Trở về sau chuyến du lịch 5 ngày 4 đêm ở Nhật Bản, Hải Anh (ngụ TP.HCM) tổng kết “thiệt hại” hơn 80 triệu đồng, hơn một nửa trong số đó đã “bay cái vèo” chỉ sau một buổi lang thang mua sắm ở Tokyo. Trong chương trình tour của Hải Anh có 3 điểm mua sắm là: khu Ginza và Shibuya ở Tokyo, khu Factory Outlet ở Fukushima và hệ thống siêu thị Aeon Mall nổi tiếng. Trong đó, Ginza được biết đến là một trong những khu mua sắm sang trọng nhất với các thương hiệu thời trang cao cấp hàng đầu thế giới như Chanel, Dior, Gucci, Louis Vuitton…
Anh Tuấn Thành, hướng dẫn viên đã có 18 năm kinh nghiệm dẫn tour Nhật, cho biết: Trước đây, người Việt tới Ginza chỉ đi coi là chính vì khu này toàn đồ xa xỉ. Ngay cả dân Nhật đi dạo ở đây cũng là những người sang trọng, trang điểm lộng lẫy. Thế nhưng vài năm trở lại đây, đoàn khách nào do anh dẫn cũng muốn tới Ginza mua đồ. “Khách Việt ngày càng chịu chơi và chuộng hàng hiệu”, anh Tuấn Thành nói.
Ginza cũng là một trong những địa điểm đẹp nhất để ngắm cảnh lên đèn ở Tokyo. Sau khi các cửa hàng đóng cửa và khách mua sắm trở về, khu phố này lại khoác lên mình diện mạo thứ hai: khu vui chơi giải trí về đêm ngập tràn ánh đèn với những quán bar, câu lạc bộ đêm cao cấp. “Lạc ở Ginza từ chiều đến tối bằng 3 tháng lương cày cuốc ở nhà”, Hải Anh ví von.
Song, tiếng “ting ting” thông báo trừ tiền từ thẻ visa dường như không đủ làm hạ nhiệt tinh thần mua sắm của đoàn khách Việt. Xe vừa dừng ở khu Factory Outlet rộng hàng ngàn héc ta gần tuyến cao tốc trên đường từ Tokyo đến Fukushima, cả đoàn vội lao xuống để tranh thủ đi mua sắm bởi theo lịch trình, thời gian dừng tại điểm này chỉ có 2 giờ. Coach, Nike, Adidas, Puma…, hàng trăm thương hiệu quần áo, giày dép, túi xách với mức giảm giá tới 70 – 80% mê hoặc các “tín đồ shopping”. Ai cũng túi to túi nhỏ, í ới chỉ nhau hàng nào, quầy nào khuyến mãi nhiều.
Hình ảnh tương tự cũng diễn ra khi tới Aeon Mall. Đoàn khách của anh Thành còn xin cắt bớt chương trình tham quan, thay đổi lịch trình từ 2 lên 4 tiếng ở Aeon Mall để đủ thời gian “hốt” hàng Nhật “xịn”.
“Phân khúc nào cũng có chỗ cho du khách mua sắm thỏa thích. Hàng thì chất lượng, chỉ việc đưa passport ra là có thể hoàn thuế ngay tại chỗ, bảo sao mọi người không mê. Lang thang ăn uống, mua sắm đang là xu hướng lựa chọn của du khách, thay vì chỉ chăm chăm đến điểm tham quan như trước đây”, hướng dẫn viên Tuấn Thành chia sẻ.
Outlet “mixed-use” (đa năng) – tổ hợp quy mô quốc gia kết hợp mua sắm, vui chơi giải trí, văn hóa và ẩm thực – tương tự khu Ginza của Nhật Bản cũng là mô hình mà bà Lê Hồng Thủy Tiên, Tổng giám đốc Tập đoàn Liên Thái Bình Dương (IPPG), ấp ủ bao năm qua. Bà Thủy Tiên khẳng định VN có thể xây dựng được những khu mua sắm đặc sắc, bởi du khách đi mua sắm không chỉ chăm chăm vào đồ hiệu, mà họ còn sẵn sàng chi tiền để mang về một “lát cắt văn hóa bản địa”. Vì vậy, nên tạo điều kiện cho doanh nghiệp xây dựng các tổ hợp mua sắm đa năng với những điều kiện cụ thể. Ví dụ như quy định cứng về tỷ lệ hàng VN chất lượng cao được bày bán tại đây. VN với 34 tỉnh, thành chứa đựng hàng vạn câu chuyện văn hóa độc đáo chính là “mỏ vàng” để khai thác cho mô hình này. Khi đó, hàng Việt sẽ đứng ngang hàng với các thương hiệu xa xỉ trên thế giới.
