất nhiều hoàn cảnh thương tâm tại phòng chờ xạ trị. Cô cũng đã từng trò chuyện với những người bệnh vì nhiều lý do mà phải đi chữa bệnh một mình, hoàn toàn đơn độc trong cuộc chiến chống lại căn bệnh quái ác đó.
Ám ảnh nhất là những bạn trẻ tương lai đang rộng mở bỗng đóng sầm trước mặt, hoặc những em bé mới có mấy tuổi đã phải vào viện như cơm bữa. Điều đó khiến Hân xót xa và không ít lần rơi nước mắt.
Ngọc Hân kể trong những lần đi thiện nguyện hoặc những chuyến thăm các bệnh nhi ung thư, điều cô nhớ nhất lại là nụ cười rực rỡ của các em.
Còn nhớ một lần đến Bệnh viện K cơ sở Tân Triều (Hà Nội), khi tặng các em những chiếc phong bì tự cô thiết kế, bản thân tác giả cũng phải bất ngờ khi các em đón nhận với một nguồn năng lượng tích cực và tươi vui, thay vì sự buồn phiền hay lo lắng thường thấy ở người lớn.
Dù đang phải điều trị tại bệnh viện, các em vẫn mang theo màu, giấy vẽ và vở bài tập. Hình ảnh các em miệt mài vẽ tranh giữa nghịch cảnh giống như đang tiếp tục vẽ ánh sáng hy vọng cho cuộc đời mình. Có bé còn ghé tai thủ thỉ "sau này lớn cũng mong thành họa sĩ hoặc nhà thiết kế thời trang giống cô".
"Cũng như những bông hoa mặt trời luôn hướng về ánh sáng, những chiến binh của tôi luôn rực rỡ nhé. Những tia nắng ấm áp sẽ luôn đồng hành, che chở cho các em. Các em hãy nhớ, trong cuộc chiến đó, các em không hề đơn độc", Ngọc Hân nhắn nhủ.
Cô nói thêm mỗi sự chung tay từ cộng đồng - dù là mua hàng, like, share (chia sẻ) hay bình luận - đều vô cùng quý giá.
Ngọc Hân tiết lộ không chỉ tham gia phiên livestream, cô sẽ mang đến cả những điều vô cùng bất ngờ, lần đầu tiên kể trên sóng mạng xã hội.
