Hệ thống bảo tàng TPHCM còn nhiều dư địa phát triển
Hội nghị tập trung đánh giá hoạt động hệ thống bảo tàng thành phố giai đoạn 2021-2025, đồng thời đề xuất các giải pháp phát triển trong thời gian tới, trong bối cảnh mô hình bảo tàng trên thế giới đang thay đổi mạnh theo hướng hiện đại, tăng tính tương tác và chú trọng trải nghiệm.
Theo báo cáo của Sở Văn hóa và Thể thao TPHCM, thành phố hiện là địa phương sở hữu hệ thống bảo tàng đa dạng, gồm cả công lập lẫn ngoài công lập, với nhiều chủ đề trải rộng từ lịch sử, mỹ thuật, chiến tranh, y học đến văn hóa Nam Bộ, phụ nữ hay đời sống đô thị.
TPHCM hiện có 25 bảo tàng, gồm 14 bảo tàng công lập và 11 bảo tàng ngoài công lập, đang lưu giữ khoảng 700.000 hiện vật, tài liệu. Trong đó có gần 300.000 hiện vật gốc và 25 bảo vật quốc gia.
Ông Nguyễn Minh Nhựt – Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TPHCM – cho biết, TPHCM là địa phương kế thừa hệ thống bảo tàng lâu đời nhất cả nước, với nhiều nơi có lịch sử gần một thế kỷ như Bảo tàng Lịch sử TPHCM.
Đây được xem là nền tảng quan trọng để thành phố phát triển hệ thống bảo tàng theo hướng hiện đại và hội nhập quốc tế.
Dù chịu ảnh hưởng lớn của đại dịch Covid-19, giai đoạn 2021-2025, hệ thống bảo tàng của thành phố vẫn đón khoảng 13,5 triệu lượt khách, trong đó có gần 4 triệu lượt khách quốc tế.
Những năm gần đây, nhiều bảo tàng tại TPHCM bắt đầu triển khai ứng dụng công nghệ số, thuyết minh tự động đa ngôn ngữ hay không gian trải nghiệm ảo nhằm nâng cao trải nghiệm tham quan.
Tuy nhiên, tại hội nghị, nhiều chuyên gia cho rằng hoạt động bảo tàng của thành phố vẫn còn nhiều tiềm năng chưa được khai thác hết, đặc biệt trong việc thu hút công chúng trẻ.
Theo Tiến sĩ Nguyễn Thị Hậu – Tổng Thư ký Hội Khoa học Lịch sử TPHCM, dù hệ thống bảo tàng khá phong phú về chủ đề nhưng nhiều nơi vẫn chưa tạo được sức hút rõ nét do nội dung và hình thức trưng bày chưa tạo được kết nối mạnh với người xem.
Một số bảo tàng vẫn vận hành theo mô hình khép kín, thiên về trưng bày hiện vật hơn là kể chuyện hay diễn giải lịch sử, khiến trải nghiệm tham quan chưa thật sự sinh động.
Trong tham luận trình bày tại hội nghị, bà Hậu nhận định: “TPHCM sở hữu một hệ thống di sản phong phú, đa dạng và có khả năng liên kết cao, giàu tiềm năng để phát triển thành một “Thành phố bảo tàng sống”.
Tuy nhiên, điều quan trọng không nằm ở việc gia tăng số lượng bảo tàng mà ở khả năng tổ chức chúng thành một hệ thống bảo tàng thông minh hơn, có cấu trúc logic, có kết nối và khả năng kể chuyện một cách thuyết phục”.
Theo bà Hậu, việc phát huy giá trị di sản thông qua hệ thống bảo tàng cần một cách tiếp cận mới, vượt khỏi khuôn khổ hành chính để hướng tới mô hình hệ sinh thái đa trung tâm, nơi các bảo tàng có thể liên kết và bổ trợ cho nhau trong việc kể câu chuyện về thành phố.
Bà cũng cho rằng TPHCM hiện vẫn chưa có một bảo tàng thể hiện đầy đủ chiều dài lịch sử và diện mạo văn hóa đặc trưng của Sài Gòn – TPHCM với tư cách một đô thị lớn hình thành sớm và phát triển năng động hàng đầu cả nước.