Khẳng định tiềm năng để VN trở thành “thiên đường mua sắm”, song bà Lê Hồng Thủy Tiên cho rằng chính sách hiện nay còn rất nhiều bất cập.
Đầu tiên, hệ thống hoàn thuế VAT cho khách quốc tế hiện quá rườm rà, kém sức cạnh tranh. Muốn khuyến khích du khách chi tiêu, cần cấp bách số hóa và liên thông đồng bộ hệ thống 3 bên: doanh nghiệp (DN) – cơ quan thuế – hải quan dựa trên nền tảng hóa đơn điện tử. Đồng thời, phải cho phép hoàn thuế ngay tại điểm bán đối với một số nhóm hàng đủ điều kiện để kích thích du khách mua sắm liên tục. Song song, mạnh dạn mở lại mô hình mua sắm miễn thuế có kiểm soát bằng công nghệ số (truy xuất điện tử, quản lý hạn mức) tại các khu kinh tế cửa khẩu, khu phi thuế quan, khu thương mại tự do cho cả khách quốc tế và khách Việt.
Cùng với đó, quy hoạch chuyên nghiệp bán lẻ du lịch, xóa bỏ hình ảnh nhếch nhác. Nhà nước cần ban hành tiêu chí đầu tư, cơ sở vật chất tối thiểu nhằm quy hoạch lại các điểm bán lẻ một cách chuyên nghiệp, đưa hàng VN chất lượng cao và có mẫu mã đẹp mắt vào phục vụ du khách một cách sang trọng nhất. Lãnh đạo IPPG bày tỏ mong muốn Chính phủ biến việc này thành chiến lược quốc gia, giao KPI cụ thể cho các bộ ngành: mỗi năm phải đưa được vài trăm đến vài ngàn thương hiệu Việt độc đáo vào các kênh bán lẻ du lịch một cách chuyên nghiệp.
Để xây dựng được những mô hình outlet thành công, theo bà Thủy Tiên, quan trọng nhất là cần quỹ đất sạch và có chính sách ưu đãi. Bởi bản chất của outlet là bán hàng hiệu giảm giá quanh năm, biên lợi nhuận rất mỏng. Nếu giá đất quá cao, chi phí mặt bằng đắt đỏ thì DN Việt không thể trụ nổi. Khi đó, outlet sẽ biến thành sân chơi riêng của các thương hiệu ngoại. Đặc biệt, cần khẩn cấp gỡ bỏ rào cản trần khuyến mãi 50% vì nếu giảm giá quanh năm mà bị siết trần thì mô hình outlet chưa ra đời đã vi phạm luật.
“Khi một du khách quốc tế đến VN, mở ví mua một sản phẩm Việt mang về nước, đó chính là xuất khẩu tại chỗ. Hình thức này mang lại giá trị gia tăng cực cao vì không tốn chi phí logistics, không chịu rủi ro tỷ giá hay chi phí trung gian. Vì vậy, các DN thương mại du lịch cần được tiếp cận các nguồn vốn ưu đãi, dòng tín dụng hỗ trợ như các DN xuất khẩu truyền thống”, bà Thủy Tiên đề xuất.
Từ góc độ DN du lịch, TS Thái Doãn Hồng, Tổng giám đốc Công ty CP Du lịch Công đoàn TP.HCM, cũng kiến nghị Chính phủ có cơ chế thông thoáng hơn để thu hút đầu tư vào hệ thống trung tâm mua sắm miễn thuế, factory outlet, chợ đêm và kinh tế đêm. Đồng thời, cơ quan thuế cũng cần vào cuộc để xây dựng chính sách hoàn thuế, miễn giảm thuế hấp dẫn hơn cho khách quốc tế khi mua sắm tại VN.
