Hơn nửa trẻ em Việt Nam ‘đói vi chất’

Một người đàn ông 53 tuổi được chẩn đoán chết não vừa trở thành bệnh nhân đầu tiên trên thế giới được cấy ghép đồng thời hai quả thận và một lá gan từ lợn biến đổi gene, theo Nature ngày 29/5. Nghiên cứu công bố trên tạp chí y học Med cho hay được sự đồng thuận từ phía gia đình bệnh nhân, đội ngũ y tế đã duy trì thành công hoạt động của các nội tạng ghép trong gần 5 ngày. Đặc biệt, suốt 24 giờ đầu tiên sau đại phẫu, cơ thể người bệnh không xuất hiện dấu hiệu đào thải.

Do lợn có kích thước và hình dáng nội tạng tương đồng với con người, chúng thu hút sự chú ý của giới khoa học suốt nhiều thập kỷ qua như một giải pháp thay thế nhằm giải quyết cuộc khủng hoảng thiếu hụt tạng ghép. Quy trình này được gọi là cấy ghép dị chủng (xenotransplantation), giúp chuyển các cơ quan như tim và thận từ lợn sang người. Tuy nhiên đến nay, các quy trình cấy ghép dị chủng đều chỉ giới hạn ở một cơ quan duy nhất.

Bác sĩ, nhà khoa học Tôn Húc Dũng (Xuyong Sun), người dẫn đầu ca phẫu thuật tại Bệnh viện số 2 trực thuộc Đại học Y khoa Quảng Tây ở Nam Ninh, cho biết trước ca này, giới y khoa chỉ cấy ghép các phần mô gan heo vào cơ thể người.

Bác sĩ, nhà khoa học Leonardo Riella tại Bệnh viện Đa khoa Massachusetts (Boston, Mỹ), người từng dẫn đầu êkíp đầu tiên cấy ghép thận lợn cho một bệnh nhân sống vào năm 2024, đánh giá việc cấy ghép đồng thời cả thận và gan lợn trong cùng một ca phẫu thuật là chưa từng có trước đây. Ông phân tích việc chuyển giao cùng lúc nhiều cơ quan phức tạp hơn rất nhiều so với một cơ quan đơn lẻ; thời gian phẫu thuật kéo dài hơn sẽ làm tăng nguy cơ biến chứng, chưa kể những bệnh nhân cần ghép đa tạng thường là những người có tình trạng bệnh lý nghiêm trọng.

Tiến sĩ Wayne Hawthorne, bác sĩ phẫu thuật kiêm nhà nghiên cứu cấy ghép tại Đại học Sydney (Australia), đánh giá nghiên cứu đã chứng minh tính khả thi của kỹ thuật cấy ghép dị chủng đa tạng. Phương pháp ghép đa tạng vốn được thực hiện bằng nguồn tạng hiến từ người, song do tình trạng khan hiếm nguồn tạng hiến tặng trầm trọng nên các nhóm nghiên cứu đang tích cực tìm kiếm giải pháp thay thế từ nội tạng lợn.

Theo bác sĩ Tôn, người đàn ông nhận nội tạng lợn vốn mắc bệnh thận mạn tính nghiêm trọng và bị xuất huyết não trước khi được xác nhận chết não. Lá gan của ông vẫn hoàn toàn khỏe mạnh, các bác sĩ đã tiếp nhận và cấy ghép nó cho một bệnh nhân sống khác. Còn ông được ghép các tạng từ một heo đã qua chỉnh sửa 6 gene trong bộ mã di truyền. Trong đó, 3 gene người được chèn thêm vào nhằm giảm nguy cơ xảy ra hiện tượng đông máu và 3 gene heo bị loại bỏ nhằm ngăn chặn hệ miễn dịch của người đào thải các cơ quan này.

Trong vòng 19 giờ sau khi cấy ghép, lá gan lợn bắt đầu tiết mật và cho thấy các dấu hiệu hoạt động bình thường. Chỉ số của các chất thải bao gồm creatinine và urea trong máu bệnh nhân, vốn tăng cao trước đó do bệnh thận, đã trở lại mức bình thường sau khi tiếp nhận hai quả thận lợn, chứng minh các cơ quan này bước đầu vận hành hiệu quả.

Tuy nhiên, khoảng 36 giờ sau cuộc phẫu thuật, êkíp ghi nhận những dấu hiệu sớm của hiện tượng đào thải nội tạng. Cụ thể, các tế bào lợn trong gan và thận bắt đầu bị thay thế dần bởi tế bào người, cho thấy hệ miễn dịch của bệnh nhân đã nhận diện được các cơ quan ngoại lai. Ngoài ra, tại một số vùng nhỏ trên lá gan heo cũng xuất hiện tình trạng hoại tử mô và đông máu cục bộ.

