Kế hoạch được công bố trong chuyến thăm Thụy Điển của Tổng thống Volodymyr Zelensky, trong đó Ukraine dự định phân bổ 2,9 tỷ USD từ khoản cho vay của Liên minh châu Âu để mua 20 tiêm kích đa năng Gripen E/F.
Trong cuộc họp báo chung với Tổng thống Zelensky tại căn cứ không quân ở thành phố Uppsala hôm nay, Thủ tướng Thụy Điển Ulf Kristersson cho biết mục tiêu là nhanh chóng hoàn tất thỏa thuận cuối cùng để bắt đầu chuyển giao tiêm kích từ năm 2030.
Ông cũng thông báo Thụy Điển sẽ tặng cho Ukraine 16 chiến đấu cơ Gripen C/D đời cũ và đã qua sử dụng, những chiếc đầu tiên sẽ được chuyển giao vào đầu năm 2027. “Đây là quyết định lịch sử đối với Thụy Điển, đồng thời tăng cường đáng kể năng lực phòng không của Ukraine”, Thủ tướng Kristersson nói.
Hai nước hồi tháng 10/2025 ký ý định thư về việc Ukraine muốn mua 100-150 tiêm kích Gripen E do Thụy Điển sản xuất. Tổng thống Zelensky bày tỏ hy vọng sẽ mua được toàn bộ 150 máy bay. “Chúng tôi mong tìm được nguồn tài chính để làm điều đó”, ông nói.
Chính phủ Thụy Điển cho biết phi đội Gripen C/D nằm trong gói viện trợ quân sự thứ 22 dành cho Ukraine với tổng giá trị khoảng 2,7 tỷ USD. Stockholm đã hậu thuẫn mạnh mẽ cho Kiev và cung cấp tổng cộng 13,7 tỷ USD viện trợ quân sự kể từ khi xung đột bùng phát.
JAS 39 Gripen là tiêm kích hạng nhẹ một động cơ do tập đoàn Saab của Thụy Điển phát triển và đưa vào biên chế từ năm 1996. Tổng cộng khoảng 300 chiếc đã được xuất xưởng, phục vụ trong lực lượng vũ trang của 7 nước trên thế giới.
Biến thể JAS 39E/F hiện đại nhất bắt đầu được sản xuất từ cuối năm 2023, với giá bán khoảng 85 triệu USD mỗi chiếc. Chúng có kích thước lớn hơn đời cũ, mang được gần 7 tấn nhiên liệu, trang bị động cơ tua-bin phản lực F414-GE-39E do tập đoàn General Electric của Mỹ sản xuất.
JAS 39E/F có thể đạt trạng thái siêu hành trình, cho phép bay tốc độ siêu thanh mà không cần bật chế độ tăng lực. Bán kính chiến đấu của máy bay là 925-1.500 km, tùy cấu hình vũ khí và nhiệm vụ. Mỗi chiếc có 10 giá treo với tải trọng vũ khí tối đa khoảng 7,2 tấn.
Giới chuyên gia quân sự phương Tây chỉ ra rằng dòng Gripen có nhiều ưu điểm vượt trội so với tiêm kích F-16 và phù hợp với nhu cầu chiến đấu của Ukraine. Quá trình vận hành và bảo dưỡng tiêm kích Gripen không đòi hỏi lượng lớn binh sĩ được đào tạo chuyên sâu, cũng không cần nhiều hạ tầng mặt đất hỗ trợ.
“Gripen được thiết kế để hoạt động ở những địa điểm khắc nghiệt và nằm ngoài căn cứ truyền thống. F-16 cũng có khả năng làm vậy, nhưng chúng cần được chăm sóc kỹ lưỡng hơn và quá trình này nhìn chung cũng khó thực hiện hơn”, Gareth Jennings, chuyên gia hàng không của tạp chí quốc phòng Janes, cho biết.
Theo Jennings, tiêm kích Gripen có khả năng cất hạ cánh trên đường cao tốc và đường băng dã chiến. Mẫu chiến đấu cơ này còn có thể nhanh chóng nạp dầu trong điều kiện khắc nghiệt và lạnh giá, giúp tăng tính linh hoạt khi tác chiến.
Đây là những yếu tố rất quan trọng khi Nga thường xuyên tiến hành đòn tập kích hiệp đồng bằng tên lửa và máy bay không người lái tự sát nhằm vào các căn cứ không quân Ukraine, gây tổn thất nặng về người và khí tài. Kiev cũng từng phàn nàn rằng những máy bay như F-16 không đáp ứng được nhu cầu chiến sự thực tế.
Theo Hãng tin AFP, ngày 4-5, giới chức Iran cho biết nước này đã hành quyết ba người với cáo buộc tham gia các cuộc biểu tình chống chính phủ diễn ra từ tháng 12-2025 đến tháng 1-2026.
Trong khoảng thời gian đó, Iran bùng nổ làn sóng biểu tình quy mô lớn, xuất phát từ những bất mãn về khủng hoảng kinh tế và lạm phát phi mã.