Đặc biệt, các trung tâm mua sắm này phải kết nối trực tiếp với DN du lịch. Để tất cả đoàn khách quốc tế đến VN đều có thể được đưa vào hệ thống mua sắm này, tạo nguồn khách ổn định và kích thích chi tiêu.
Làng cổ Lộc Yên, xã Thạnh Bình, TP Đà Nẵng (trước đây thuộc xã Tiên Cảnh, huyện Tiên Phước, Quảng Nam) được công nhận là di tích cấp quốc gia, trong đó có 8 ngôi nhà cổ có niên đại từ 80 - 150 năm.
Các ngôi nhà cổ ở đây được đánh giá là quần thể có giá trị cao về mặt kiến trúc, kỹ xảo và mỹ thuật.
Lộc Yên là một làng cổ, hình thành từ thế kỷ 15 - 16. Làng Lộc Yên ngày trước cho đến hôm nay vẫn ở trong một thung lũng bao quanh là những đồi cây chen với đá.
Kiến trúc nhà cổ mang đặc trưng của vùng trung du, tọa lạc trong một không gian xanh, hay đúng hơn hòa hợp trong cây xanh của vườn - rừng được bao quanh bởi những khu vườn đồi có bờ ngăn bằng đá.
Các lối dẫn vào cổng nhà đều xếp bằng đá, các bậc lên xuống thấp cao cũng được xếp từ đá tạo thành ngõ đá, bờ đá cổ kính.
Làng Lộc Yên là một trong những điển hình về văn hóa làng của vùng quê Quảng Nam.
Ở đó có thể tìm thấy được "hồn Việt" thông qua những hình ảnh rất giản dị với những ngôi nhà cổ, những ngõ đá đẹp và kỹ xảo, giếng nước trong vắt, những hàng chè tàu thẳng tắp, xanh mướt, cánh đồng lúa bậc thang quyến rũ.
Bức tranh quê vừa tĩnh vừa động, cùng với những phong tục, tập quán, ẩm thực, lối sống thuần Việt, phong cách ứng xử ấm áp, chu đáo, tận tình, rất đặc trưng "Quảng Nam" của người dân địa phương đã làm nên không gian văn hóa nhà vườn đặc sắc và thú vị.
Trong làng những cổng, ngõ và bờ rào đá được xếp đặt thủ công, tạo nên diện mạo riêng của một không gian làng truyền thống.
Ngoài chức năng che chắn, tường đá còn ngăn đất đá từ sườn đồi sạt xuống, bảo vệ nhà, ruộng vườn phía dưới. Người dân tận dụng những phiến đá phẳng, vuông vức để xếp thành tường, cổng, ngõ mà không cần vôi vữa kết dính.
Ngôi nhà cổ của ông Đồng Viết Mão (88 tuổi) hơn 150 năm, tọa lạc trên một đồi thấp với hệ thống ngõ, bờ rào đều làm bằng đá xếp chồng lên nhau, được trồng chè tàu xanh ngắt.
Những viên đá rất cổ xếp chồng lên nhau, qua thời gian hơn trăm năm hiện lên vẻ cổ kính, rêu mọc nhiều, trước sân là cây mai cổ thụ rất to.
Ông Mão kể hệ thống ngõ, tường rào bằng đá được cha ông làm từ thuở xưa, chọn những viên đá vuông vức, bằng phẳng xếp chồng lên nhau, không dùng vữa, xi măng mà chỉ là đất và đá.
Bà Nguyễn Thị Minh Toán, chuyên viên Trung tâm Cung ứng dịch vụ sự nghiệp công xã Thạnh Bình, cho biết khi đến làng cổ Lộc Yên thì hình ảnh đầu tiên bắt gặp là những ngõ đá có tuổi đời 100-150 năm, xây dựng chỉ đơn giản là đá được người dân sắp xếp thành những tầng, lớp, không có vật liệu kết dính nào.
"Họ đã khéo léo tận dụng các góc cạnh phiến đá, sắp xếp thành những những ngõ, bờ tường thẳng tắp. Cùng với hàng chè tàu, hàng cau điểm xuyết thêm cho những ngôi nhà cổ ở đây càng thêm thơ mộng", bà Toán nói thêm.
