Giữa không gian “Bảo tàng nấm” trong khuôn viên Trường đại học Tây Nguyên (Đắk Lắk), PGS-TS Nguyễn Phương Đại Nguyên, Trưởng phòng Đào tạo, tỉ mỉ nghiên cứu các quy trình nhân giống nấm quý hiếm với kế hoạch tái tạo trong môi trường tự nhiên.
PGS-TS Nguyễn Phương Đại Nguyên chia sẻ với chúng tôi, bản thân ông đã có niềm yêu mến với việc tìm hiểu các loại nấm mọc trong môi trường tự nhiên lúc còn sinh viên. Từ năm 2007, trong những chuyến vào rừng già tìm kiếm các loài nấm quý hiếm, ông cùng nhóm nghiên cứu đã trải qua nhiều lần đối mặt hiểm nguy.
Ông Nguyên kể lại, các vườn quốc gia và khu bảo tồn ở Tây nguyên có địa hình rất phức tạp, bị chia cắt nhiều nơi khiến việc di chuyển khó khăn. Thông qua sự giúp đỡ của cán bộ kiểm lâm, bảo vệ rừng, nhóm nghiên cứu đã tìm thấy, thu thập nhiều mẫu nấm quý hiếm đầu tiên.
“Vào mùa mưa là thời điểm nấm xuất hiện nhiều. Chúng tôi phải vượt qua nhiều dạng địa hình khác nhau, băng qua nhiều khu rừng trong các chuyến khảo sát thực địa. Những đợt có sinh viên, nghiên cứu sinh đi theo đoàn cũng gặp rất nhiều bất trắc gây nguy hiểm đến tính mạng. Lúc vào rừng, thời tiết khá đẹp và có thể băng qua suối dễ dàng. Tuy nhiên, đến chiều quay trở về, những con suối đã biến thành sông do mưa lớn ở thượng nguồn. Lúc này, chúng tôi phải tự sinh tồn, bám trụ lại rừng và tìm kiếm các loài thực vật, chẳng hạn như nấm để cầm cự cái đói, cái rét”, ông Nguyên chia sẻ.
Ngoài việc ảnh hưởng bởi thời tiết, việc lấy mẫu nấm cũng không kém phần khó khăn, kỳ công. Khi lấy mẫu nấm, đoàn nghiên cứu phải hết sức cẩn thận, tránh gây gãy đổ và chỉ lấy một mẫu nhỏ đối với các loài nấm có trong Sách đỏ Việt Nam nhưng không gây ảnh hưởng đến sinh trưởng của cây.
Mục đích lớn nhất của đoàn nghiên cứu là làm sao bảo tồn các loài nấm quý hiếm đang ngày càng hạn chế, khó tìm, có thể sẽ mất đi trong tương lai. Trong 20 năm qua, ông Nguyên đã thu thập, trưng bày hàng trăm mẫu nấm của các tỉnh Tây nguyên cũ trong một phòng thí nghiệm tại trường.
Ngoài ra, ông còn thu thập được khoảng 1.000 mẫu nấm các loại nhưng chưa có không gian để trưng bày. Với ông, nguyên tắc thu mẫu ngoài tự nhiên phải được bảo quản, lưu trữ tốt.
Ông Nguyên cho biết: “Khoảng 5 năm trở lại đây, nhiều loại nấm ngoài tự nhiên đã ít xuất hiện, số lượng giảm sút đáng kể do nhiều yếu tố khác nhau. Thứ nhất, người dân lên rừng thu hái về sẽ không quan tâm việc bảo tồn dẫn đến số lượng suy giảm. Thương lái ở các khu vực gần rừng thu mua và bán cho thị trường Trung Quốc. Thứ hai là biến đổi khí hậu cũng ảnh hưởng đến môi trường sống của nấm”.
Theo ông Nguyên, vai trò của nấm trong tự nhiên rất quan trọng, tham gia vào vòng tuần hoàn vật chất tự nhiên. Tất cả lá cây mục, nếu không có nấm sẽ khó phân hủy, có thể gây cháy rừng. Nấm đóng vai trò hoại sinh các loại cây mục, thảm mục, tăng độ mùn cho đất rừng.
Hiện tại, “Bảo tàng nấm” ở Trường đại học Tây Nguyên là một trong những nơi lưu trữ các giống nấm với số lượng khá lớn. Đối với từng loại nấm có độ quý hiếm, chức năng về dưỡng chất sẽ được phân chia một cách rõ ràng, tách biệt với các loài nấm độc.
