Phát biểu trước khi rời Nhà Trắng để lên đường sang Trung Quốc tham dự hội nghị thượng đỉnh với Chủ tịch Tập Cận Bình, ông Trump được hỏi liệu tình hình kinh tế của Mỹ – với lạm phát và chi phí sinh hoạt tăng cao – có thúc đẩy ông tìm kiếm một thỏa thuận hòa bình với Iran hay không.
“Hoàn toàn không một chút nào”, ông trả lời.
“Với tôi, điều duy nhất quan trọng khi nói về Iran là họ không thể có vũ khí hạt nhân. Tôi không nghĩ về tình hình tài chính của người Mỹ hay bất kỳ ai. Tôi chỉ nghĩ đến một điều: chúng ta không được để Iran sở hữu loại vũ khí ấy. Đó là tất cả và là động lực duy nhất của tôi”.
Khi một phóng viên khác hỏi liệu ông có cân nhắc tác động tài chính của cuộc chiến đối với người dân Mỹ hay không, nhà lãnh đạo Mỹ đáp rằng “mọi người Mỹ đều hiểu” rằng Tehran không thể sở hữu vũ khí hạt nhân.
Phát biểu của ông Trump lập tức thu hút sự chú ý trong bối cảnh nền kinh tế nước này đang chịu áp lực lớn từ chi phí năng lượng tăng cao liên quan đến xung đột Iran.
Giá xăng và thực phẩm leo thang trong nhiều tuần qua đã khiến chi phí sinh hoạt tại Mỹ tăng mạnh, làm dấy lên lo ngại về nguy cơ lạm phát kéo dài.
Dữ liệu công bố ngày 12-5 cho thấy lạm phát tiêu dùng của Mỹ trong tháng 4 ghi nhận mức tăng mạnh nhất trong ba năm qua.
Theo Hãng tin Reuters, nhiều thành viên của Đảng Cộng hòa cũng được cho là ngày càng lo ngại chiến sự kéo dài có thể gây phản ứng tiêu cực từ cử tri trước cuộc bầu cử giữa kỳ sắp tới vào tháng 11. Đảng Cộng hòa đang phải đối mặt với nguy cơ mất quyền kiểm soát Hạ viện và thậm chí cả Thượng viện.
Tuy nhiên, Nhà Trắng khẳng định ưu tiên hàng đầu của ông Trump hiện vẫn là an ninh quốc gia. Giám đốc truyền thông Nhà Trắng Steven Cheung cho biết “trách nhiệm tối thượng” của tổng thống là bảo đảm an toàn cho người dân Mỹ.
“Iran không thể có vũ khí hạt nhân. Nếu không có hành động ngăn chặn thì họ sẽ sở hữu chúng, đe dọa đến toàn bộ người dân Mỹ”, ông nói.
Trong khi đó, các đánh giá tình báo Mỹ cho biết thời gian để Iran chế tạo một vũ khí hạt nhân gần như không thay đổi kể từ mùa hè năm ngoái, bất chấp cuộc chiến với Mỹ – Israel đã kéo dài hơn hai tháng. Các phân tích chỉ ra chương trình hạt nhân của Tehran nhìn chung vẫn như cũ sau thời gian xung đột.
Tehran nhiều lần phủ nhận việc theo đuổi vũ khí hạt nhân, khẳng định chương trình hạt nhân của mình chỉ nhằm phục vụ mục đích hòa bình.
"Thỏa thuận với Iran vẫn chưa hoàn tất bởi Tổng thống Donald Trump thực sự muốn đạt được thỏa thuận mà theo đó Iran không có vũ khí hạt nhân, không bảo trợ cho các nhóm vũ trang, đồng thời người dân Iran có thể phát triển và thịnh vượng, hòa nhập vào nền kinh tế toàn cầu. Và đó chính là điều kiện trao đổi mà Tổng thống đưa ra", Phó tổng thống Mỹ JD Vance nói trong một sự kiện ở Athens, bang Georgia ngày 14/4.
Ông Vance, người dẫn đầu các cuộc đàm phán với phía Iran tại Pakistan cuối tuần qua, bày tỏ tin tưởng rằng Tehran cũng "muốn đạt được thỏa thuận", bất chấp hàng thập kỷ "mất lòng tin" giữa hai nước.
"Tôi cảm thấy rất lạc quan về tình hình hiện tại. Tổng thống không muốn đạt được thỏa thuận nhỏ, mà hướng đến thỏa thuận lớn. Chúng tôi sẽ tiếp tục đàm phán và cố gắng đạt được điều đó. Tôi sẽ nỗ lực cho mục tiêu này", ông Vance cho hay.
