Loài bọ ngựa hiếm gặp tại Việt Nam, có vẻ bề ngoài sặc sỡ như hoa

Tính cách chung của những người trường thọ

Khi nói đến bí quyết sống lâu, nhiều người thường nghĩ đến chế độ ăn lành mạnh, tập thể dục đều đặn hoặc duy trì các mối quan hệ xã hội. Tuy nhiên, một nghiên cứu mới cho thấy tính cách cũng có thể liên quan đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống khi về già.

Theo nghiên cứu công bố trên International Journal of Applied Positive Psychology, những người cao tuổi sinh sống tại Vùng Xanh Sardinia, Italy, có mức độ cởi mở với trải nghiệm cao hơn so với những người cùng độ tuổi sống ở khu vực lân cận.

“Cởi mở với trải nghiệm” là một trong 5 nhóm tính cách lớn thường được sử dụng trong tâm lý học. Đặc điểm này thể hiện ở sự tò mò, ham học hỏi, sẵn sàng tiếp nhận những ý tưởng mới và hứng thú với các hoạt động khác nhau.

Nhóm nghiên cứu của Đại học Cagliari, Italy, khảo sát 125 người từ 71 đến 101 tuổi. Trong đó, 55 người sống tại Vùng Xanh Sardinia và 70 người sống tại một khu vực nông thôn gần đó.

Hai khu vực có nhiều điểm tương đồng về điều kiện kinh tế, văn hóa và khả năng tiếp cận hệ thống chăm sóc sức khỏe. Điều này giúp nhóm nghiên cứu hạn chế một số yếu tố có thể ảnh hưởng đến kết quả so sánh.

Những người tham gia được đánh giá về sức khỏe thể chất, sức khỏe tinh thần, chất lượng cuộc sống, khả năng ứng phó với khó khăn, hoạt động giải trí và các đặc điểm tính cách.

Theo ScienceAlert, nhóm nghiên cứu sử dụng mô hình 5 yếu tố tính cách, gồm cởi mở với trải nghiệm, tận tâm, hướng ngoại, hòa đồng và bất ổn cảm xúc.

Kết quả cho thấy người cao tuổi sống trong Vùng Xanh có điểm số về sự cởi mở cao hơn đáng kể so với nhóm còn lại. Họ cũng thể hiện khả năng điều chỉnh cảm xúc và ứng phó với khó khăn tốt hơn.

Dành nhiều thời gian hơn cho sở thích

Sự khác biệt về tính cách cũng được thể hiện trong sinh hoạt hàng ngày.

Theo Medical Xpress, người cao tuổi sống tại Vùng Xanh dành trung bình khoảng 11,3 giờ mỗi tuần cho các sở thích và hoạt động kích thích thể chất hoặc trí não, trong khi nhóm sống ngoài Vùng Xanh dành khoảng 6,8 giờ.

Các hoạt động này có thể bao gồm đọc sách, làm vườn, vận động, gặp gỡ người khác hoặc tham gia những công việc mang lại cảm giác hứng thú và có mục đích.

Nhóm nghiên cứu nhận định người có tính cách cởi mở thường sẵn sàng thử những hoạt động mới, duy trì sự tò mò và tiếp tục học hỏi khi tuổi cao. Những hành vi này có thể giúp họ duy trì đời sống tinh thần phong phú, vận động nhiều hơn và tránh sự thu hẹp các mối quan hệ xã hội.

Kết quả phân tích cũng cho thấy sự cởi mở có liên quan tích cực đến sức khỏe tinh thần, mức độ hạnh phúc và thời gian dành cho các hoạt động giải trí.

Trong khi đó, tính tận tâm có liên quan đến mức độ hài lòng với cuộc sống và khả năng ứng phó với căng thẳng tốt hơn. Ngược lại, người có mức độ bất ổn cảm xúc cao, thường biểu hiện qua lo âu, dễ căng thẳng hoặc nóng nảy, có xu hướng đánh giá chất lượng cuộc sống thấp hơn.