“Bảo tàng nấm cũng là một không gian học tập dành cho các sinh viên trong trường. Sinh viên đến bảo tàng có thể tự tìm hiểu, nhận biết nhiều loại khác nhau từ nấm dược liệu đến nấm độc. Trên mỗi bình nấm ngâm trong cồn chuyên dụng đều có tên và mã QR để các sinh viên có thể thuận tiện học tập. Trong quá trình nghiên cứu, chúng tôi cứ tích lũy mỗi năm mỗi loại nấm, tăng thêm sự đa dạng cho bảo tàng”, ông Nguyên cho hay.
Đặc biệt, nấm ở tự nhiên sẽ có màu sắc và kích thước khác với nấm đã được lấy mẫu, bảo quản. Điều dễ nhận biết nhất là màu sắc của nấm sẽ nhạt dần theo thời gian. Mỗi loại nấm tiêu bản đều có hình ảnh, ghi chú kích thước đầy đủ để sinh viên dễ so sánh.
Ông Nguyên cho biết thêm, hiện tại, các loài nấm có tính dược liệu cao đã được nuôi trồng, nhân giống trong các trang trại, chẳng hạn là dòng nấm linh chi. Quy trình nhân giống phải trải qua nhiều lần thử nghiệm, nhiều công đoạn đòi hỏi kỹ thuật cao, hiểu về tính chất và môi trường thuận lợi của nấm.
“Thật sự, hành trình phục hồi lại, trồng được các loài nấm ngoài tự nhiên là một hành trình rất gian nan, không đơn giản như chúng ta nghĩ. Khi thu mẫu nấm ngoài tự nhiên về đã xác định là loài có giá trị dược liệu. Tuy nhiên, nguồn nấm này ngày càng ít đi, chúng tôi tiến hành khảo sát, làm sao để nhân giống được. Bởi vì không phải loài nấm nào ngoài tự nhiên, chúng ta đem về đều có thể nhân giống, nuôi trồng được, mà phải có cả một quá trình rất dài”, ông Nguyên nói và cho biết thêm: “Chúng tôi nghiên cứu rất nhiều công thức khác nhau để nhân giống nấm trong phòng thí nghiệm. Chúng tôi đã cho từng loại nấm phát triển trong môi trường có nhiệt độ, độ ẩm, ánh sáng giống với ngoài tự nhiên. Hiện nay, chúng tôi đã thí nghiệm nhân giống thành công loài nấm có tên là hắc chi (màu đen thuộc họ Ganodermataceae hay còn gọi nấm linh chi)”.
Ông Nguyên và đội ngũ đang tiếp tục triển khai nhiệm vụ khoa học ở tỉnh Gia Lai, đưa nấm hắc chi từ phòng thí nghiệm ra với môi trường tự nhiên. Để một loài nấm có thể phục hồi ngoài tự nhiên sẽ mất rất nhiều thời gian. Ngoài nấm hắc chi, đội ngũ nghiên cứu của ông Nguyên còn có thể trồng thêm nhiều loại nấm quý trong Sách đỏ Việt Nam ra ngoài tự nhiên.
“Sau nhiều năm nghiên cứu, đây là một bước tiến mới trong việc tái tạo nấm trong môi trường tự nhiên. Từ nhiệm vụ khoa học ở tỉnh Gia Lai, chúng tôi có thêm động lực để tiếp tục nghiên cứu quy trình nhân giống với nhiều loài đặc biệt hiếm với mục đích phục hồi hệ sinh thái nấm, bảo tồn, gìn giữ và bảo vệ môi trường rừng…”, ông Nguyên nói.
Theo ông Nguyên, trong tương lai, nhóm nghiên cứu sẽ tinh chế nấm dược liệu thành các viên nang, thực phẩm chức năng sẽ tiếp cận phổ biến đến người tiêu dùng. Nấm là loài có nhiều hợp chất tốt cho sức khỏe người, tăng sức đề kháng, giảm thiểu bệnh tiểu đường, đặc biệt có thể dùng trong bệnh ung thư.
Ông từng đảm nhiệm nhiều vị trí trong ngành công an, sau đó giữ chức Phó giám đốc rồi Giám đốc Công an tỉnh Quảng Nam (cũ).
Tháng 8-2024, khi đang là Phó bí thư Tỉnh ủy Quảng Nam, ông được bầu làm Chủ tịch HĐND tỉnh Quảng Nam.
