Ước tính cứ 7 người trưởng thành ở Mỹ thì có 1 người mắc bệnh thận mạn tính. Đáng ngại hơn, có đến 90% trong số họ hoàn toàn không biết mình đổ bệnh, bởi các triệu chứng ở giai đoạn đầu thường diễn tiến âm thầm và dễ bị bỏ qua. Khi hoạt động bình thường, cặp bài trùng này sẽ lọc khoảng nửa cốc máu mỗi phút để loại bỏ chất thải, đồng thời duy trì sự cân bằng chất lỏng và điện giải trong cơ thể.
Chế độ ăn uống đóng vai trò then chốt giúp thận vận hành ở trạng thái tối ưu. Dù không có bất kỳ thực phẩm nào bị cấm đoán hoàn toàn, một số loại đồ ăn thức uống nhất định sẽ buộc thận phải làm việc vất vả hơn – đặc biệt nếu bạn tiêu thụ chúng thường xuyên.
Dưới đây là những nhóm thực phẩm mà các chuyên gia dinh dưỡng xếp vào nhóm gây hại cho thận nhất và lý do vì sao bạn chỉ nên sử dụng chúng một cách chừng mực.
Thịt chế biến sẵn
Khi bạn nạp vào cơ thể một lượng lớn natri, thận phải làm việc tăng ca để lọc bỏ lượng dư thừa nhằm duy trì sự cân bằng chất lỏng. Một trong những loại thực phẩm có thể nhanh chóng làm bùng nổ chỉ số natri trong ngày của bạn chính là thịt chế biến sẵn.
Bà Melanie Betz, Thạc sĩ khoa học, chuyên gia dinh dưỡng cho biết các loại thực phẩm như thịt xông khói, xúc xích, lạp xưởng, salami, bologna và thịt nguội chứa hàm lượng natri rất cao.
Chẳng hạn như thịt gà tây nguội – món ăn vốn được số đông lầm tưởng là lựa chọn lành mạnh lại chứa lượng muối không hề nhỏ. Một phần ăn khoảng 56 g (2 ounces) đã sở hữu tới 450 mg natri. Con số này chiếm gần 20% mức trần natri khuyến nghị hàng ngày (2.300 mg) đối với một người bình thường.
Lượng natri dư thừa này không chỉ vắt kiệt sức lao động của thận. “Ăn quá nhiều natri có thể dẫn đến cao huyết áp, một trong những nguyên nhân hàng đầu gây ra bệnh thận. Nó cũng làm tăng nguy cơ hình thành sỏi thận”, bà Betz cảnh báo.
Nếu bánh mì kẹp thịt nguội là món ăn trưa bất ly thân của bạn, bạn không nhất thiết phải đoạn tuyệt với nó hoàn toàn. Hãy thử thay thế bằng các loại nhân có hàm lượng natri thấp hơn như salad cá ngừ, sốt hummus hoặc bơ đậu phộng kèm mứt vài lần một tuần.
Thực phẩm đóng gói sẵn
Thực phẩm chế biến và đóng gói sẵn mang lại sự tiện lợi và giúp tiết kiệm tối đa thời gian đứng bếp tại nhà. Điểm trừ duy nhất là chúng thường chứa hàm lượng natri cao vượt trội.
Chuyên gia dinh dưỡng Jen Hernandez lưu ý rằng thủ phạm lớn nhất thường thấy là các loại thực phẩm đóng gói và chế biến công nghiệp. Đáng chú ý, lượng natri từ các nguồn này tích tụ rất nhanh.
Các nghiên cứu đã chứng minh phần lớn lượng muối dư thừa nạp vào cơ thể không đến từ lọ gia vị trên bàn ăn mà bắt nguồn từ chính các thực phẩm này. “Muối đã được ‘nướng’ sẵn vào nguồn cung ứng thực phẩm, đó là lý do vì sao việc nhận biết các nguồn ẩn giấu này là cực kỳ quan trọng đối với bất kỳ ai đang muốn bảo vệ sức khỏe của thận”, bà Hernandez nói thêm.