Theo các nhà nghiên cứu, sự cởi mở có thể tác động gián tiếp đến sức khỏe thông qua hành vi. Người tò mò và sẵn sàng trải nghiệm thường có xu hướng duy trì sở thích, vận động, giao tiếp xã hội và thích nghi tốt hơn trước những thay đổi của tuổi già.

Những yếu tố này từ lâu đã được xem là có lợi cho sức khỏe thể chất và tinh thần.

Các nghiên cứu trước đây tại Vùng Xanh Sardinia cũng từng ghi nhận vai trò của khả năng phục hồi tâm lý, mối quan hệ xã hội và sự hài lòng với cuộc sống đối với sức khỏe của người cao tuổi.

Nhóm tác giả cho rằng bên cạnh dinh dưỡng, vận động và chăm sóc y tế, các yếu tố tâm lý cần được quan tâm nhiều hơn trong những chương trình thúc đẩy lão hóa khỏe mạnh.

Tin Gốc: Dân Trí

Theo nghiên cứu do mạng lưới khoa học World Weather Attribution (WWA) công bố, đợt nắng nóng liên tiếp phá vỡ hàng loạt kỷ lục tại châu Âu trong tuần qua gần như "không thể xảy ra" nếu quay trở lại 50 năm trước.

Các nhà khoa học cho rằng biến đổi khí hậu do con người gây ra là nguyên nhân chính khiến hiện tượng này trở nên cực đoan hơn.

WWA nhận định đây là một trong những đợt nắng nóng nghiêm trọng nhất từng được ghi nhận tại khu vực.

Phần lớn châu Âu đang chịu ảnh hưởng của hiện tượng "vòm nhiệt" (heat dome), khiến khối không khí nóng bị giữ lại phía trên lục địa trong nhiều ngày liên tiếp, làm nhiệt độ và độ ẩm tăng lên mức cực đoan.

Dù hiện tượng này không hiếm gặp, cường độ của đợt nắng nóng lần này được đánh giá là bất thường.

Hàng loạt kỷ lục nhiệt độ tiếp tục bị phá vỡ trong tuần qua. Pháp ghi nhận ngày nóng nhất trong lịch sử vào thứ Tư, vượt kỷ lục vừa được thiết lập một ngày trước đó.

Vương quốc Anh ghi nhận mức nhiệt cao nhất từng có trong tháng 6 vào thứ Tư và tiếp tục phá kỷ lục này vào thứ Năm. Tây Ban Nha trải qua hai ngày tháng 6 nóng nhất lịch sử vào thứ Hai và thứ Ba, trong khi Thụy Sĩ cũng ghi nhận nhiệt độ tháng 6 cao nhất từ trước đến nay vào thứ Năm.

Để đánh giá vai trò của biến đổi khí hậu, các nhà khoa học WWA kết hợp dữ liệu quan trắc và dữ liệu dự báo, phân tích ba ngày và ba đêm nóng nhất trong đợt nắng nóng trên phạm vi rộng ở châu Âu. Kết quả được so sánh với các đợt nắng nóng lớn năm 1976 và 2003 - thời điểm nhiệt độ trung bình toàn cầu thấp hơn hiện nay.

Theo nhóm nghiên cứu, trong 50 năm qua, nhiệt độ trung bình toàn cầu đã tăng khoảng 1,1 độ C, làm gia tăng đáng kể khả năng xuất hiện các đợt nắng nóng cực đoan.

Nghiên cứu cũng cho thấy nhiệt độ ban đêm đang tăng lên ở mức đáng lo ngại. Từ đêm thứ Tư sang sáng thứ Năm, Pháp trải qua đêm nóng nhất từng được ghi nhận. Nắng nóng ban đêm đặc biệt nguy hiểm vì cơ thể không có đủ thời gian để hạ nhiệt và phục hồi.