Ông Dương Đức Lin, Chủ tịch UBND xã Thạnh Bình, cho biết qua thời gian, những cấu kiện kiến trúc gỗ ở các ngôi nhà cổ bị mối mọt, xuống cấp rất nhiều.
Trước đây HĐND tỉnh Quảng Nam có nghị quyết về trùng tu các di tích, huyện Tiên Phước lúc đó cũng xin hỗ trợ trùng tu một số nhà cổ.
Hiện nay sau khi vận hành chính quyền 2 cấp, việc hỗ trợ các hộ dân trùng tu gặp nhiều khó khăn do cần nguồn lực lớn, mà nguồn lực của xã thì không có để hỗ trợ cho người dân.
Vừa qua người dân kiến nghị, xã đã làm tờ trình gửi Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, đề xuất thành phố hỗ trợ tu bổ cấp thiết các ngôi nhà cổ ở Lộc Yên. Trong thời gian tới xã cũng sẽ vận động người dân giữ được nét truyền thống của các nhà cổ và mong muốn thành phố quan tâm hỗ trợ kinh phí, kỹ thuật tiếp tục trùng tu các nhà cổ ở đây.
Ông Lin cho hay hiện nay trong đề án phát triển du lịch của xã cũng đã xây dựng các phương án bảo tồn, phát huy giá trị các di tích, di sản, cảnh quan thiên nhiên trong quần thể làng cổ Lộc Yên, nhà cổ, ngõ đá.
"15 triệu đồng không quá đắt nhưng cũng đủ để lọc các tour giá rẻ và có nhiều trải nghiệm tốt hơn khi đi du lịch", Đồng Nguyên Thảo, 29 tuổi, sống tại Hải Phòng, nói về quyết định đi tour Đài Loan 5 ngày 4 đêm dịp Giỗ Tổ.
Theo ông Trương Minh Tuấn, Tổng giám đốc HVN Travel, đơn vị 10 năm kinh nghiệm phụ trách tour outbound (đưa khách Việt đi du lịch quốc tế), các tuyến Nhật Bản và Trung Quốc đang là những sản phẩm bán tốt nhất dịp Giỗ Tổ.
Giá các tour từ 15-30 triệu đồng, thời gian trung bình 4-6 ngày tùy theo hành trình và tiêu chuẩn dịch vụ. Nhóm tour này hiện chiếm 65-75% tổng lượng tour outbound bán ra tại công ty và tăng 20-30% so với cùng kỳ năm ngoái, đặc biệt thị trường Nhật Bản tăng mạnh nhất.
Ghi nhận từ công ty du lịch Otrip cũng cho thấy các hành trình châu Á, đặc biệt Trung Quốc, đang chiếm ưu thế vượt trội, với khoảng 80% tổng lượng tour được bán ra, tăng hơn 20% so với cùng kỳ năm ngoái. Ngoài đường bay, nhiều du khách Việt chuyển sang tour đường bộ do vé máy bay khan hiếm.
Khảo sát nhanh của VnExpress với các công ty du lịch hai miền Nam - Bắc, tour Đông Bắc Á đang trở thành sản phẩm hàng đầu được khách Việt săn đón, với tỷ lệ tour bán ra chiếm 30-40% tổng số tour, có nơi tăng vượt bậc lên đến 80% như Otrip.
Giá tour dịp lễ thường cao hơn ngày thường 20-25 % tùy tuyến, các tour Trung Quốc có dải giá rộng hơn, từ 6-7 triệu đồng đến 15-40 triệu đồng. Các tour Nhật Bản giá dao động quanh mức 30-40 triệu đồng.
Giải thích lý do các tour Đông Bắc Á "hot" dịp này, ông Tuấn cho rằng lý do đến từ yếu tố mùa vụ và trải nghiệm. Nhật Bản có mùa hoa anh đào tháng 3-4. Ngoài ra dịp 30/4 Nhật Bản còn có mùa hoa tử đằng, hoa chi anh, anh đào nở muộn hấp dẫn du khách.
Hiện tại, Việt Nam có gần 40 đơn vị lữ hành nằm trong danh sách công ty du lịch chỉ định của Nhật Bản. Do đó, nếu du khách xin visa đoàn và đi tour đến Nhật, thủ tục nộp qua các đại diện này đơn giản và dễ đậu hơn.
