Mỗi năm, khi tiếng trống bế giảng trường con vang lên cũng là lúc vợ chồng tôi bước vào một cuộc tranh luận quen thuộc: ai sẽ trông con suốt ba tháng hè? Người ngoài thường nghĩ nghỉ hè là khoảng thời gian đẹp nhất của tuổi thơ sau một năm học căng thẳng. Nhưng với nhiều gia đình trẻ ở thành phố như tôi, mùa hè đôi khi lại là áp lực âm thầm kéo theo mệt mỏi, tranh cãi và cảm giác bất lực.
Gia đình tôi có hai con, một bé 12 tuổi và một bé 7 tuổi. Vợ chồng đều làm giờ hành chính, không thể nghỉ dài ngày. Để con ở nhà một mình thì không yên tâm, mà thuê người trông trẻ cả ngày là khoản chi quá lớn. Còn để con suốt ngày ôm điện thoại, TV thì càng đáng lo hơn. Cuối cùng, như rất nhiều gia đình khác, chúng tôi thường chọn cách đưa con về quê cho ông bà chăm sóc trong dịp hè.
Nhiều năm liền, tôi từng nghĩ đó là giải pháp hợp lý. Ông bà ở quê có cháu cũng đỡ cô đơn. Mỗi lần nghe tin các cháu sắp về nghỉ hè, mẹ tôi lại tất bật dọn phòng, đi chợ mua đồ ăn ngon rồi khoe với hàng xóm rằng nhà sắp đông vui. Nhưng niềm vui ấy không kéo dài được lâu như tôi tưởng.
Hè năm ngoái, chỉ sau vài tuần đầu hào hứng, tôi nhận ra bố mẹ bắt đầu mệt mỏi. Hai đứa trẻ nhà tôi vốn quen sống trong căn hộ thành phố với điều hòa, wifi và điện thoại, gần như không thích nghi nổi với nhịp sống ở quê. Chúng thức khuya, ngủ nướng, cãi nhau suốt ngày. Phần lớn thời gian, chúng cắm mặt vào điện thoại để xem video, chơi game hoặc lướt web.
>> Gánh nặng chăm cháu nghỉ hè của ông bà ở quê
Tôi nhiều lần gọi điện nhắc con phải giúp quét sân, nhặt rau, rửa bát hay ít nhất là ngồi nói chuyện với ông bà vài phút. Nhưng những lời dặn dò từ xa nhanh chóng biến mất sau khi cuộc gọi kết thúc. Chỉ khi ông bà nghiêm khắc nhắc nhở, các con mới miễn cưỡng làm. Lúc đó tôi mới nhận ra, không phải cứ đưa con về quê là trẻ sẽ tự động sống tình cảm hơn hay hiểu giá trị gia đình hơn.
Nhiều phụ huynh đang lãng mạn hóa tuổi thơ ở quê như một “liều thuốc chữa lành” cho trẻ em thành phố. Nhưng khoảng cách thế hệ và lối sống hiện đại khiến điều đó ngày càng khó xảy ra. Ông bà bây giờ cũng không còn đủ sức khỏe để trở thành “bảo mẫu miễn phí” cho con cháu suốt ba tháng hè. Nhiều người đã ngoài 70 tuổi, đau lưng, mất ngủ, huyết áp cao nhưng vẫn phải dậy sớm nấu ăn, dọn dẹp và chạy theo những đứa trẻ hiếu động. Có người thương con cháu nên không than phiền, nhưng sự mệt mỏi hiện rõ trong giọng nói và dáng đi của họ.
Trong khi đó, nhiều phụ huynh thành phố đôi khi vô tình xem việc gửi con về quê như một cách “giải phóng trách nhiệm” mùa hè. Chúng ta tự an ủi rằng trẻ được gần gũi thiên nhiên, tránh xa áp lực học hành, nhưng thực tế nhiều đứa trẻ chỉ đổi từ chiếc sofa ở thành phố sang chiếc võng ở quê để tiếp tục dán mắt vào màn hình điện thoại.
Thực tế, mùa hè của trẻ em Việt Nam đang thiếu định hướng. Một số người bắt con học thêm triền miên vì sợ bị tụt lại, số khác để con trải qua ba tháng hè buông thả với điện thoại và Internet. Dường như, chúng ta chưa thật sự tạo ra được một mùa hè đúng nghĩa cho trẻ: vừa nghỉ ngơi, vừa trưởng thành.
Nhiều gia đình như tôi rơi vào thế tiến thoái lưỡng nan: không cho con về quê thì không ai trông. Còn cho về quê lại sợ ông bà quá tải và con sống thiếu kỷ luật. Điều đó phản ánh khoảng trống trong việc chăm sóc trẻ ngoài thời gian học chính khóa ở đô thị hiện nay.