Theo báo cáo, các đợt nóng ban đêm với cường độ như hiện nay ở châu Âu có khả năng xảy ra cao gấp khoảng 100 lần so với năm 2003 - thời điểm đợt nắng nóng lịch sử khiến hơn 70.000 người thiệt mạng.

WWA cũng đánh giá tác động của độ ẩm đối với sức khỏe con người. Phân tích dữ liệu tại 854 thành phố thuộc 30 quốc gia châu Âu cho thấy 45% số thành phố đã hoặc dự kiến sẽ phá kỷ lục về chỉ số nhiệt độ cầu ướt (Wet Bulb Globe Temperature - WBGT).

WBGT phản ánh tổng hợp ảnh hưởng của nhiệt độ không khí, độ ẩm, bức xạ mặt trời và gió, qua đó đánh giá mức độ căng thẳng nhiệt đối với cơ thể. Chỉ số này càng cao, khả năng cơ thể tự làm mát thông qua tiết mồ hôi càng suy giảm, làm tăng nguy cơ kiệt sức do nóng và sốc nhiệt.

Các nhà khoa học nhận định mùa hè năm nay cho thấy khi mức nóng lên toàn cầu đạt khoảng 1,4 độ C, nắng nóng cực đoan đã tiến gần giới hạn ứng phó của xã hội.

Dù chưa có thống kê chính thức, nhiều quốc gia đã ghi nhận hàng trăm trường hợp tử vong liên quan đến nắng nóng.

Tại Tây Ban Nha, hệ thống giám sát tử vong của nước này ghi nhận 212 trường hợp tử vong liên quan đến nắng nóng trong bốn ngày, theo số liệu công bố hôm thứ Năm. Tại Pháp, ít nhất 48 người chết đuối trong tuần qua khi tìm cách giải nhiệt.

Đợt nắng nóng cũng khiến hàng nghìn trường học phải đóng cửa, làm gián đoạn giao thông đường sắt, gây mất điện và buộc nhiều điểm du lịch phải tạm ngừng đón khách.

Các nhà khoa học cảnh báo châu Âu hiện là lục địa nóng lên nhanh nhất thế giới. Nếu việc sử dụng nhiên liệu hóa thạch không sớm được cắt giảm, những đợt nắng nóng cực đoan sẽ tiếp tục xuất hiện thường xuyên hơn, kéo dài hơn và khắc nghiệt hơn.

Tin Gốc: Dân Trí

Loài cây ăn thịt biết "chăn nuôi" con mồi

Trong thế giới tự nhiên, cây ăn thịt thường được hình dung như những “cỗ máy bẫy mồi” lặng lẽ. Chúng không rượt đuổi, không vồ bắt, nhưng sở hữu những cấu trúc tinh vi để dụ côn trùng rơi vào bẫy, chết đuối và bị phân giải thành nguồn dinh dưỡng.

Tuy nhiên, một nghiên cứu mới từ Viện Khoa học và Công nghệ Okinawa (OIST) đang khiến giới khoa học phải nhìn nhận lại quan niệm quen thuộc này. Nhân vật chính là cây nắp ấm Darlingtonia californica, một loài thực vật ăn thịt có hình dáng đặc biệt, thường được gọi là cây nắp ấm California.

Điều bất thường nằm ở cách loài cây này tương tác với ong bắp cày. Thay vì tiêu diệt mọi con mồi ghé thăm, Darlingtonia californica để phần lớn ong bắp cày hút mật rồi rời đi an toàn.

Theo kết quả nghiên cứu, tỷ lệ ong bắp cày bị bắt giữ chỉ dưới 2%, đồng nghĩa khoảng 98% số cá thể có thể thoát khỏi chiếc bẫy tưởng như chết chóc.

Phát hiện này đi ngược với cách hiểu thông thường về thực vật ăn thịt. Từ trước đến nay, các loài thực vật ăn thịt được cho là phải tối ưu khả năng bắt mồi để bù đắp sự thiếu hụt dinh dưỡng trong môi trường nghèo chất dinh dưỡng. Con mồi càng dễ rơi vào bẫy, cây càng có nhiều nitơ và khoáng chất để tồn tại.

