ThS.BS Võ Thị Tố Hi, Trưởng khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện Gia An 115, cho biết bữa sáng thường được xem là “bữa ăn quan trọng nhất trong ngày”, song hiện nay quan điểm này được nhìn nhận linh hoạt hơn. Việc có ăn sáng hay không không phải yếu tố duy nhất quyết định sức khỏe, mà cần đặt trong tổng thể chế độ ăn, lối sống và tình trạng chuyển hóa của từng người.
Theo bác sĩ Hi, người có chế độ ăn cân đối, kiểm soát tốt tổng năng lượng nạp vào vẫn có thể duy trì sức khỏe ổn định dù không ăn sáng. Tuy nhiên, trên thực tế, phần lớn người bỏ bữa sáng lại không bù đắp dinh dưỡng hợp lý ở các bữa còn lại. Họ dễ ăn lệch nhịp sinh học, ăn nhiều vào buổi tối hoặc lựa chọn thực phẩm giàu năng lượng nhưng nghèo vi chất.
“Bỏ bữa sáng không phải là ‘độc’, nhưng rất dễ trở thành điểm khởi đầu của một chuỗi lựa chọn ăn uống kém lành mạnh trong ngày”, bác sĩ nói.
Sau giấc ngủ qua đêm, cơ thể đã tiêu hao một phần glycogen dự trữ và bước vào trạng thái nhịn ăn sinh lý. Bữa sáng có vai trò cung cấp năng lượng để kích hoạt lại các hoạt động chuyển hóa, đặc biệt cho não bộ – cơ quan sử dụng glucose chính.
Khi thường xuyên bỏ bữa sáng, cơ thể không “tiết kiệm năng lượng” như nhiều người nghĩ. Ngược lại, nồng độ hormone gây đói ghrelin tăng cao hơn, trong khi tín hiệu tạo cảm giác no suy giảm. Điều này khiến nhiều người có xu hướng ăn nhiều hơn vào các bữa sau, nhất là cuối ngày.
Ngoài ra, việc dồn phần lớn năng lượng vào buổi tối – thời điểm cơ thể giảm nhạy cảm insulin – có thể làm tăng nguy cơ rối loạn đường huyết và tích lũy mỡ thừa. Một số nghiên cứu quan sát cũng ghi nhận thói quen bỏ bữa sáng liên quan nguy cơ thừa cân, hội chứng chuyển hóa và bệnh tim mạch, dù kết quả còn chịu tác động của nhiều yếu tố lối sống khác. Cơ thể không “quên” phần năng lượng bị bỏ qua, mà thường sẽ “đòi lại” vào thời điểm ít có lợi hơn cho chuyển hóa.
Những ai không nên nhịn ăn sáng?
Việc bỏ bữa sáng có thể ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe của nhiều người. Chẳng hạn, người mắc đái tháo đường hoặc tiền đái tháo đường cần duy trì đường huyết ổn định trong ngày, bỏ bữa sáng dễ làm tăng dao động glucose và ảnh hưởng kiểm soát bệnh.
Trẻ em, thanh thiếu niên đang trong giai đoạn phát triển cần nguồn năng lượng liên tục cho học tập và tăng trưởng thể chất. Phụ nữ mang thai hoặc cho con bú cũng có nhu cầu dinh dưỡng cao hơn bình thường, nên dễ thiếu vi chất nếu thường xuyên nhịn ăn.
Ngoài ra, người làm việc trí óc cường độ cao vào buổi sáng hoặc có bệnh lý dạ dày cũng không nên bỏ bữa. Nhịn ăn kéo dài có thể làm tăng tiết acid dịch vị, gây khó chịu hoặc khiến triệu chứng tiêu hóa nặng hơn.
Nhịn ăn sáng để giảm cân có hiệu quả?
Nhiều người hiện áp dụng nhịn ăn gián đoạn với mục tiêu giảm cân. Tuy nhiên, theo bác sĩ Hi, hiệu quả của phương pháp này chủ yếu đến từ việc giảm tổng năng lượng nạp vào trong ngày, chứ không phải do riêng hành động bỏ bữa sáng.
Nếu nhịn ăn sáng nhưng ăn nhiều hơn vào buổi trưa hoặc tối, đặc biệt là thực phẩm giàu năng lượng, lợi ích giảm cân gần như không còn. Ngược lại, với những người kiểm soát tốt khẩu phần ăn, nhịn ăn gián đoạn có thể giúp cải thiện cân nặng và một số chỉ số chuyển hóa.