Hướng đến mô hình bảo tàng mở, hiện đại và giàu trải nghiệm
Từ những trăn trở về sức hút của bảo tàng hiện nay, nhiều ý kiến tại hội nghị cho rằng TPHCM cần mạnh dạn thay đổi cách vận hành và tiếp cận công chúng nếu muốn hệ thống bảo tàng phát triển theo hướng hiện đại hơn.
Trong đó, Tiến sĩ Mã Thanh Cao – Nguyên Giám đốc Bảo tàng Mỹ thuật TPHCM – cho rằng trong bối cảnh toàn cầu hóa, hiệu quả của bảo tàng không chỉ được đo bằng khả năng bảo tồn hiện vật mà còn ở năng lực đổi mới trải nghiệm dành cho công chúng.
Theo bà Cao, nhiều bảo tàng trên thế giới đã phát triển mạnh nhờ ứng dụng công nghệ tương tác, tổ chức tham quan trực tuyến và mở rộng trải nghiệm số cho người xem ở nhiều nơi.
Vì vậy, các bảo tàng tại TPHCM cần tiếp tục hiện đại hóa hoạt động trưng bày, đẩy mạnh nghiên cứu hiện vật và tăng cường kết nối với các cơ sở đào tạo nhằm ứng dụng công nghệ trong bảo tồn, phát huy giá trị di sản.
Nhấn mạnh vai trò của chuyển đổi số, Tiến sĩ Nguyễn Thị Tú Anh – Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn TPHCM – cho rằng, số hóa hiện vật, xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung hay ứng dụng công nghệ thực tế ảo đang trở thành yêu cầu tất yếu với các bảo tàng trong thời đại số.
Theo bà Tú Anh, các công nghệ này có thể giúp xóa nhòa giới hạn về không gian và thời gian, đồng thời tạo trải nghiệm trực quan, sinh động hơn cho người xem, đặc biệt là thế hệ trẻ. Tuy nhiên, việc chuyển đổi số cần được triển khai bài bản và đồng bộ, tránh tình trạng đầu tư manh mún hoặc chạy theo hình thức.
Ông Phạm Định Phong – Phó Cục trưởng Cục Di sản văn hóa – đánh giá TPHCM là một trong những địa phương có hoạt động bảo tàng năng động và tiếp cận nhanh với xu hướng bảo tàng hiện đại trên thế giới.
Theo ông Phong, xu hướng hiện nay là phát triển mô hình bảo tàng mở, lấy công chúng làm trung tâm, tăng tính trải nghiệm và kết nối cộng đồng.
“Trước nhất thì các bảo tàng đang cần chuyển mạnh mẽ từ quản lý hiện vật sang phục vụ công chúng, từ giới thiệu thông tin một cách đơn thuần sang kể chuyện chia sẻ, từ không gian tham quan sang không gian trải nghiệm, sáng tạo. Đây chính là xu thế phổ biến của bảo tàng hiện đại trên thế giới hiện nay”, ông Phong nói.
Ông cũng cho rằng TPHCM cần tiếp tục hiện đại hóa hệ thống bảo tàng theo tiêu chuẩn quốc tế, xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung, phát triển sản phẩm văn hóa gắn với du lịch sáng tạo, đồng thời quan tâm hơn đến hệ thống bảo tàng ngoài công lập.
Phát biểu kết luận hội nghị, ông Trần Thế Thuận – Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TPHCM – nhận định, bảo tàng ngày nay không còn chỉ là nơi lưu giữ hiện vật mà đang dần trở thành không gian sáng tạo, giáo dục cộng đồng và đối thoại xã hội.
Theo ông, bên cạnh chức năng bảo tồn, bảo tàng cần phát huy vai trò là không gian sáng tạo văn hóa, không gian học tập suốt đời, nơi dẫn dắt tri thức đa sắc và góp phần hình thành bản sắc đặc trưng của TPHCM.
Trong giai đoạn 2026-2030, TPHCM sẽ tập trung nâng cao chất lượng hoạt động chuyên môn, đổi mới nội dung và phương thức trưng bày, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, đẩy mạnh chuyển đổi số, tăng cường hợp tác quốc tế và xây dựng hệ thống bảo tàng theo định hướng hiện đại hơn.