Sau khi thực hiện chủ trương hợp nhất tỉnh Quảng Nam với TP Đà Nẵng, ông được Bộ Chính trị chỉ định giữ chức Phó bí thư Thành ủy Đà Nẵng, Chủ tịch HĐND TP Đà Nẵng nhiệm kỳ 2021-2026.
Cũng trong kỳ họp, HĐND TP Đà Nẵng đã bầu các Phó chủ tịch HĐND thành phố nhiệm kỳ 2026-2031, gồm các ông: Trần Phước Sơn, Đoàn Ngọc Hùng Anh, Trần Xuân Vinh và Nguyễn Công Thanh.
Như vậy, lãnh đạo HĐND TP Đà Nẵng nhiệm kỳ trước đều tiếp tục được tín nhiệm, tái đắc cử trong nhiệm kỳ mới.
HĐND TP Đà Nẵng cũng bầu và thông qua nghị quyết xác nhận kết quả bầu lãnh đạo các trưởng ban của HĐND TP Đà Nẵng nhiệm kỳ mới.
Theo đó, ông Lê Tùng Lâm, Trưởng Ban Đô thị; ông Quảng Văn Ngọc, Trưởng Ban Văn hóa - Xã hội; ông Lương Công Tuấn, Trưởng Ban Pháp chế; ông Thái Hồng Vũ, Trưởng Ban Kinh tế - Ngân sách và bà Phan Thị Tuyết Nhung, Trưởng Ban Dân tộc.
Trong đó, Ban Dân tộc HĐND thành phố Đà Nẵng là ban mới thành lập trong nhiệm kỳ này.
Chiều 5/6, Ban Chỉ đạo tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ tỉnh Quảng Ngãi họp, thống nhất phương án thăm dò tại đường Trường Chinh, thuộc phường Kon Tum và Đăk Cấm. Khu vực này được xác định có khả năng tồn tại mộ tập thể các chiến sĩ hy sinh trong trận đánh Biệt khu 24 gần 60 năm trước.
Theo đại tá Bùi Yên Tĩnh, Phó cục trưởng Cục Tác chiến, Bộ Tổng tham mưu, phương án khai quật được xây dựng từ 5 nguồn dữ liệu, gồm: kết quả hội thảo xác minh thông tin mộ liệt sĩ ngày 29/5, khảo sát công trình ngầm, lịch sử nâng cấp, mở rộng đường Trường Chinh, các đợt tìm kiếm trước đây và kết quả quét radar xuyên đất.
Kết quả nghiên cứu cho thấy nền đường Trường Chinh cũ nằm giữa dải phân cách hiện nay, sau đó được mở rộng dần về hai phía. Từ việc đối chiếu bản đồ, không ảnh thời chiến, hiện trạng địa hình và các điểm từng phát hiện hài cốt, nhóm nghiên cứu nhận định rãnh mộ có thể nằm trong khu vực giữa đường Trương Đăng Quế và Hàm Nghi.
Một trong những căn cứ quan trọng là năm 2001, lực lượng chức năng từng tìm thấy 8 hài cốt liệt sĩ tại nút giao Trường Chinh - Hàm Nghi. Việc tìm kiếm sau đó phải dừng lại do nếu mở rộng phạm vi sẽ ảnh hưởng nhà dân.
Từ các dữ liệu này, đại tá Bùi Yên Tĩnh đề xuất mở ba rãnh thăm dò vuông góc với đường Trường Chinh. Trong đó, một rãnh dài khoảng 7 m, rộng 40-50 cm trước nhà số 230 Trường Chinh; một rãnh dài 17 m ở khu vực góc đường Hàm Nghi, nơi từng phát hiện hài cốt; rãnh còn lại dài khoảng 14 m trước cổng phụ Nghĩa trang liệt sĩ phường Đăk Cấm.
Do tuyến đường đã nhiều lần được nâng cấp, các rãnh cần đào sâu khoảng 2 m. "Chỉ cắt mặt đường bằng máy, sau đó toàn bộ được đào tay và có thể mở rộng rãnh tùy thực tế", đại tá Tĩnh nói.
Ông Dương Anh Hùng, Chủ tịch UBND phường Kon Tum, đề nghị mở thêm một rãnh thăm dò trước quán dê Hồng trên đường Trường Chinh. Vị trí này nằm gần nơi từng phát hiện 22 hài cốt liệt sĩ vào năm 2008, được xem là một trong những đầu mối quan trọng của đợt tìm kiếm.