Tuy nhiên, phương pháp này không phù hợp với tất cả mọi người. Người có tiền sử rối loạn ăn uống, bệnh lý chuyển hóa hoặc khó kiểm soát cơn đói thường dễ gặp tác dụng ngược.
“Giảm cân không phụ thuộc vào việc có bỏ bữa sáng hay không, mà phụ thuộc vào tổng thể ăn bao nhiêu, ăn gì và phân bố bữa ăn ra sao trong ngày”, bác sĩ Hi phân tích.
Trong thực tế, nhiều người bỏ bữa sáng đơn giản vì không có thời gian. Tuy nhiên, theo chuyên gia, một bữa sáng đầy đủ dinh dưỡng không nhất thiết phải cầu kỳ.
Về nguyên tắc, bữa sáng nên kết hợp ba nhóm chính gồm tinh bột hấp thu chậm để cung cấp năng lượng ổn định, nguồn đạm giúp duy trì cảm giác no và hỗ trợ khối cơ, cùng chất xơ từ rau hoặc trái cây để hỗ trợ tiêu hóa và điều hòa đường huyết.
Một số lựa chọn đơn giản như trứng luộc kèm bánh mì nguyên cám và trái cây, hoặc sữa chua ăn cùng yến mạch và các loại hạt, đã có thể đáp ứng nhu cầu cơ bản của cơ thể vào buổi sáng. Điều quan trọng không nằm ở việc bữa sáng phải hoàn hảo, mà là cơ thể cần được cung cấp nguồn năng lượng đủ và cân đối để bắt đầu ngày mới hiệu quả.
Thói quen lướt video ngắn khiến nhiều người bỏ ăn, bỏ ngủ, tự thuyết phục bản thân với ý nghĩ: Đây là thời gian nghỉ ngơi và giải trí cá nhân, mình có quyền được “tự thưởng” sau những giờ làm việc mệt mỏi. Kết quả là khuây khỏa thì nhất thời, mà nguy cơ bệnh tật có thể tăng dần theo thời gian sử dụng.
Chị D.T.O (30 tuổi, nhân viên văn phòng, ở TP.HCM) thường xuyên dành thời gian nghỉ trưa để… lướt TikTok. Theo chị O., đây là cách nhanh nhất để vừa giải trí, vừa “cập nhật” các tin tức hoặc xu hướng mới nhất. Kết quả là đến giờ làm việc buổi chiều, tinh thần không hề khuây khỏa hơn mà ngược lại còn trì trệ và khó tập trung.
“Làm được mấy chục phút là cầm điện thoại để ‘lướt’ vài video. Tối về lúc ăn cơm hay trước khi đi ngủ cũng không dứt ra được. Tôi cũng xem phim ít đi để dành thời gian cho các nền tảng video ngắn”, chị O. thừa nhận, nhưng không biết làm cách nào để “cai nghiện” được thói quen phụ thuộc vào TikTok.
Anh H.D.T (27 tuổi, nhân viên công nghệ thông tin, ở TP.HCM) trước đây không tải TikTok vì sợ “lậm” video ngắn. Nhưng khi thấy xung quanh ai cũng dùng, cảm giác làm công việc liên quan tới công nghệ nhưng lại bị bạn bè, đồng nghiệp “bỏ lại phía sau” khiến anh T. cũng “gia nhập đường đua video ngắn”.
Bác sĩ chuyên khoa 1 Đào Duy Khoa, Khoa Thần kinh, Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM, cho biết các nền tảng video ngắn sử dụng thuật toán và AI để liên tục đề xuất nội dung phù hợp với sở thích người dùng, khiến họ dễ bị cuốn vào màn hình, kéo dài thời gian sử dụng, thậm chí gây nghiện.
Theo bác sĩ, dopamine là chất dẫn truyền thần kinh tạo cảm giác vui vẻ, hạnh phúc, được cơ thể tiết ra tự nhiên. Tuy nhiên, việc liên tục xem video ngắn có thể làm dopamine tăng cao bất thường, khiến não bộ thiết lập một “mức cân bằng” mới. Khi ngừng xem, dopamine giảm mạnh, người dùng dễ mệt mỏi, căng thẳng, lo âu, buồn chán và có xu hướng tiếp tục lướt để lấy lại cảm giác dễ chịu.
“Nếu tình trạng này kéo dài, các thụ thể dopamine có thể bị quá tải, giảm đáp ứng với những niềm vui bình thường trong cuộc sống. Khi đó, người xem phải dành nhiều thời gian hoặc xem nhiều nội dung hơn mới đạt được cảm giác thỏa mãn như trước”, bác sĩ Khoa cho hay.