Một người đàn ông Malaysia đã tổ chức lại lễ cưới với chính vợ mình sau khi bà bị mất trí nhớ, với mong muốn tiếp tục đồng hành cùng vợ đến cuối cuộc đời.
Câu chuyện đầy xúc động này bắt nguồn từ một tai nạn xảy ra cách đây 8 năm, khiến người vợ rơi vào hôn mê và mất đi ký ức, bao gồm cả ký ức về chồng và các con. Khi tỉnh lại, bà không còn nhận ra người thân, đồng thời mất nhiều khả năng sinh hoạt cơ bản và phải phụ thuộc phần lớn vào sự chăm sóc của chồng.
Trải qua quãng thời gian khó khăn, đặc biệt khi các con còn nhỏ, người chồng cho biết đó là giai đoạn thử thách nhất trong cuộc đời. Tuy vậy, anh vẫn kiên trì chăm sóc vợ và giữ vững gia đình.
Với mong muốn giúp vợ tạo dựng những ký ức mới, anh đã âm thầm lên kế hoạch tổ chức một lễ cưới bất ngờ ngay tại nhà, với sự hỗ trợ của các con và nhiếp ảnh gia. Trong không gian ấm cúng, các con đứng chờ sẵn cùng hoa tươi để chào đón khoảnh khắc đặc biệt của bố mẹ.
Điểm đáng chú ý là chiếc nhẫn cưới ban đầu của hai người tiếp tục được sử dụng trong buổi lễ. Dù kích thước ngón tay của vợ đã thay đổi sau tai nạn, người chồng vẫn nhẹ nhàng đeo lại chiếc nhẫn, cùng vợ trao lời hẹn ước trong không khí xúc động.
Điều đáng nói kết thúc buổi lễ, người vợ gửi lời cảm ơn chồng vì luôn ở bên cạnh mình. Về phần mình, người chồng bày tỏ mong muốn được gắn bó với vợ "mọi lúc, mọi nơi cho đến cuối đời".
Khi lòng tốt được lặp lại mỗi ngày như điều tự nhiên, sự tử tế không còn là điều đặc biệt để ngợi ca, mà trở thành hơi ấm âm thầm nuôi dưỡng niềm tin giữa người với người. Chính từ điều bình thường ấy, xã hội trở nên dịu dàng hơn, gần gũi hơn.
Một tối ở TP.HCM, anh Trần Phi Vũ (tài xế xe công nghệ) nhận chuyến xe với giá cước 36.000 đồng cho quãng đường 12km từ TP.HCM về ngã ba Cây Lơn (Thủ Dầu Một). Cuốc xe cuối ngày không đáng bao nhiêu, anh từng nghĩ đến chuyện hủy. Nhưng khi đến nơi, anh gặp bé gái đứng một mình trước cổng khu trọ, tay ôm túi đồ không nhớ rõ địa chỉ cha đang ở.
Trong tình huống ấy, anh có thể rời đi như giao dịch đã kết thúc. Nhưng anh đã chọn ở lại, chở em đi tìm từng dãy trọ, hỏi thăm từng người, cho đến gần ba giờ sau mới đưa được em về đúng nơi. Người cha xúc động và gửi anh 200.000 đồng để cảm ơn nhưng anh từ chối.
Ở một trạm xe buýt giờ tan học, vài học sinh chạy vội từ xa khi xe chuẩn bị đến và sẽ nhanh rời bến. Chỉ cần tài xế đóng cửa đúng giờ, các em sẽ phải chờ thêm chuyến sau. Nhưng bác tài đã chậm lại một đoạn để các em kịp bước lên xe.
Trong guồng quay đúng giờ và đúng tuyến, việc bác tài sẵn sàng chờ thêm một chút thật là điều đáng quý.
Trong một lớp học, cô giáo bất ngờ thấy choáng trong lúc giảng bài và bước ra ngoài hành lang. Chỉ vài giây sau, cô mất thăng bằng và suýt ngã. Các em học sinh nhận ra điều bất thường đã chạy tới đỡ kịp lúc.