Mức giá hợp lý, phân khúc tầm trung kết hợp cảnh đẹp ở các điểm đến "sang chảnh" cũng là lý do giúp các tour được mua nhiều.
Trong bối cảnh hàng không quốc tế biến động, chi phí bay tăng cao và lịch trình thiếu ổn định, Trung Quốc nổi lên như một lựa chọn "cân bằng hoàn hảo", ông Trần Văn Đạt, Giám đốc công ty du lịch Otrip, đánh giá. Điểm mạnh của các hành trình này nằm ở ba yếu tố: chi phí hợp lý, dễ tiếp cận nhờ có cả đường bay và đường bộ, nhiều thắng cảnh tự nhiên đẹp.
Bà Nguyễn Nguyệt Vân Khanh, Giám đốc Ban Tiếp thị Truyền thông Công ty Cổ phần Du lịch Vietravel, cho biết điểm đáng chú ý của mùa lễ năm nay không nằm ở việc tăng số lượng, mà ở chỗ hành vi tiêu dùng đang dịch chuyển theo hướng chọn lọc hơn.
Du khách cân nhắc kỹ hơn về thời lượng nghỉ, mức độ thuận tiện trong di chuyển, độ tin cậy của thương hiệu và giá trị trải nghiệm thực tế.
Trong hai dịp nghỉ lễ liền kề của tháng 4, công ty dự kiến phục vụ gần 18.000 lượt khách cho thấy sức mua của thị trường vẫn được duy trì ở mức tích cực, đồng thời phản ánh xu hướng đặt dịch vụ đang tiếp tục phân hóa rõ hơn theo quỹ thời gian và mục đích chuyến đi.
Khách có xu hướng ra quyết định sớm hơn với các tour đường bay, các hành trình quốc tế gần và các sản phẩm đã được chuẩn bị lịch trình rõ ràng, tối ưu thời gian. Nhóm khách gia đình và khách đi theo nhóm nhỏ vẫn chiếm tỷ trọng lớn.
Đại diện các đơn vị lữ hành nhận thấy nhu cầu du lịch của nhóm khách trẻ có xu hướng ngày càng tăng. Tuy nhiên, phân khúc 30-45 tuổi vẫn chiếm tỷ trọng lớn nhất, đóng vai trò là người ra quyết định và thường đặt tour cho cả gia đình. Đây cũng là nhóm khách có xu hướng đi du lịch thường xuyên, chi tiêu có kế hoạch, đóng vai trò chính trong tăng trưởng thị trường outbound.
Khách cũng ưu tiên trải nghiệm hơn giá rẻ, sẵn sàng chi tiêu cao hơn để có hành trình chất lượng, dịch vụ tốt, các tour no shopping (không mua sắm) được nhiều khách ưu tiên chọn.
"Khách Việt đang không còn dừng ở quan điểm 'đi cho biết', mà chuyển dịch sang trải nghiệm có chọn lọc, tối ưu thời gian và chất lượng dịch vụ", đại diện Otrip nhận xét.
Ngày 7-5, tại Diễn đàn Doanh nghiệp Việt Nam - Ấn Độ 2026 diễn ra ở TP Mumbai, Tổng công ty Du lịch Sài Gòn (Saigontourist Group) và Tổng công ty Hàng không Việt Nam (Vietnam Airlines) đã cùng ký kết Biên bản ghi nhớ (MOU) ba bên với Innovations India, mở ra loạt hợp tác chiến lược trên các lĩnh vực du lịch, hàng không và điện ảnh.
Diễn đàn do Bộ Ngoại giao Việt Nam chỉ đạo, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) tổ chức, là sự kiện kinh tế trọng tâm trong chuyến thăm cấp Nhà nước của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tới Ấn Độ từ ngày 5 đến 7-5 vừa qua.
Tham gia diễn đàn với vai trò đại diện doanh nghiệp đầu ngành du lịch, Saigontourist Group đồng hành cùng Vietnam Airlines trong các hoạt động xúc tiến, kết nối doanh nghiệp và quảng bá du lịch tại thị trường Ấn Độ. Hai doanh nghiệp đồng thời tích cực tham gia các hoạt động ngoại giao kinh tế, làm việc với đối tác và khảo sát phát triển tuyến điểm trong khuôn khổ chuyến công tác.