Điều này không đồng nghĩa với việc bạn phải tự tay làm mọi thứ từ con số không. Hãy tập thói quen đọc nhãn mác khi mua sắm và chế biến món ăn. Khi có thể, hãy chuyển sang các phiên bản chứa ít natri hơn của các thực phẩm quen thuộc. Hãy tìm kiếm các sản phẩm có chỉ số natri dưới 10% giá trị cần thiết hàng ngày (Daily Value) hoặc có các cụm từ trên nhãn như “low sodium” (natri thấp), “salt-free” (không muối) hoặc “reduced sodium” (giảm muối).
Đồ uống có đường
Duy trì đủ nước là yếu tố quan trọng cho sức khỏe tổng thể, nhưng không phải mọi loại đồ uống đều có tác động giống nhau lên chức năng thận.
Bà Betz khuyến cáo: “Các loại nước ngọt chứa đường như cola thông thường, trà ngọt, nước chanh và nước trái cây pha chế cũng cần phải hạn chế. Chúng có liên quan mật thiết đến việc gia tăng nguy cơ mắc cả bệnh thận lẫn sỏi thận”.
Nghiên cứu cho thấy, việc tiêu thụ hơn 7 phần (hoặc hơn 1 ly mỗi ngày) đồ uống có đường sẽ làm tăng đáng kể tỷ lệ tiến triển thành bệnh thận mạn tính.
Bên cạnh nước lọc, bạn có thể lựa chọn nước khoáng có ga (sparkling water), trà không đường và cà phê (không thêm đường) để vừa cấp nước cho cơ thể vừa không bị nhàm chán. Sữa cũng là một loại đồ uống cấp nước bị đánh giá thấp nhưng thực tế lại có khả năng làm giảm nguy cơ sỏi thận.
Đồ ăn vặt nhiều muối
Trung bình một người trưởng thành tiêu thụ từ một đến ba bữa ăn nhẹ mỗi ngày. Tuy nhiên, nếu món khoái khẩu của bạn là khoai tây chiên, bánh quy mặn (pretzels) hay thịt khô, đã đến lúc phải thay đổi vì chúng dễ dàng đẩy bạn vượt quá hạn mức natri trong ngày.
Tiến sĩ Melissa Prest, chuyên gia dinh dưỡng lâm sàng, phân tích rằng cắt giảm lượng muối giúp thận kiểm soát tốt lượng chất lỏng giữ lại trong cơ thể. Đối với người đã mắc bệnh thận, một chế độ ăn ít muối có thể giúp giảm thiểu lượng protein xuất hiện trong nước tiểu.
Nếu chưa thể từ bỏ ngay lập tức món ăn vặt mặn yêu thích, bạn hãy thử trộn một nửa phần ăn đó với các món ít natri hơn như bắp rang bơ tự nổ bằng không khí (air-popped popcorn), các loại hạt không muối hoặc trái cây khô. Bằng cách này, bạn vẫn thỏa mãn được sở thích cá nhân nhưng giảm được tổng lượng natri nạp vào.
Bên cạnh việc ăn uống chừng mực các nhóm thực phẩm kể trên, dưới đây là những lời khuyên từ chuyên gia để chăm sóc thận:
Uống đủ nước
“Đảm bảo nạp đủ chất lỏng là một trong những điều tốt nhất bạn có thể làm cho thận. Mất nước là nguyên nhân cốt lõi gây sỏi thận, và tình trạng mất nước nghiêm trọng có thể dẫn đến tổn thương thận lâu dài”, bà Betz nói.
Mức nước phù hợp ở mỗi người là khác nhau, nhưng nhìn chung mục tiêu khoảng 2,5 lít chất lỏng mỗi ngày là một quy tắc tham khảo tốt. Nếu còn băn khoăn, hãy hỏi chuyên gia dinh dưỡng hoặc bác sĩ để biết lượng nước chính xác dành cho mình.