Phản xạ ấy diễn ra tự nhiên cho thấy lòng quan tâm đã trở thành thói quen. Khi sự để ý đến người khác được nuôi dưỡng từ điều nhỏ nhất, các hành động tử tế cũng xuất hiện như phản xạ đẹp đẽ.
Sự tử tế còn hiện diện qua nhiều cách sẻ chia âm thầm khác. Nhiều quán ăn duy trì suất "cơm treo", khách có thể trả thêm một hoặc vài phần ăn cho người khó khăn. Trên nhiều tuyến đường vẫn có bình nước miễn phí, ổ bánh mì để sẵn cho người cần, hay laptop, điện thoại, quần áo cũ được sửa lại để tặng học sinh nghèo.
Những món quà ấy có thể không lớn về giá trị vật chất, nhưng lại mang ý nghĩa rất lớn với người nhận bởi tinh thần sẻ chia, tương thân tương ái trong cộng đồng.
Sự tử tế vì thế không nằm ở giá trị lớn hay nhỏ, mà nằm ở sự hiện diện đúng lúc. Chỉ hành động giản dị cũng có thể giúp ai đó nhẹ lòng hơn, thấy mình không bị bỏ lại một mình.
Điều đáng quý hơn là ngày nay, việc tử tế không còn chỉ dừng ở những nghĩa cử nhất thời, mà trở thành phần quan trọng trong mạng lưới hỗ trợ cộng đồng.
Trong đó, nhiều mô hình đã hướng đến việc giải quyết những nhu cầu thiết thực và lâu dài hơn như hỗ trợ học tập, chăm sóc y tế, tạo sinh kế cho người yếu thế.
Sự thay đổi ấy cho thấy lòng tốt không còn mang tính tình huống, mà đang dần trở thành một nguồn lực xã hội có khả năng bù đắp những khoảng trống trong đời sống cộng đồng.
Suất ăn miễn phí có thể giúp người khó khăn vượt qua cơn đói trước mắt, nhưng chương trình hỗ trợ học tập hay sinh kế có thể mở ra cơ hội ổn định lâu dài cho cả gia đình. Khi sự sẻ chia đi đúng vào nhu cầu thật, giá trị của nó còn nằm ở khả năng giúp người nhận đứng vững hơn.
Đó cũng là lúc hoạt động thiện nguyện vượt ra ngoài ý nghĩa của lòng hảo tâm, trở thành phần thiết thực trong việc nâng đỡ đời sống xã hội.
Phạm vi tham gia vào những hoạt động tử tế cũng ngày càng rộng mở hơn. Nếu trước đây việc giúp đỡ cộng đồng thường gắn với các tổ chức hay những người có điều kiện, thì nay bất kỳ ai cũng có thể góp phần theo cách của mình.
Người có điều kiện có thể góp tài chính, người lao động góp công sức, và người bình thường cũng có thể sẻ chia bằng những hành động nhỏ mỗi ngày như giữ cửa cho người phía sau, giúp một người lạ đang bối rối, nhường một chỗ ngồi, hay để dành phần ăn cho người cần.
Khi ai cũng có thể góp một phần nhỏ, sự tử tế không còn là trách nhiệm của riêng ai, mà trở thành cách cộng đồng cùng nâng đỡ nhau. Chính sự tham gia rộng rãi ấy đang làm thay đổi vị trí của lòng tốt, trở thành phần bình thường hiện diện trong đời sống hằng ngày.
Và khi việc tử tế trở thành điều bình thường, xã hội cũng trở nên bền vững hơn. Bởi một cộng đồng vững vàng không chỉ được tạo nên từ các chính sách hay nguồn lực lớn, mà còn từ vô số hành động nhỏ bé nhưng chân thành giữa con người với nhau.
Dưới đây là 10 thay đổi mạnh mẽ trong suy nghĩ giúp bạn mở cánh cửa thu hút sự thịnh vượng theo nghiên cứu của các chuyên gia tâm lý và tài chính.