Các tác giả nghiên cứu quan sát thấy trong các cơ quan được cấy ghép có sự gia tăng nồng độ của một loại tế bào miễn dịch mang tên S100A12+, vốn liên quan trực tiếp đến phản ứng viêm. Họ cho rằng loại tế bào này có thể trở thành mục tiêu để nghiên cứu các loại thuốc ức chế, giúp giảm thiểu nguy cơ đào thải nội tạng về lâu dài.

Theo các chuyên gia, cấy ghép dị chủng đa tạng khó có thể trở nên phổ biến trong tương lai gần, bởi ngay cả việc cấy ghép đa tạng từ người sang người hiện nay vốn đã rất phức tạp và tiềm ẩn rủi ro cao. Tuy nhiên, quy trình này có thể mang lại lợi ích cho những bệnh nhân bị suy gan nặng, hội chứng vốn có thể khiến thận ngừng hoạt động theo.

Bác sĩ Tôn Húc Dũng cho biết ông và các cộng sự sẽ tiếp tục thực hiện thêm nhiều thử nghiệm trên người chết lâm sàng và trên loài khỉ sống trước khi có thể tiến hành phẫu thuật trên cơ thể người sống. Ông nói thêm nhóm nghiên cứu cũng cần phải xác minh chắc chắn để loại bỏ hoàn toàn nguy cơ lây nhiễm các loại virus hoặc vi khuẩn từ nội tạng lợn sang cơ thể người.

Tin Gốc: Vnexpress

Tăng huyết áp đột ngột có thể gây vỡ mạch máu não

Bệnh nhân là nam giới, 50 tuổi, nhân viên văn phòng tại Hà Nội. Trước khi nhập viện, người này hoàn toàn khỏe mạnh, làm việc chủ yếu trong nhà và không ghi nhận tiền sử bệnh lý thần kinh đặc biệt.

Theo bác sĩ Đoàn Dư Mạnh, thành viên Hội Mạch máu Việt Nam, ngày 21/6, bệnh nhân bất ngờ xuất hiện cơn đau đầu dữ dội. Nghĩ rằng đây chỉ là biểu hiện do thời tiết oi bức hoặc làm việc căng thẳng, anh tự mua thuốc paracetamol uống và nghỉ ngơi tại nhà.

Tuy nhiên, cơn đau không thuyên giảm mà kéo dài sang ngày hôm sau.

Đến ngày 22/6, khi đo huyết áp tại nhà, bệnh nhân ghi nhận chỉ số tăng cao bất thường, có thời điểm lên tới 160mmHg, thậm chí gần 180mmHg. Lo lắng trước tình trạng đau đầu kéo dài kèm huyết áp tăng vọt, anh đến bệnh viện thăm khám.

Kết quả chụp cộng hưởng từ sọ não cho thấy bệnh nhân có 2 ổ xuất huyết nhỏ ở vùng bán cầu não phải và nhân bèo trái. Hình ảnh cũng ghi nhận dày niêm mạc xoang hàm hai bên.

May mắn, các ổ xuất huyết có kích thước nhỏ, chưa gây chèn ép hay biến chứng nguy hiểm.

Bệnh nhân được nhập viện theo dõi sát trong 72 giờ đầu, đồng thời kiểm soát huyết áp nhằm đánh giá nguy cơ ổ xuất huyết tiến triển hoặc xuất hiện thêm biến chứng thần kinh.

Theo bác sĩ, nếu phát hiện muộn hoặc tình trạng xuất huyết lớn hơn, người bệnh có thể phải can thiệp ngoại khoa để giải áp và xử trí chảy máu não.

Bác sĩ Mạnh nhận định, nhiều khả năng cơn tăng huyết áp cấp tính đã làm áp lực trong lòng mạch tăng cao, dẫn đến tổn thương thành mạch và gây xuất huyết não.

Xuất huyết não xảy ra khi một mạch máu trong não bị vỡ, khiến máu tràn vào nhu mô não. Khối máu tụ có thể phá hủy mô não xung quanh, làm tăng áp lực nội sọ, gây đau đầu dữ dội, rối loạn ý thức, yếu liệt tay chân, thậm chí tử vong nếu không được điều trị kịp thời.

Điều đáng chú ý là nhiều trường hợp xuất huyết não giai đoạn sớm chỉ biểu hiện bằng triệu chứng đau đầu dữ dội. Người bệnh dễ chủ quan, cho rằng đây là đau đầu do cảm cúm, thiếu ngủ, nắng nóng hoặc căng thẳng công việc nên tự mua thuốc giảm đau uống tại nhà.

“Bệnh nhân này rất may mắn vì ổ xuất huyết nhỏ. Nếu tiếp tục trì hoãn thăm khám, nguy cơ xuất huyết lan rộng hoặc gây biến chứng thần kinh nặng hoàn toàn có thể xảy ra”, bác sĩ Mạnh cho biết.