Năm nay, sau nhiều suy nghĩ, tôi quyết định không gửi hai con về quê suốt ba tháng hè như trước nữa. Thay vào đó, tôi đăng ký cho các con tham gia một khóa trại hè ngắn ngày và cố gắng sắp xếp thời gian ở bên con nhiều hơn. Tình yêu gia đình không thể được xây dựng bằng sự phó mặc. Tôi không muốn ông bà kiệt sức trong vai trò giữ trẻ, cũng không muốn tuổi thơ của các con trôi qua chỉ với những ngày vô định.
Ở nhiều nước, trẻ em có rất nhiều lựa chọn mùa hè: thư viện cộng đồng, trại kỹ năng, hoạt động thể thao, lớp nghệ thuật hay các chương trình thiện nguyện. Tuy nhiên, tại Việt Nam, không phải gia đình nào cũng đủ điều kiện cho con tham gia các khóa hè đắt đỏ ấy. Với tầng lớp lao động và công chức bình thường, mùa hè của con đôi khi chỉ được giải quyết bằng hai chữ “xoay xở”.
Một mùa hè ý nghĩa là khi con trẻ biết tự lập hơn, biết quan tâm người khác hơn và hiểu rằng nghỉ hè không đồng nghĩa với sống vô trách nhiệm. Vì thế, trẻ em không chỉ cần một nơi để được “giữ hộ” trong ba tháng nghỉ hè. Chúng cần sự hiện diện thật sự của gia đình và những trải nghiệm giúp chúng trưởng thành thay vì chỉ lớn thêm một tuổi sau mỗi mùa hè đi qua.
Tôi là con một trong gia đình. Càng trưởng thành, tôi càng nhận ra sớm muộn gì mình cũng phải đối mặt với bài toán chăm sóc cha mẹ khi họ già đi. Bố mẹ tôi có lương hưu nên không phụ thuộc hoàn toàn vào con cái về tài chính. Nhưng điều khiến tôi trăn trở không phải là tiền bạc, mà là thời gian. Tôi đi làm từ sáng đến tối, nhiều hôm về đến nhà đã mệt rã rời. Nếu sau này bố mẹ tuổi cao, sức yếu, cần người chăm sóc thường xuyên, tôi không biết mình có thể làm tốt vai trò đó hay không?
Nghĩ đến tương lai, tôi từng nói với một vài người quen rằng có lẽ sau này sẽ chọn viện dưỡng lão cho bố mẹ. Ngay lập tức, tôi nhận được những ánh nhìn phán xét. Có người nói bóng gió rằng gửi cha mẹ vào viện dưỡng lão là bất hiếu. Có người cho rằng đó là cái cớ để "đẩy" cha mẹ ra khỏi cuộc sống của mình. Những lời nhận xét ấy khiến tôi rất áp lực.
Thực tế, tôi không hề muốn né tránh trách nhiệm làm tròn chữ "hiếu". Ngược lại, tôi luôn mong bố mẹ được chăm sóc tốt nhất có thể. Nếu cần, tôi sẵn sàng dùng toàn bộ tài sản thừa kế, trích thêm một phần thu nhập của mình để bù thêm vào lương hưu của bố mẹ, giúp họ có điều kiện sống thoải mái tại một cơ sở dưỡng lão chất lượng.
Điều tôi lo nhất là bản thân không đủ thời gian và chuyên môn để chăm sóc người già khi sức khỏe của họ suy giảm. Tôi từng chứng kiến nhiều gia đình cố gắng giữ cha mẹ ở nhà bằng mọi giá. Ban ngày con cái đi làm, người già ở nhà một mình. Khi có việc đột xuất, ngã bệnh hay tai nạn, không ai kịp hỗ trợ. Đến tối, con cái trở về trong trạng thái mệt mỏi, vừa lo cơm áo gạo tiền vừa lo thuốc men, bệnh tật. Cả người già lẫn người trẻ đều chịu áp lực.
Tôi tự hỏi, liệu như vậy có thực sự tốt hơn việc người cao tuổi được chăm sóc chuyên nghiệp trong một môi trường phù hợp?
>> Tôi bỏ lỡ nhiều cơ hội làm giàu trong 40 năm báo hiếu cha mẹ già
Ở Việt Nam, viện dưỡng lão vẫn còn mang nhiều định kiến. Không ít người xem đó là nơi dành cho những cụ già bị con cháu bỏ rơi. Trong khi ở nhiều nước, đây là một lựa chọn bình thường khi người cao tuổi cần được chăm sóc y tế, phục hồi chức năng và có cộng đồng để giao lưu mỗi ngày.
Tôi hiểu rằng cha mẹ nào cũng muốn gần con cháu. Bản thân tôi cũng mong được ở cạnh bố mẹ càng lâu càng tốt. Nhưng cuộc sống hiện đại khiến nhiều người trẻ rơi vào thế khó. Chúng tôi phải làm việc để duy trì cuộc sống, nuôi dạy con cái và chuẩn bị cho tương lai của chính mình. Không phải ai cũng đủ điều kiện nghỉ việc hoặc thuê người chăm sóc toàn thời gian cho cha mẹ.