Kể từ khi Mỹ và Israel bắt đầu chiến dịch quân sự nhằm vào Iran, Cộng hòa Hồi giáo đã đẩy mạnh việc bắt giữ và hành quyết những người liên quan.
Trang tin Mizan của Cơ quan tư pháp Iran cho biết: "Mehdi Rassouli và Mohammad Reza Miri, các điệp viên Mossad (Cơ quan tình báo Israel) liên quan đến các cuộc bạo loạn tháng 1 ở thành phố Mashhad (đông bắc Iran), chịu trách nhiệm gây leo thang bạo lực và làm chết một thành viên lực lượng an ninh, đã bị treo cổ".
Tòa án buộc tội hai người này "sử dụng bom xăng và vũ khí sắc nhọn, kích động người khác giết người, và trực tiếp tham gia vụ sát hại một nhân viên an ninh".
"Ebrahim Dolatabadi, một trong những kẻ chủ mưu gây ra các cuộc bạo loạn ở Mashhad khiến nhiều thành viên lực lượng an ninh thiệt mạng, cũng đã bị treo cổ", Mizan cho biết thêm.
Cả ba bản án đã được thi hành.
Iran nhận định làn sóng biểu tình ban đầu diễn ra hòa bình trước khi biến thành "các cuộc bạo loạn do các thế lực nước ngoài kích động".
Chính quyền Iran xác nhận việc hơn 3.000 người thiệt mạng, nhưng cáo buộc Mỹ và Israel dàn dựng "các hành động khủng bố" châm ngòi bạo lực.
Theo Tổ chức Nhân quyền Iran có trụ sở tại Na Uy, Iran đã hành quyết ít nhất 1.500 người trong năm 2025.
Hồi tháng 3, Pháp, với tư cách chủ tịch luân phiên nhóm G7 (gồm Mỹ, Canada, Anh, Pháp, Ý và Nhật Bản), thông báo việc sửa chữa một cấu trúc bê tông và thép hình vòm ngăn chặn rò rỉ phóng xạ từ thảm họa hạt nhân Chernobyl ở Ukraine sẽ tiêu tốn 500 triệu euro (580 triệu USD) và kêu gọi các thành viên khác cùng đóng góp, theo AFP.
Bộ Ngoại giao Mỹ ngày 28.4 cho hay chính quyền của Tổng thống Donald Trump sẽ làm việc với quốc hội để cung cấp tiền cho việc sửa chữa cấu trúc hình vòm, "phù hợp với vai trò lãnh đạo liên tục của Mỹ về các vấn đề an toàn hạt nhân và không phổ biến vũ khí hạt nhân".
"Chúng tôi kêu gọi các đối tác G7 và châu Âu của chúng tôi noi theo và đưa ra những cam kết tài chính đáng kể để chia sẻ gánh nặng liên quan những công việc sửa chữa thiết yếu này", Bộ Ngoại giao Mỹ nhấn mạnh trong một tuyên bố.
Lò phản ứng số 4 tại nhà máy điện hạt nhân Chernobyl đã phát nổ trong một cuộc thử nghiệm an toàn thất bại vào ngày 26.4.1986, khi Ukraine vẫn còn là một phần của Liên Xô. Đó là một trong những thảm họa hạt nhân tồi tệ nhất thế giới, khiến những đám mây phóng xạ lan rộng khắp châu Âu và buộc hàng chục ngàn người phải sơ tán.
Vào tháng 11.2016, một cấu trúc bê tông và thép hình vòm khổng lồ được dựng ở phía trên phần còn lại của lò phản ứng số 4 từ nguồn vốn quốc tế 2,1 tỉ euro, để ngăn chặn rò rỉ trong tương lai.
Tuy nhiên, một vụ tấn công bằng máy bay không người lái vào tháng 2.2025 đã để lại một lỗ lớn trên lớp ngoài của hai lớp vỏ chống phóng xạ bao phủ phần còn lại của nhà máy điện hạt nhân Chernobyl. Moscow và Kyiv đã tố cáo lẫn nhau về vụ việc.
Trong khi đó, Bộ Ngoại giao Mỹ không đổ lỗi cho Nga về vụ UAV tấn công cấu trúc hình vòm, cho rằng cấu trúc đó bị hư hại "trong một cuộc tấn công bằng máy bay không người lái trong cuộc xung đột vô nghĩa đang diễn ra giữa Nga và Ukraine".
Quân đội Nga đã giành được quyền kiểm soát nhà máy điện hạt nhân Chernobyl trong ngày đầu tiên của chiến dịch quân sự do Moscow phát động vào ngày 24.2.2022, nhưng sau đó vài tuần đã rút lui, theo AFP.
Ngày 20-6, quân đội Mỹ cho biết họ vẫn "hiện diện và cảnh giác" tại eo biển Hormuz, ngay sau khi Iran tuyên bố đóng cửa tuyến hàng hải chiến lược này, theo Hãng tin AFP.