Theo bác sĩ chuyên khoa 1 Nguyên Phi Yến, Khoa Tâm thể, Bệnh viện đa khoa Thủ Đức, “trầm cảm chức năng cao” (high-functioning depression) là thuật ngữ thường dùng trong lâm sàng để mô tả những người vẫn duy trì công việc và sinh hoạt bình thường, dù bên trong đang suy sụp nghiêm trọng. Khi liên quan đến nghiện video ngắn, người bệnh thường có các biểu hiện sau:
Ngoài ra, một nghiên cứu quan trọng trên NeuroImage 2023 (Hà Lan) của Đại học Oxford cho thấy những người sử dụng video ngắn hơn 3 giờ/ngày có giảm mật độ chất xám đáng kể.
“Không thể khẳng định xem video đều có hại, bởi đây là nhu cầu giải trí bình thường. Vấn đề chỉ xuất hiện khi sử dụng quá mức và thiếu kiểm soát. Điều quan trọng là phải có giới hạn, cân bằng với các hoạt động khác và duy trì sự điều độ trong thời gian sử dụng”, bác sĩ Duy Khoa nói.
Từ đó, bác sĩ Phi Yến khuyên mọi người nên thực hiện theo 4 bước sau, được sắp xếp theo mức độ khả thi:
TS Chu Quốc Thịnh, quyền Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế), cho biết sữa, sản phẩm dinh dưỡng cho trẻ nhỏ trong nhóm các sản phẩm phải đăng ký bản công bố chất lượng khi kinh doanh tại Việt Nam.
Các sản phẩm thực phẩm đến tay người dùng trong nước, đặc biệt các sản phẩm sữa, dinh dưỡng cho trẻ nhỏ phải có nguồn gốc rõ ràng, nơi sản xuất, nhập khẩu phân phối, có đơn vị đại diện chịu trách nhiệm về chất lượng, an toàn.
Ông Thịnh lưu ý, với sản phẩm ăn dặm cho trẻ nhỏ bị nghi vấn chứa thuốc chuột chưa công bố chất lượng tại Việt Nam, nhưng các gia đình không chủ quan, vì có thể được phân phối qua sàn thương mại điện tử hoặc kinh doanh qua mạng hoặc "xách tay".
Do đó, Cục An toàn thực phẩm đã có công văn đề nghị Cục Thương mại điện tử và kinh tế số, Bộ Công thương, thông báo đến các sàn thương mại điện tử, trang website bán hàng của gian hàng kinh doanh trên sàn thương mại điện tử phối hợp với chủ gian hàng, các nhà phân phối yêu cầu ngừng kinh doanh các lô sữa vi phạm, nếu lưu hành tại Việt Nam. Đồng thời, gỡ bỏ các thông tin đối với sản phẩm kém chất lượng và xử lý theo quy định của pháp luật (nếu có).
Trước tâm lý của người tiêu dùng rằng sản phẩm dinh dưỡng cho trẻ nhỏ tại nước ngoài tốt hơn sản phẩm được bán tại Việt Nam, và thường tìm mua sản phẩm dinh dưỡng nội địa "xách tay", ông Thịnh cho biết, các sản phẩm dinh dưỡng đều có thành phần (vi chất, xơ, vitamin) phù hợp với nhóm tuổi. Mỗi quốc gia đều ban hành ngưỡng dinh dưỡng phù hợp với các nhóm tuổi sử dụng.
Trong nước cũng đã có quy định về ngưỡng dinh dưỡng phù hợp với nhu cầu bổ sung vi chất và các thành phần thiết yếu của người dân. Do đó, không phải cứ sản phẩm ngoại tốt hơn sản phẩm bán tại Việt Nam, mà cần lưu ý về phù hợp nhu cầu dinh dưỡng cho sự phát triển của trẻ nhỏ. Ngưỡng dinh dưỡng được quy định cụ thể tại mỗi nước, chứ không có công thức chung cho tất cả các quốc gia.
Các loại sữa công thức, sản phẩm ăn dặm cho trẻ nhỏ đều gồm những dưỡng chất cơ bản, giúp bổ sung thêm các thành phần dinh dưỡng đáp ứng nhu cầu của trẻ, nhưng khác nhau giữa các sản phẩm, do có sự khác nhau về tỷ lệ thành phần dinh dưỡng có trong sản phẩm. Do đó, cần cho trẻ sử dụng sản phẩm phù hợp với nhu cầu dinh dưỡng cho sự phát triển.
Ông Thịnh cũng lưu ý, ngay cả sản phẩm ngoại cũng có nguy cơ về sự cố. Như thực tế vừa qua, cơ quan Tiêu chuẩn Thực phẩm Vương quốc Anh (FSA) và Công ty Danone (Pháp), đã thông báo về một lô sản phẩm sữa Aptamil first Infant formula 800 gam đã được thu hồi tự nguyện tại thị trường Vương quốc Anh do nhiễm độc tố cereulide do vi khuẩn.