Tăng cường protein từ thực vật
“Tập trung ăn nhiều protein thực vật từ thực phẩm toàn phần thay thế cho protein động vật rất có lợi cho thận”, bà Betz chia sẻ. Một chế độ ăn thiên về thực vật có thể giúp ngăn ngừa và làm chậm sự tiến triển của bệnh thận, đồng thời giảm nguy cơ sỏi thận. Chỉ cần thay thế bằng một vài bữa ăn chay mỗi tuần cũng có thể tạo nên sự khác biệt lớn.
Kiểm soát huyết áp
Huyết áp cao là một trong những tác nhân hàng đầu tàn phá thận, vì vậy việc duy trì huyết áp ở mức ổn định là cực kỳ quan trọng, theo tiến sĩ Prest.
Áp dụng chế độ ăn tốt cho tim mạch, ít natri và tập thể dục đều đặn là những bước đi đầu tiên hiệu quả nhất để điều hòa huyết áp.
Nhìn chung, một chế độ ăn giàu trái cây, rau củ, ngũ cốc nguyên hạt và protein thực vật sẽ hỗ trợ đắc lực cho thận hoàn thành nhiệm vụ. Ngược lại, các thực phẩm như thịt chế biến sẵn, đồ hộp đóng gói, nước ngọt và đồ ăn vặt nhiều muối cần được sử dụng một cách tiết chế. Theo các chuyên gia, chúng chính là những tác nhân cản trở việc kiểm soát đường huyết và huyết áp – hai yếu tố sống còn quyết định sinh mệnh của thận.
Nằm trằn trọc hàng giờ nhưng vẫn không thể chợp mắt là tình trạng nhiều người gặp phải. Thay vì tìm đến thuốc ngủ, các chuyên gia cho rằng một số thay đổi nhỏ trong thói quen hằng ngày có thể giúp cải thiện chất lượng giấc ngủ tự nhiên và bền vững.
Tiến sĩ Jay Jagannathan, bác sĩ phẫu thuật thần kinh tại Michigan (Mỹ), cho biết giấc ngủ là khoảng thời gian não bộ và cơ thể thực hiện các hoạt động phục hồi quan trọng. Thiếu ngủ kéo dài không chỉ khiến cơ thể mệt mỏi mà còn ảnh hưởng đến trí nhớ, khả năng tập trung, tâm trạng cũng như sức khỏe lâu dài.
Theo bác sĩ Jagannathan, một trong những cách hiệu quả nhất để cải thiện giấc ngủ là thức dậy vào cùng một thời điểm mỗi ngày, kể cả cuối tuần. Điều này giúp đồng hồ sinh học hoạt động ổn định, từ đó cơ thể dễ buồn ngủ hơn khi đến giờ đi ngủ, giúp nâng cao chất lượng giấc ngủ về lâu dài. Ngủ nướng vào cuối tuần để bù giấc ngủ đã mất có thể khiến nhịp sinh học bị xáo trộn và gây khó ngủ vào những ngày tiếp theo.
Tập thể dục đều đặn
Vận động thường xuyên không chỉ tốt cho tim mạch và sức khỏe tổng thể mà còn giúp cải thiện chất lượng giấc ngủ. Theo Medical News Today, tập thể dục với cường độ vừa phải có liên quan đến việc ngủ ngon hơn và có thể hỗ trợ những người gặp các rối loạn giấc ngủ như mất ngủ.
Ngay cả những hình thức vận động nhẹ như đi bộ, đạp xe hoặc tập các bài thể dục đơn giản khoảng 30 phút mỗi ngày cũng có thể mang lại lợi ích. Tuy nhiên, nên tránh các bài tập cường độ cao trong vòng vài giờ trước khi đi ngủ vì có thể khiến cơ thể tỉnh táo hơn, làm chậm quá trình đi vào giấc ngủ.