Tuy nhiên, Phó tổng thống Mỹ cũng thừa nhận sự thiếu tin tưởng giữa Washington và Tehran không thể được giải quyết trong thời gian ngắn.
Thỏa thuận ngừng bắn giữa Mỹ và Iran sẽ hết hiệu lực trong một tuần nữa. Tổng thống Trump hôm 14/4 nói với New York Post rằng vòng đàm phán mới với Iran có thể diễn ra ở Pakistan "trong hai ngày tới".
Phó tổng thống Vance dự kiến vẫn dẫn đầu phái đoàn Mỹ nếu vòng đàm phán thứ hai diễn ra. Đặc phái viên Steve Witkoff và con rể của ông Trump, Jared Kushner, cũng sẽ góp mặt.
Mỹ và Iran đã đàm phán khoảng 21 giờ tại thủ đô Islamabad của Pakistan hôm 11/4, với sự tham gia của nước chủ nhà. Hai bên cuối cùng không đạt được đồng thuận về các vấn đề then chốt, trong đó có quyền kiểm soát eo biển Hormuz và việc Iran có được tiếp tục làm giàu uranium hay không.
Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian ngày 12/4 nói sẵn sàng chấp nhận "thỏa thuận cân bằng và công bằng" nhằm đảm bảo hòa bình cũng như an ninh lâu dài trên toàn khu vực. Tuy nhiên, ông cho rằng trở ngại chủ chốt hiện nay trong nỗ lực đàm phán là "tiêu chuẩn kép" từ phía Mỹ, đồng thời nhấn mạnh một thỏa thuận chỉ có thể đạt được nếu Washington "tuân thủ các khuôn khổ pháp lý quốc tế".
Trong khi đó, ông Vance tuyên bố việc có tiếp tục đàm phán trực tiếp hay không tùy thuộc vào Iran. "Chúng tôi cần họ cam kết dứt khoát không phát triển vũ khí hạt nhân", ông nói.
Một thỏa thuận sơ bộ dường như đã đạt được trong các cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran, CNN dẫn lời các quan chức Mỹ cho biết hôm 28/5. Tuy nhiên, nguồn tin nói rằng Tổng thống Donald Trump vẫn chưa chính thức phê chuẩn và tình hình khu vực vẫn căng thẳng.
Các quan chức cảnh báo sự chấp thuận của ông Trump sẽ là yếu tố then chốt đối với bất kỳ thỏa thuận nào. Trước đó một ngày, Tổng thống Trump nói rằng ông chưa hài lòng với tình trạng hiện tại của các cuộc đàm phán. Chưa rõ liệu Lãnh tụ Tối cao Iran Mojtaba Khamenei đã bật đèn xanh hay chưa vì đây cũng là bước đi cần thiết khác để tiến tới chấm dứt xung đột.
Tuy nhiên, việc hai bên hoàn tất dự thảo văn bản được xem là dấu hiệu cho thấy nỗ lực ngoại giao vẫn đang tiếp diễn, bất chấp các hành động "ăn miếng trả miếng" giữa Mỹ và Iran trong 48 giờ qua.
Biên bản ghi nhớ (MoU) được cho sẽ bao gồm điều khoản dỡ bỏ các hạn chế tại eo biển Hormuz, trong đó có việc cho phép tàu thuyền tự do lưu thông và chấm dứt lệnh phong tỏa của Mỹ.
Thỏa thuận cũng sẽ mở ra giai đoạn đàm phán kéo dài 60 ngày nhằm xử lý chương trình hạt nhân của Iran, bao gồm số phận kho uranium được làm giàu ở mức cao của Tehran. Các nguồn tin cho biết những vấn đề khó khăn nhất liên quan đến chương trình hạt nhân Iran vẫn phải được giải quyết trong các cuộc đàm phán tiếp theo.
Tới nay, đây vẫn được xem là vấn đề gai góc hàng đầu trong đàm phán. Iran nhiều lần khẳng định họ có quyền duy trì chương trình hạt nhân vì mục đích hòa bình, trong khi Mỹ muốn Tehran bàn giao số uranium đã làm giàu, điều mà Tehran nhiều lần bác bỏ.
Trước đây, ông Trump từng nhiều lần tỏ ra lạc quan về khả năng đạt thỏa thuận với Iran, nhưng sau đó lại thay đổi lập trường.