Không chủ quan với cơn đau đầu đột ngột

Một chi tiết đáng chú ý, theo bác sĩ Mạnh, là thời điểm bệnh nhân xuất hiện cơn đau đầu dữ dội trùng với đợt hoạt động mạnh của Mặt Trời được các cơ quan khí tượng không gian quốc tế theo dõi trong tháng 6.

Theo dữ liệu của Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Quốc gia Mỹ (NOAA), trong tháng 6, nhiều vụ bùng phát tia lửa Mặt Trời và phóng khối vật chất vành nhật hoa hướng về Trái Đất, gây ra các đợt bão địa từ từ mức trung bình đến mạnh.

Một số nghiên cứu quốc tế từng đặt ra giả thuyết rằng biến động từ trường Trái Đất có thể ảnh hưởng đến hệ tim mạch và thần kinh. Nghiên cứu quy mô lớn công bố trên tạp chí Stroke của Hiệp hội Tim mạch Mỹ, phân tích dữ liệu hơn 11.000 bệnh nhân đột quỵ, ghi nhận tỷ lệ đột quỵ có xu hướng gia tăng trong những ngày xảy ra bão địa từ.

Kết quả nghiên cứu cho thấy nguy cơ đột quỵ nói chung tăng khoảng 19% trong các ngày có hoạt động địa từ mạnh. Ở nhóm dưới 65 tuổi, mức tăng nguy cơ còn cao hơn. Mối liên hệ được ghi nhận rõ hơn với một số thể đột quỵ xuất huyết như xuất huyết dưới nhện và xuất huyết não.

Tuy nhiên, các chuyên gia nhấn mạnh đây mới là mối liên quan mang tính thống kê, chưa đủ bằng chứng để khẳng định bão địa từ là nguyên nhân trực tiếp gây xuất huyết não.

Những yếu tố nguy cơ đã được xác định rõ như tăng huyết áp, bệnh lý mạch máu não, rối loạn đông máu, hút thuốc lá, béo phì, lạm dụng rượu bia hoặc lối sống thiếu lành mạnh vẫn là các nguyên nhân quan trọng nhất.

Từ trường hợp trên, bác sĩ Mạnh khuyến cáo người dân không nên chủ quan với những cơn đau đầu xuất hiện đột ngột, dữ dội, nhất là khi kèm tăng huyết áp, buồn nôn, yếu tay chân, nói khó, nhìn mờ hoặc rối loạn ý thức.

"Trong những trường hợp này, việc tự uống thuốc giảm đau có thể làm chậm thời gian chẩn đoán và khiến người bệnh bỏ lỡ “giờ vàng” điều trị. Người bệnh cần đến cơ sở y tế có chuyên khoa thần kinh hoặc đột quỵ để được chụp não, đánh giá nguyên nhân và xử trí kịp thời", bác sĩ Mạnh khuyến cáo.

Tin Gốc: Dân Trí

Trải nghiệm như “địa ngục trần gian”

Lorne Warburton, một người đàn ông Canada, cho biết ông chưa từng nghe tới virus Hanta cho đến 3 năm trước, khi phải nhập viện trong tình trạng nguy kịch.

Chia sẻ với chương trình “Outside Source” của BBC, ông kể rằng vào tháng 3/2023, ông bắt đầu thấy không khỏe với “các triệu chứng giống Covid, đau nhức cơ thể, đau đầu mãn tính và mệt mỏi”.

Các triệu chứng sau đó diễn tiến rất nhanh. Ông nói mình “đổ mồ hôi đầm đìa và không thể thở được”, trước khi được đưa vào bệnh viện, phải thở máy và được chẩn đoán mắc virus Hanta.

Lorne nằm viện khoảng 3 tuần. Nhìn lại quãng thời gian đó, ông mô tả căn bệnh là trải nghiệm khắc nghiệt cả về thể chất lẫn tinh thần.

“Mức độ bệnh tật mà tôi phải trải qua thật kinh khủng, như địa ngục trần gian, thật là tra tấn, vậy mà vẫn có thể hồi phục được”, ông nói.

Tại Đức, Christian Ege cũng từng rơi vào tình trạng nguy hiểm sau khi mắc virus Hanta vào tháng 5/2019. Ban đầu, ông có biểu hiện giống cúm hoặc Covid 19, kèm nôn mửa, chóng mặt và cảm giác như mắc một căn bệnh “cúm lạ”.

Sau khi xét nghiệm máu, Christian được chuyển tới bệnh viện. Các bác sĩ xác định ông bị suy thận và nhiễm trùng huyết, buộc phải điều trị tại khoa hồi sức tích cực trong vài ngày, đồng thời được đặt ống thông ở cổ để lọc máu.