Hạn chế caffeine vào buổi chiều
Thưởng thức một ly cà phê có thể giúp tỉnh táo trong công việc, nhưng nếu uống quá muộn trong ngày, caffeine có thể khiến bạn khó ngủ vào buổi tối.
Caffeine có thể tồn tại trong cơ thể nhiều giờ sau khi sử dụng và làm chậm quá trình buồn ngủ tự nhiên. Mặc dù một số người vẫn ngủ được song chất kích thích này vẫn có thể làm giảm chất lượng giấc ngủ sâu.
Trang Verywell Health chỉ ra những người thường xuyên mất ngủ hoặc ngủ không sâu giấc nên cân nhắc cắt giảm caffeine từ buổi trưa hoặc đầu giờ chiều để hạn chế tác động đến giấc ngủ ban đêm.
Giữ phòng ngủ mát mẻ và dễ chịu
Nhiệt độ môi trường cũng đóng vai trò quan trọng đối với giấc ngủ. Khi đến giờ ngủ, nhiệt độ cơ thể có xu hướng giảm xuống để chuẩn bị cho trạng thái nghỉ ngơi. Phòng ngủ quá nóng có thể khiến cơ thể khó thư giãn và làm tăng tình trạng thức giấc giữa đêm.
Nên duy trì phòng ngủ ở nhiệt độ dễ chịu, đồng thời giữ không gian tối và yên tĩnh để tạo điều kiện thuận lợi cho giấc ngủ. Môi trường ngủ mát mẻ thường giúp cơ thể đi vào giấc ngủ nhanh hơn và ngủ sâu hơn.
Tránh màn hình điện tử trước khi ngủ
Nhiều người có thói quen lướt điện thoại hoặc xem video trước khi ngủ, nhưng điều này có thể khiến não bộ khó chuyển sang trạng thái nghỉ ngơi. Khoảng một giờ trước khi đi ngủ nên được dành cho các hoạt động thư giãn thay vì tiếp xúc với màn hình điện tử hoặc xử lý công việc, theo bác sĩ Jagannathan.
Ánh sáng xanh từ điện thoại, máy tính bảng và máy tính có thể ức chế quá trình sản xuất melatonin, khiến cơ thể khó cảm thấy buồn ngủ vào thời điểm mong muốn.
Thay vì sử dụng thiết bị điện tử bạn có thể thực hiện những hoạt động nhẹ nhàng như đọc sách, nghe nhạc thư giãn hoặc thực hiện các bài tập hít thở sâu trước khi ngủ.
Theo Cục Phòng bệnh - Bộ Y tế, vi khuẩn Burkholderia pseudomallei tồn tại tự nhiên trong đất, bùn và nước ô nhiễm. Người có thể mắc bệnh khi tiếp xúc với đất, bùn, nước có chứa vi khuẩn qua các vết trầy xước, vết thương hở trên da; do hít phải bụi hoặc giọt nước bị nhiễm khuẩn; hoặc do sử dụng nguồn nước, thực phẩm bị ô nhiễm.
Bệnh Whitmore có biểu hiện lâm sàng đa dạng, dễ nhầm lẫn với nhiều bệnh khác, gây khó khăn cho chẩn đoán sớm. Bệnh có thể diễn biến nặng với các biểu hiện như viêm phổi, áp xe ở nhiều cơ quan, nhiễm trùng huyết, sốc nhiễm trùng và có nguy cơ tử vong nếu không được phát hiện, điều trị kịp thời.
Những người có bệnh nền như đái tháo đường, bệnh gan, bệnh thận, bệnh phổi mạn tính, suy giảm miễn dịch và người thường xuyên tiếp xúc với đất, bùn, nước bẩn là nhóm có nguy cơ mắc bệnh cao hơn. Sau khi tiếp xúc với đất, bùn, nước bẩn, nhất là sau mưa bão, ngập lụt, nếu có biểu hiện sốt, ho, đau ngực, khó thở, nổi áp xe, nhiễm trùng da hoặc tình trạng nhiễm trùng kéo dài, cần đến ngay cơ sở y tế để được khám, chẩn đoán và điều trị kịp thời.