"Lực lượng Mỹ vẫn hiện diện và cảnh giác nhằm bảo đảm tất cả các khía cạnh của thỏa thuận với Iran được tuân thủ, thực thi và duy trì đầy đủ hiệu lực" - Bộ Tư lệnh trung tâm Mỹ (CENTCOM) tuyên bố.
Vào khoảng 20h20 tối 20-6 (theo giờ Việt Nam), Hãng tin AFP cập nhật: Bộ Tư lệnh trung tâm Khatam al-Anbiya của Iran hôm nay thông báo họ một lần nữa đã đóng cửa eo biển Hormuz do các cuộc tấn công của Israel vào miền nam Lebanon, mô tả các vụ không kích này là hành vi vi phạm thỏa thuận giữa Mỹ - Iran.
"Tại đây, chúng tôi thông báo eo biển Hormuz sẽ bị đóng cửa đối với hoạt động lưu thông của tàu thuyền. Cần lưu ý rằng đây là bước đi đầu tiên nhằm phản ứng trước việc kẻ thù vi phạm lời hứa.
Nếu hành động gây hấn tiếp diễn, những biện pháp tiếp theo sẽ được lên kế hoạch và triển khai để buộc kẻ thù tuân thủ các nghĩa vụ của mình" - Bộ Tư lệnh trung tâm Khatam al-Anbiya nêu trong tuyên bố được phát trên truyền hình nhà nước Iran.
Binh sĩ Israel tiếp tục giao tranh với nhóm vũ trang Hezbollah, trong khi máy bay chiến đấu Israel tiến hành các cuộc không kích gây chết chóc tại miền nam Lebanon vào ngày 20-6, chỉ vài giờ sau khi Mỹ công bố lệnh ngừng bắn mới tại đây.
Các hành động thù địch tiếp diễn đã làm gia tăng sức ép lên bản ghi nhớ (MOU) giữa Mỹ - Iran được ký trong tuần này nhằm chấm dứt xung đột trên nhiều mặt trận ở Trung Đông, gồm cả Lebanon.
Lực lượng hải quân thuộc Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) vừa cảnh báo các tàu thuyền không được tiếp cận eo biển Hormuz, nói rằng an ninh của các tàu này có thể bị đe dọa.
Trong một tuyên bố, họ viện dẫn các hành động của Israel tại Lebanon và việc Washington vi phạm các cam kết ngừng bắn là lý do dẫn đến việc đóng cửa tuyến hàng hải quan trọng này.
Theo Hãng tin AFP, ngày 20-6, các nhà ngoại giao từ một số nước đã họp tại Thụy Sĩ nhằm duy trì đối thoại về thỏa thuận sơ bộ giữa Mỹ - Iran nhằm chấm dứt xung đột ở Trung Đông.
Bộ Ngoại giao Thụy Sĩ cho biết các nhà ngoại giao đang thảo luận tại khu nghỉ dưỡng Burgenstock bên hồ Lucerne ở miền trung Thụy Sĩ, nhưng không cung cấp thêm chi tiết.
Một nguồn tin ngoại giao nói với AFP rằng các cuộc thảo luận diễn ra trong ngày 20-6 mang tính chất chuẩn bị.
Các cuộc đàm phán cấp cao tại đây ban đầu được lên kế hoạch diễn ra vào ngày 19-6 nhưng đã bị hủy, trong bối cảnh tiến trình còn nhiều điều chưa rõ ràng, khi Israel tiếp tục tiến hành các cuộc tấn công chết chóc ở miền nam Lebanon.
Truyền thông Iran cho biết phái đoàn của nước này sẽ đến Thụy Sĩ để yêu cầu Mỹ thực hiện các cam kết của mình theo bản ghi nhớ (MOU) đã ký. Về phía Mỹ, trên Đài Fox News, Phó tổng thống JD Vance cho biết ông dự kiến sẽ sớm đến Thụy Sĩ để đàm phán với Iran.
Hôm nay Hezbollah cho biết các tay súng của lực lượng này đã đối đầu với quân đội Israel trong đêm khi đối phương tìm cách thâm nhập vào các ngọn đồi chiến lược nhìn xuống thành phố Nabatieh ở miền nam Lebanon.
"Lại một lần nữa, dưới vỏ bọc của lệnh ngừng bắn, đêm qua kẻ thù đã nỗ lực xâm nhập nhằm vào khu đồi Ali Taher" - nhóm vũ trang được Iran hậu thuẫn cho biết, đồng thời nói rằng các chiến binh Hezbollah đã phục kích binh sĩ Israel và "đối đầu với họ bằng các loại vũ khí phù hợp".
Hezbollah cũng tuyên bố rằng dù cam kết tuân thủ lệnh ngừng bắn, lực lượng này sẽ không khoan nhượng trước bất kỳ nỗ lực nào của đối phương nhằm mở rộng sự chiếm đóng.
Trong diễn biến khác, Hãng tin NNA của Lebanon cập nhật cuộc tấn công của Israel nhằm vào một ngôi làng gần thành phố Sidon ở miền nam nước này vào ngày 20-6 đã khiến ít nhất 7 người thiệt mạng và 13 người khác bị thương.