Kiến trúc sư Nguyễn Xuân Thắng, đại diện nhóm nghiên cứu Việt Nam - Mỹ, cho rằng việc đào các rãnh ngang sẽ giúp xác định mặt cắt địa tầng trước khi mở rộng phạm vi khai quật. Ông lưu ý cần có phương án ứng phó mùa mưa, đồng thời bóc tách cẩn trọng nếu phát hiện hài cốt để bảo đảm nhận diện từng cá thể.
Kết luận cuộc họp, đại tá Mai Kim Bình, Chính ủy Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Quảng Ngãi, thống nhất phương án đào 4 rãnh thăm dò theo đề xuất của chuyên gia và chính quyền địa phương. Nếu xuất hiện dấu hiệu nghi là hố chôn tập thể, lực lượng chức năng sẽ mở rộng phạm vi khai quật.
Dự kiến, sau khi được cấp có thẩm quyền phê duyệt, việc đào thăm dò sẽ triển khai trong ngày 9-10/6.
Đợt tìm kiếm mộ liệt sĩ ở đường Trường Chinh bắt nguồn từ thông tin và hai bức ảnh do một cựu binh Mỹ cung cấp năm 2021. Theo người này, quân đội Mỹ từng thu gom thi thể các chiến sĩ Giải phóng và chôn trong rãnh thoát nước ven đường, nay là đường Trường Chinh, giữa phía tây Biệt khu 24 và phía đông trại MACV Kon Tum. Tài liệu phía Mỹ cho rằng khoảng 70-90 chiến sĩ được chôn cất tại đây.
Từ manh mối này, nhóm nghiên cứu Việt Nam - Mỹ gồm kiến trúc sư Nguyễn Xuân Thắng, đại tá Trần Thanh Hòa, kỹ sư Lâm Hồng Tiên, thạc sĩ Trần Ngọc Hoàng cùng hai cựu binh Mỹ Bob Connor và Richard W. Magner được thành lập, sau đó bàn giao hồ sơ cho Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Quảng Ngãi vào tháng 11/2025.
Tại hội thảo ngày 29/5, Ban Chỉ đạo 515 Quân khu 5 và tỉnh Quảng Ngãi đánh giá khu vực đường Trường Chinh có khả năng tồn tại mộ tập thể các chiến sĩ thuộc Trung đoàn 24A, Tiểu đoàn đặc công 406 và Tiểu đoàn bộ binh 304, hy sinh trong Tết Mậu Thân 1968. Từ ngày 4/6, lực lượng chức năng thăm dò khu vực, quét radar xuyên đất và phát hiện một số dấu hiệu bất thường dưới mặt đường.
Chiều 11.7, lãnh đạo UBND đặc khu Phú Quốc, tỉnh An Giang cho biết khoảng 13 giờ cùng ngày, ca nô mang số hiệu AG 26751 của Công ty Ocean Pear Island chở 32 du khách cùng 3 thành viên tổ lái di chuyển từ Hòn Mây Rút về lại cảng An Thới.
Khi vừa rời Hòn Mây Rút Ngoài khoảng 400 m thì ca nô bất ngờ gặp sự cố và lật úp, khiến toàn bộ hành khách và thuyền viên rơi xuống biển. Ngành chức năng đang cứu hộ các nạn nhân.
Ngay sau khi nhận được thông tin, lãnh đạo đặc khu Phú Quốc đã sâu sát nắm bắt tình hình, trực tiếp chỉ đạo các lực lượng chức năng khẩn trương phối hợp người dân địa phương tiếp cận hiện trường để ứng cứu nạn nhân.
Nhờ sự ứng cứu kịp thời, 23 người đã được đưa vào bờ và đang được hỗ trợ y tế tích cực.
Hiện UBND đặc khu Phú Quốc vẫn tiếp tục chỉ đạo các lực lượng huy động mọi phương tiện, chạy đua với thời gian để tìm kiếm những nạn nhân còn lại, đồng thời chỉ đạo các cơ quan chuyên môn tiến hành tìm hiểu, làm rõ nguyên nhân dẫn đến sự cố đáng tiếc này.
Những nỗ lực tìm kiếm và hỗ trợ các du khách gặp nạn vẫn đang được các cơ quan chức năng phối hợp triển khai ở mức cao nhất.
Báo Thanh Niên sẽ liên tục cập nhật tình hình cứu hộ trong các bản tin tiếp theo.