Chuyển từ tư duy "thiếu thốn" sang "đủ đầy"
Thay vì tập trung vào những hóa đơn, bạn nên hình dung về mục tiêu an toàn tài chính. Nghiên cứu năm 2016 trên Thư viện Y khoa Quốc gia Mỹ (NLM) chỉ ra những người sử dụng liệu pháp hình dung về sự thành công có động lực hành động cao hơn.
Tiến sĩ hành vi người Mỹ Sheila Ohlsson Walker khuyên trong ba ngày tới, hãy dành 15 phút mỗi ngày để hình dung về "phiên bản tốt nhất của chính mình".
Hãy chọn một mục tiêu cụ thể và vạch ra ba bước hành động để hiện thực hóa ước mơ đó. Khi bạn sống và hành động với tâm thế của người đã thành công, bạn đang tạo ra nguồn năng lượng mạnh mẽ để biến mong muốn thành hiện thực.
Tự khẳng định khả năng quản lý tài chính
Các chuyên gia tâm lý cho biết việc tự nhủ "tôi có khả năng quản lý tài chính và tạo ra thu nhập" giúp củng cố niềm tin nội tại. Tiến sĩ Tchiki Davis, chuyên gia sức khỏe tinh thần (Mỹ) cho biết khi đối mặt với rào cản chi tiêu quá đà, bạn có thể tự nhắc nhở bản thân đang học cách tiết kiệm. Việc này giúp hạn chế lãng phí và duy trì mục tiêu tài chính.
Đổi cách nói về tiền bạc
Nghiên cứu năm 2020 trên NLM về vai trò của độc thoại nội tâm cho biết người có thói quen tự thoại định hướng mục tiêu ít gặp triệu chứng lo âu. Thay vì nói "tôi không đủ tiền", bạn nên chuyển sang "tôi đang học cách tối ưu hóa thu nhập". Tiến sĩ Dan Bates cho biết việc bao dung và trò chuyện với chính mình như một người bạn giúp giảm bớt căng thẳng trước các biến cố tài chính.
Ngừng so sánh
Sự giàu có được đo lường bằng việc đạt được các mục tiêu do chính bạn đặt ra. Khi tập trung vào lộ trình cá nhân thay vì so sánh tài sản với người khác, bạn tránh được những khoản chi tiêu lãng phí.
Nuôi dưỡng lòng biết ơn
Nghiên cứu năm 2023 tại Mỹ cho biết những người thực hành thói quen viết nhật ký biết ơn có sức khỏe tinh thần tốt, ít lo âu và trầm cảm hơn. Trạng thái tâm lý ổn định giúp bạn duy trì kỷ luật trên con đường làm giàu.
Coi thất bại là bài học
Thay vì bỏ cuộc trước một khoản đầu tư lỗ, bạn có thể coi đó là bài học để không lặp lại sai lầm. Việc thay đổi góc nhìn về thất bại giúp bạn duy trì ý chí dài hạn.
Kiên nhẫn với quy luật tích lũy
Sự giàu có là kết quả của lãi kép về cả tiền bạc và thói quen. Bạn cần duy trì tư duy tài chính mới trong thời gian dài để tạo thành bản năng. Sự bền bỉ là yếu tố tiên quyết để thu về lợi nhuận.
Thiết kế môi trường sống kỷ luật
Nghiên cứu năm 2022 trên NLM chỉ ra không gian nhiều ánh sáng tự nhiên và yên tĩnh có tác động trực tiếp đến tâm lý. Một không gian sống ngăn nắp, kỷ luật giúp hình thành tư duy quản lý tài chính chặt chẽ.
Tập trung vào số dư tiết kiệm
Thay vì tiếc nuối khi từ bỏ một món đồ xa xỉ, bạn hãy nhìn vào con số tiết kiệm đang tăng lên. Nguồn dự phòng tài chính là nền tảng để bạn đón nhận các cơ hội đầu tư sinh lời.
Thực hành thói quen chia sẻ
Sự chia sẻ không chỉ nằm ở tiền bạc mà còn là thời gian và kiến thức. Khi giúp đỡ người khác, bạn xây dựng được uy tín cá nhân và mở rộng mạng lưới quan hệ, tạo nền tảng cho sự nghiệp.