Whitmore là bệnh ít gặp, chủ yếu liên quan đến phơi nhiễm từ môi trường, không phải là bệnh lây truyền phổ biến từ người sang người. Bệnh ghi nhận nhiều tại khu vực Đông Nam Á và miền bắc nước Úc. Tại VN, hằng năm ghi nhận một số ca bệnh rải rác, thường tăng sau mưa lớn, ngập lụt, bão lũ.
Bé gái 22 tháng tuổi bị chó cắn mới đây phải nhập viện cấp cứu Bệnh viện hữu nghị Việt Đức (Hà Nội) trong trạng thái hoảng loạn, quấy khóc do đau đớn và chảy máu nhiều. Vùng mặt bệnh nhi có nhiều vết thương phức tạp do chó cắn.
Theo thông tin từ gia đình bệnh nhi, sự việc xảy ra tại nhà, khi trẻ cầm miếng thịt gà thì bị chó lao tới tranh giành.
Ngay khi tiếp nhận, các y bác sĩ đã khẩn trương kiểm soát tình trạng chảy máu cho bệnh nhi, làm sạch và sát khuẩn kỹ lưỡng toàn bộ vết thương.
Bệnh nhi được chỉ định phẫu thuật cấp cứu trong thời gian sớm nhất. Trong quá trình phẫu thuật, các tổ chức dập nát trên khuôn mặt bé được cắt lọc cẩn thận, vết thương được xử lý tối ưu nhằm phục hồi cả về chức năng và thẩm mỹ.
Sau khi được xử lý toàn diện các vết thương vùng mặt và kiểm soát nguy cơ nhiễm trùng, bệnh nhi được chỉ định tiêm huyết thanh và vắc xin phòng dại theo phác đồ.
"Khó khăn lớn nhất trong quá trình điều trị là bệnh nhi nhỏ tuổi, tinh thần hoảng loạn, đau nhiều, không hợp tác trong quá trình thăm khám, khiến việc đánh giá tổn thương và kiểm soát chảy máu gặp trở ngại", Th.S-BS Nguyễn Thị Hương Giang, Khoa Phẫu thuật Hàm mặt - tạo hình và thẩm mỹ, Bệnh viện hữu nghị Việt Đức, chia sẻ.
Bên cạnh đó, các nguy cơ tiềm ẩn như nhiễm trùng và đặc biệt là bệnh dại đặt ra thách thức với ê kíp cấp cứu yêu cầu phải can thiệp nhanh chóng, chính xác và toàn diện để đảm bảo an toàn cho bệnh nhi.
Hiện tình trạng bệnh nhi tiến triển tích cực: bé tỉnh táo, ổn định, không còn quấy khóc, tiếp tục được theo dõi, chăm sóc y tế.
Các bác sĩ lưu ý, tai nạn do súc vật cắn không chỉ gây tổn thương nghiêm trọng về thể chất mà còn để lại sang chấn tâm lý nặng nề cho trẻ nhỏ. Ở lứa tuổi như bệnh nhi trên, những tai nạn gây đau đớn, hoảng loạn có thể khiến trẻ sợ hãi kéo dài, ám ảnh khi nhìn thấy động vật, rối loạn giấc ngủ, giật mình, quấy khóc.
Để phòng ngừa các tai nạn tương tự, các gia đình cần đặc biệt lưu ý đến thói quen chăm sóc và nuôi thú cưng trong nhà. Trẻ em cần được giáo dục về hành vi an toàn với động vật, không nên để trẻ nhỏ chơi một mình với động vật, súc vật, kể cả đã nuôi lâu năm.
Các gia đình nuôi động vật, súc vật cần chủ động đưa đi tiêm phòng dại đầy đủ theo định kỳ, đồng thời có biện pháp quản lý như nhốt, rọ mõm, nhất là với gia đình có trẻ nhỏ hoặc khi đưa ra nơi công cộng.