Là con một, tôi càng cảm nhận rõ áp lực đó. Tôi không có anh chị em để cùng san sẻ trách nhiệm. Mọi quyết định cuối cùng đều thuộc về mình. Vì thế, tôi luôn tự hỏi: liệu lòng hiếu thảo được đo bằng việc cha mẹ sống cùng con cái hay bằng việc họ được chăm sóc tốt nhất trong những năm cuối đời?
Đây có lẽ cũng là bài toán của rất nhiều người trẻ hiện nay. Giữa trách nhiệm làm con, áp lực mưu sinh và những định kiến xã hội còn tồn tại, liệu có cách nào để vẹn cả đôi đường?
"Tôi kể các bạn nghe một câu chuyện, cứ coi như là một minh chứng cho việc 'có cần học nhiều toán hay không'.
Tôi làm cái nhà mái Thái, có hai cái mái (một mái tầng một - là căn nhà phụ và một mái tầng ba - mái chính). Tôi bảo thợ 'anh làm dùm hai mái này song song nhé, đừng có lệch nhau mà đứng ngoài nhìn vào khó coi'.
Anh thợ loay hoay không biết làm sao cho hai mái hoàn toàn song song. Tôi bảo 'để tôi tính đường cao mái chính trên tầng 3 cho'. Và tôi tính bằng cạnh kề và đối, tới lúc đo góc và sử dụng lượng giác để tính thì quên công thức nên chờ con đi học về tính dùm.
'Ba muốn xác định đường cao của mái nhà trên tầng ba'.
'Ba làm thế làm gì cho phức tạp? Sao ba không tính bằng tam giác đồng dạng?'.
'Ừ nhỉ?'. Và ngồi cười tới muốn đứt hơi luôn".
Độc giả vinaguy bình luận như trên, kể về một cách ứng dụng Toán trong khi xây nhà. Bình luận này được viết sau bài 'Giải đề rất nhanh nhưng không biết học Toán để làm gì'.
Trong bài viết này, tác giả Quang Tân cho rằng trong nhiều năm, Toán học biến thành một cuộc đua giải bài: ghi nhớ công thức, luyện kỹ thuật biến đổi và xử lý những dạng toán ngày càng phức tạp.
Cách tiếp cận này tạo ra những học sinh giải bài rất nhanh, nhưng lại dễ lúng túng khi đối diện với các vấn đề thực tế. Vì thế, vấn đề không nằm ở việc học sinh có học Toán hay không, mà nằm ở cách chúng ta đang dạy và đánh giá môn học này. Từ đó, tác giả này cho rằng Toán ứng dụng sẽ định nghĩa lại cách dạy và học môn khoa học tự nhiên rất quan trọng này.
Trong khi đó, độc giả nickname nguyenhiep.cpc nêu quan điểm:
"Đối với tôi, học Toán chưa bao giờ là áp lực mà nó như một thú vui, chừng nào các bạn còn cảm thấy niềm vui khi học toán thì đó chính là bạn đã biết cách học toán vậy.
Tôi thấy đa số các em bây giờ cứ giải theo một dạng đề thành quen nhưng gặp một bài toán lạ là không giải được, đó gọi là học vẹt. Chính cái đó làm giảm đi hứng thú học Toán.
Nếu thầy cô hướng dẫn cho các em tư duy giải Toán một cách linh hoạt (theo nhiều cách khác nhau) thì khi tìm được đáp án theo cách đó các em sẽ thấy hứng thú.
Tóm lại, học Toán để rèn luyện tư duy giải quyết vấn đề đặt ra trong cuộc sống thực mới chính là ý nghĩa của nó chứ không phải ghi nhớ, rèn luyện một kỹ năng lặp đi lặp lại thì ắt nó sẽ nhàm chán và chẳng có lợi ích gì".
Tôi có tìm hiểu thì được biết rằng có một số quốc gia đã áp dụng hệ thống cảnh báo điểm mù (Blind Spot Information System - BSIS) sử dụng radar, camera và cảm biến để phát hiện người đi bộ, xe đạp hoặc xe máy nằm trong vùng khuất tầm nhìn và cảnh báo tài xế trước khi xảy ra va chạm.
Chi phí lắp đặt hiện nay chỉ khoảng 15 triệu đồng đến vài chục triệu đồng mỗi xe, thấp hơn rất nhiều so với thiệt hại do một vụ tai nạn nghiêm trọng gây ra. Tôi không rõ nếu có cơ chế bắt buộc lắp đặt hệ thống cảnh báo điểm mù đối với xe tải, xe đầu kéo và xe khách cỡ lớn thì liệu có góp phần giảm những tai nạn đáng tiếc do điểm mù phương tiện gây ra hay không?