Theo Cục An toàn thực phẩm, sữa, sản phẩm dinh dưỡng "xách tay" là sản phẩm không được phân phối qua kênh chính thống, không có cơ quan chịu trách nhiệm kiểm soát chất lượng, an toàn.
Hàng "xách tay" không được kiểm tra trước khi ra thị trường tại Việt Nam nên không thể kiểm soát được chất lượng, điều kiện an toàn vệ sinh thực phẩm theo quy định... Do đó, các gia đình tìm hiểu kỹ và lựa chọn những sản phẩm sữa có nguồn gốc rõ ràng.
Lời tri ân của các y bác sĩ Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức đến N.V.N. - Ảnh: BVCC
Nam sinh N.V.N (19 tuổi, sinh viên Trường Y - Dược Phenikaa) mang trong mình ước mơ trở thành bác sĩ để cứu người. Thế nhưng, một vụ tai nạn bất ngờ đã khiến hành trình tuổi trẻ của em dừng lại quá sớm.
Mặc dù các y bác sĩ đã nỗ lực hết sức bằng tất cả chuyên môn và trách nhiệm, những tổn thương quá nặng nề khiến em không thể qua khỏi. Ngày 29-5, N. được chẩn đoán chết não tại Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức.
Trong thời khắc đau đớn nhất, khi phải đối diện với sự mất mát không gì có thể bù đắp, cha mẹ em đã đưa ra một quyết định đầy dũng cảm và nhân văn đó là hiến tặng các mô, tạng của con trai để cứu sống những người bệnh đang cận kề ranh giới sinh tử.
Quyết định ấy đã mở ra cơ hội hồi sinh cho ba cuộc đời: lá gan của N. được ghép cho một người đàn ông 56 tuổi bị ung thư biểu mô tế bào gan. Hai quả thận được ghép cho một người đàn ông 43 tuổi và một phụ nữ 23 tuổi - những bệnh nhân đã nhiều năm phải sống phụ thuộc vào máy chạy thận và mòn mỏi chờ đợi nguồn tạng hiến.
Nhắc về N. cha mẹ em không giấu được sự xúc động. Trong ký ức của gia đình, em là một người con hiếu thảo, người anh gương mẫu, luôn sống trách nhiệm và chu toàn trong mọi việc.
Tại Trường Y - Dược Phenikaa, em được thầy cô và bạn bè yêu quý bởi tinh thần cầu tiến, sự chăm chỉ và khát vọng trở thành một bác sĩ giỏi để cống hiến cho cộng đồng.
Trong niềm tiếc thương vô hạn, Hiệu trưởng Trường Y - Dược Phenikaa đã đến tiễn biệt người học trò mà thầy luôn yêu quý.
Thầy xúc động chia sẻ: "Trân trọng và tri ân khi ở khoảnh khắc khó khăn nhất của cuộc đời, em và gia đình đã lựa chọn một hướng đi, một nghĩa cử rất cao đẹp để nhân thêm sự sống trong em cho những cuộc đời và nhiều hoàn cảnh khó khăn khác".
Để tri ân cho nghĩa cử cao đẹp ấy, ngày 3-7, trường đã tổ chức chương trình "Lễ tri ân và tôn vinh sinh viên Đại học Phenikaa hiến tạng cứu người" được tổ chức với chủ đề "Khi trái tim ngừng đập, sứ mệnh vẫn sống mãi (The White Coat Legacy)".
Buổi lễ tôn vinh nghĩa cử cao đẹp của người sinh viên đã hiến tạng cứu người, đồng thời lan tỏa những giá trị nhân văn, tinh thần phụng sự cộng đồng và trách nhiệm xã hội của người học ngành sức khỏe.
Tại buổi lễ đại diện lãnh đạo Đại học Phenikaa và Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức trao lại chiếc áo blouse trắng cùng Bằng khen của Bộ Y tế cho gia đình N.V.N.
Chiếc áo blouse không chỉ là biểu tượng của ước mơ còn dang dở, mà còn là lời khẳng định rằng hành trình phụng sự của em vẫn đang được viết tiếp bằng sự sống của những người đã được hồi sinh từ món quà vô giá mà em để lại.
Đại diện Lãnh đạo Trường Y - Dược Phenikaa và Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức cùng thực hiện nghi thức trao lại chiếc áo blouse trắng và Bằng khen của Bộ Y cho gia đình - Ảnh: BVCC