Christian chia sẻ nhiễm trùng huyết là điều khiến ông lo lắng nhất.

“Thận đã hồi phục bình thường nhưng sự bùng phát cùng lúc của cả vi khuẩn và virus thực sự là điều khiến tôi lo sợ trong vài ngày đó”, ông nhớ lại.

Lorne và Christian từng trải qua những ngày cận kề cái chết vì virus Hanta, căn bệnh mà một số chủng nguy hiểm có thể khiến 20%-40% người mắc tử vong.

Câu chuyện của họ được chú ý trở lại khi một biến thể virus Hanta hiếm gặp được phát hiện trong ổ dịch chết người liên quan đến tàu du lịch MV Hondius.

Công ty điều hành du thuyền xác nhận 3 hành khách, trong đó có một người Anh, đã được sơ tán tới Hà Lan để điều trị. Người đàn ông Anh này được một số phương tiện truyền thông xác định là cựu cảnh sát Martin Anstee, 56 tuổi, hiện trong tình trạng ổn định.

Vợ ông, bà Nicola, nói với Daily Telegraph rằng chồng mình đã trải qua “một vài ngày rất kịch tính” khi tình trạng sức khỏe liên tục biến động.

Cơ quan An ninh Y tế Anh cũng xác nhận hai công dân Anh đang tự cách ly tại nhà sau khi có khả năng tiếp xúc với virus Hanta. Trong khi đó, tàu MV Hondius đang di chuyển về phía quần đảo Canary của Tây Ban Nha, sau 3 ngày neo đậu gần Cape Verde, quốc đảo ngoài khơi Tây Phi.

Hành trình biết ơn cuộc sống

Virus Hanta là tên gọi chung của một họ virus, không phải một bệnh duy nhất. Tên gọi này xuất phát từ một con sông ở Hàn Quốc. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, nhóm virus này có hơn 20 loài khác nhau.

Nguồn lây thường gặp là động vật gặm nhấm. Virus có thể tồn tại trong nước tiểu, phân khô hoặc nước bọt của chúng. Con người thường nhiễm bệnh khi hít phải các hạt bụi có chứa virus trong không khí. Một số trường hợp cũng có thể mắc bệnh sau khi bị động vật gặm nhấm cắn.

Lorne tin rằng ông nhiễm virus từ phân chuột sau khi giũ một tấm thảm trên gác mái. Với Christian, nguồn lây được nghi ngờ ở ngay trong khu vườn nhà ông.

Trước khi ông mắc bệnh, con trai ông từng tìm thấy một con chuột chết trong vườn. Sau đó, một nhà sinh vật học được chính quyền ủy nhiệm đã phát hiện mẫu dương tính với virus Hanta tại khu vực này.

Hiện chưa có vaccine hoặc thuốc kháng virus đặc hiệu cho bệnh nhân nhiễm virus Hanta. Việc điều trị chủ yếu là chăm sóc hỗ trợ, giúp người bệnh vượt qua giai đoạn nguy hiểm. Tùy mức độ nặng, bệnh nhân có thể cần thở máy, lọc máu, truyền dịch hoặc điều trị tại khoa hồi sức tích cực.

Sau khi xuất viện, Lorne phải mất khoảng một năm rưỡi để hồi phục và lấy lại sức khỏe.

Ngoài ảnh hưởng về hô hấp, ông còn bị cứng khớp vai sau thời gian điều trị. Tình trạng này gây đau, khiến việc phục hồi thể lực khó khăn hơn. Lorne cũng mắc chứng rối loạn nhịp tim (rung nhĩ) và phải dùng thuốc tim hằng ngày.

“Tim tôi không hoạt động đồng bộ, các buồng tim không phối hợp nhịp nhàng. Vì vậy, khi họ làm cho tim tôi đập trở lại, tôi có một trái tim khỏe nhưng nhịp điệu không bình thường”, ông giải thích.

Christian hồi phục nhanh hơn. Ông cho biết sau khoảng 4 tháng, sức khỏe đã trở lại bình thường và không có tổn thương đáng kể. Tuy nhiên, ông thừa nhận thời gian điều trị và lọc máu là gánh nặng lớn với cơ thể.

Sau khi sống sót, Lorne và Christian đều nhìn cuộc sống khác đi. Lorne biết ơn đội ngũ y tế đã cứu mình và tham gia gây quỹ hỗ trợ cơ sở y tế địa phương. Christian xem biến cố là bài học khiến ông khiêm nhường hơn.

Với Lorne, những ngày hồi sức vẫn là ký ức khó quên. “Bạn sẽ không còn coi mọi thứ là điều hiển nhiên nữa”, ông nói. Điều ông nhớ nhất là ngụm nước đầu tiên sau hai tuần không được uống chất lỏng, thứ ông gọi là “ngon nhất” từng nếm.

Tin Gốc: Dân Trí