Nhưng với Darlingtonia californica, câu chuyện dường như phức tạp hơn. Loài cây này tiết ra mật ngọt trên những lá biến đổi, thu hút ong bắp cày tới kiếm ăn. Trong điều kiện thông thường, khi côn trùng đậu xuống, chúng có thể trượt vào khoang bẫy và bị tiêu hóa. Song các quan sát thực địa cho thấy nhiều con ong bắp cày vẫn ung dung hút mật rồi bay đi.

Sự bất thường này khiến nhóm nghiên cứu đặt câu hỏi: Phải chăng cây nắp ấm không “săn” ong bắp cày theo cách trực diện mà đang duy trì một mối quan hệ tinh vi hơn?

Để kiểm chứng, các nhà khoa học đã thu thập mẫu ong bắp cày, bộ phận bẫy của cây nắp ấm và các loài thực vật xung quanh tại California. Bằng phương pháp phân tích khối phổ, nhóm nghiên cứu đánh giá hàm lượng đồng vị nitơ-15 trong cơ thể côn trùng và trong mật hoa của cây.

Kết quả cho thấy mật hoa của Darlingtonia californica chứa hàm lượng đồng vị nitơ-15 đáng kể. Những con ong bắp cày kiếm ăn gần cây nắp ấm cũng có nồng độ nitơ-15 cao hơn so với các cá thể ở xa. Điều này cho thấy ong bắp cày phụ thuộc khá lớn vào nguồn mật giàu dưỡng chất mà cây cung cấp.

Nói cách khác, việc ghé thăm cây nắp ấm mang lại lợi ích lớn hơn rủi ro đối với ong bắp cày. Chúng nhận được nguồn thức ăn giàu dinh dưỡng, trong khi xác suất bị bắt rất thấp.

Về phía cây nắp ấm, việc không tiêu diệt toàn bộ côn trùng ghé thăm có thể giúp duy trì một quần thể côn trùng thường xuyên quay lại khai thác nguồn mật, đồng thời thỉnh thoảng giữ lại một số cá thể làm nguồn dinh dưỡng.

Sự kỳ diệu của tự nhiên

Giáo sư David Armitage, tác giả chính của nghiên cứu, cho rằng các nhà sinh thái học thường có xu hướng phân loại quan hệ giữa các loài theo những mô hình cố định như săn mồi, cạnh tranh hay cộng sinh. Tuy nhiên, tự nhiên không phải lúc nào cũng vận hành theo những ranh giới cứng nhắc như vậy.

Trường hợp của Darlingtonia californica cho thấy một mối quan hệ có thể thay đổi tùy theo bối cảnh. Cây vừa là nguồn thức ăn cho ong bắp cày, vừa là mối nguy tiềm ẩn. Ong bắp cày vừa là sinh vật hưởng lợi từ nguồn mật, vừa có thể trở thành con mồi.

Một điểm đáng chú ý khác là cây nắp ấm không hẳn là kẻ săn mồi vụng về. Theo nhóm nghiên cứu, loài cây này có khả năng điều chỉnh độ trương của các cấu trúc bẫy trên lá. Cơ chế đó có thể giúp cây kiểm soát xác suất bắt mồi, thay vì để chiếc bẫy hoạt động như một cạm bẫy tuyệt đối.

Từ góc nhìn sinh thái học, phát hiện này mở ra một cách hiểu mới về vai trò của thực vật ăn thịt. Chúng không chỉ là những sinh vật sống ở vùng đất nghèo dinh dưỡng và “ăn” côn trùng để tồn tại.

Trong một số hệ sinh thái, chúng có thể đóng vai trò như loài nền tảng (foundation species), góp phần định hình mạng lưới quan hệ giữa các sinh vật xung quanh.

Tin Gốc: Dân Trí