Các nguồn tin Mỹ đều cảnh báo rằng bất kỳ tiến triển nào trong đàm phán cũng có thể nhanh chóng sụp đổ nếu ông Trump quyết định không phê chuẩn thỏa thuận.
Áp lực đang gia tăng lên đảng Cộng hòa khi cuộc bầu cử giữa kỳ sắp tới gần. Một nguồn thạo tin cho biết ông Trump đang tìm kiếm thêm tư vấn để bảo đảm thỏa thuận đủ cứng rắn. Ông dường như đặc biệt tập trung vào việc bảo đảm thỏa thuận này có thể được xem là mạnh mẽ hơn thỏa thuận hạt nhân thời cựu Tổng thống Barack Obama năm 2015, văn bản ông Trump từng rút khỏi ở nhiệm kỳ đầu.
Trước đó, vào cùng ngày, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent đã cảnh báo đồng minh Oman về kịch bản hỗ trợ Iran áp phí đối với hoạt động thương mại đi qua eo biển Hormuz.
“Chính phủ Mỹ sẽ không dung thứ cho bất kỳ nỗ lực nào nhằm áp đặt hệ thống thu phí tại eo biển Hormuz. Đặc biệt, Oman cần hiểu rằng Bộ Tài chính Mỹ sẽ mạnh tay nhắm vào bất kỳ cá nhân hay tổ chức nào, trực tiếp hoặc gián tiếp, tham gia hỗ trợ việc thu phí tại eo biển này, và mọi đối tác liên quan cũng sẽ bị trừng phạt”, ông viết trên mạng xã hội X.
Trong ngày 6.5, Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị đã có cuộc gặp người đồng cấp Iran Abbas Araghchi tại thủ đô Bắc Kinh (Trung Quốc).
Hai ngoại trưởng đã thảo luận nhiều vấn đề về quan hệ song phương, đặc biệt là những diễn biến căng thẳng hiện nay ở Trung Đông.
Theo AP, ông Vương Nghị kêu gọi một lệnh ngừng bắn toàn diện trong cuộc chiến giữa Mỹ - Israel và Iran, cho biết Bắc Kinh quan ngại sâu sắc trước xung đột đã kéo dài hơn 2 tháng qua.
“Cuộc xung đột không chỉ gây ra những tổn thất nặng nề cho người dân Iran mà còn tác động nghiêm trọng đến hòa bình khu vực và toàn cầu”, Ngoại trưởng Trung Quốc nhấn mạnh.
Đài Al Jazeera dẫn thông cáo từ Bộ Ngoại giao Trung Quốc cho hay ông Vương kêu gọi Mỹ và Iran mở cửa lại eo biển Hormuz “sớm nhất có thể”.
"Chúng tôi cho rằng việc ngừng bắn toàn diện là yêu cầu cấp bách và tình trạng nối lại các hành động thù địch là không thể chấp nhận được. Điều đặc biệt quan trọng nữa là phải kiên định cam kết đối thoại và đàm phán", ông Vương Nghị phát biểu.
Trao đổi với người đồng cấp Trung Quốc, Ngoại trưởng Iran Araghchi nhấn mạnh Trung Quốc là một người bạn thân thiết của Iran và sự hợp tác song phương “thậm chí sẽ trở nên mạnh mẽ hơn trong tình hình hiện nay”, Đài ISNA của Iran đưa tin.
“Chúng tôi sẽ nỗ lực hết sức để bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp của mình trong các cuộc đàm phán. Chúng tôi chỉ chấp nhận một thỏa thuận công bằng và toàn diện”, ông Araghchi nêu thêm.
Trước cuộc hội đàm của hai ngoại trưởng Trung Quốc và Iran, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio ngày 5.5 kêu gọi Bắc Kinh truyền đi thông điệp đến Tehran rằng Iran cần mở cửa eo biển Hormuz. Ông Rubio cho rằng hành động đóng cửa Hormuz của Iran hiện nay khiến nước này “bị cô lập toàn cầu”. “Tôi hy vọng phía Trung Quốc sẽ nói cho ông ấy (Araghchi) biết những điều cần được nói”, ông Rubio nhấn mạnh.
Chuyến thăm của ông Araghchi đến Trung Quốc diễn ra một tuần trước khi Tổng thống Mỹ Donald Trump dự kiến đến Bắc Kinh để tham dự hội nghị thượng đỉnh, mà phía Nhà Trắng thông báo sẽ diễn ra ngày 14 - 15.5. Nếu kế hoạch diễn ra, đó sẽ là chuyến thăm đầu tiên của một tổng thống Mỹ đến Trung Quốc kể từ năm 2017.