Theo thỏa thuận hợp tác, Vietnam Airlines và Saigontourist Group sẽ phối hợp tổ chức, quảng bá Lễ hội Namaste Vietnam 2026 và hợp tác sản xuất, quảng bá phim Bollywood "SILAA" với nhiều cảnh quay tại Việt Nam nhằm lan tỏa hình ảnh du lịch Việt qua điện ảnh.
Đồng thời hai bên sẽ phối hợp triển khai các hoạt động truyền thông chung, phát triển tour khám phá địa điểm quay phim, du lịch MICE cùng các sản phẩm gắn với văn hóa, ẩm thực và di sản Việt Nam; trong đó Vietnam Airlines giữ vai trò Đối tác Hàng không chính thức, còn Saigontourist Group phụ trách dịch vụ lưu trú, hậu cần và trải nghiệm điểm đến cho các đoàn phim, sự kiện.
Dịp này, Công ty Dịch vụ Lữ hành Saigontourist (Saigontourist Travel) - đơn vị thành viên của Saigontourist Group - cũng tiến hành trao Biên bản ghi nhớ hợp tác với Công ty Wow India Travel & Tours (P) Ltd., nhằm mở rộng thị trường và nâng cao chất lượng sản phẩm du lịch giữa hai quốc gia.
"Việc Saigontourist Group đồng hành cùng các hoạt động trong khuôn khổ chuyến thăm cấp Nhà nước lần này không chỉ là vinh dự mà còn là trách nhiệm của doanh nghiệp nhà nước chủ lực trong ngành du lịch. Chúng tôi tin rằng với sự gắn kết giữa hàng không - du lịch - văn hóa, các doanh nghiệp hai nước sẽ cùng kiến tạo những sản phẩm độc đáo, khác biệt, gia tăng dòng khách hai chiều", bà Nguyễn Thị Ánh Hoa, Chủ tịch Hội đồng Thành viên Saigontouist Group, nhấn mạnh.
Các nội dung hợp tác trọng tâm tập trung vào phát triển và quảng bá các chương trình du lịch thiết kế riêng cho thị trường Việt Nam - Ấn Độ, hướng tới xây dựng hai quốc gia trở thành một điểm đến chung; đồng thời đẩy mạnh hoạt động tiếp thị, quảng bá thương hiệu, mở rộng mạng lưới đối tác, thúc đẩy trao đổi khách và nâng cao chất lượng dịch vụ du lịch trên cơ sở hợp tác lâu dài, bình đẳng và cùng có lợi.
Ấn Độ nói riêng và khu vực các quốc gia Nam Á nói chung hiện là một trong những thị trường quốc tế trọng điểm của du lịch Việt Nam. Theo thống kê của Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam, trong 4 tháng đầu năm 2026, Ấn Độ nằm trong Top 10 thị trường gửi khách lớn nhất đến Việt Nam.
Đối với Saigontourist Group, thị trường Ấn Độ không chỉ là nguồn khách "inbound" quan trọng mà còn là điểm đến hấp dẫn đối với khách Việt Nam. Hệ thống Saigontourist Group hàng năm phục vụ hàng trăm nghìn lượt khách Ấn Độ tham gia các hành trình du lịch khám phá, trải nghiệm vẻ đẹp cảnh quan, văn hóa, ẩm thực của Việt Nam, đặc biệt tại các trung tâm du lịch biển và nghỉ dưỡng cao cấp.
Việc tham gia Diễn đàn Doanh nghiệp Việt Nam - Ấn Độ 2026 và ký kết các thỏa thuận hợp tác chiến lược tiếp tục khẳng định vai trò tiên phong của Saigontourist Group trong thúc đẩy liên kết hàng không - du lịch - văn hóa, góp phần tăng cường kết nối kinh tế, thương mại và giao lưu nhân dân giữa Việt Nam và Ấn Độ trong giai đoạn mới.
Chương trình còn mang ý nghĩa đặc biệt trong bối cảnh quan hệ song phương tiếp tục phát triển tốt đẹp, đúng vào dịp hai bên kỷ niệm 10 năm thiết lập quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện. Ấn Độ là nước thứ ba trên thế giới thiết lập quan hệ ở tầm mức này với Việt Nam, sau Trung Quốc vào tháng 5-2008 và Nga vào tháng 7-2012.
