Phát biểu dẫn đề tại Đối thoại Shangri-La lần thứ 23 ở Singapore ngày 29/5, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề cập tới ba cuộc khủng hoảng mà toàn cầu đang phải đối mặt, gồm khủng hoảng trật tự quốc tế, khủng hoảng mô hình phát triển và khủng hoảng lòng tin chiến lược.
Hãng thông tấn Reuters đánh giá phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm là một trong những sự kiện thu hút nhiều chú ý nhất tại Đối thoại Shangri-La năm nay.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cho hay ba cuộc khủng hoảng trên đang hội tụ rõ nét tại châu Á – Thái Bình Dương và nêu 6 định hướng nhằm kiến tạo một khu vực hòa bình, ổn định, phát triển, tự cường và có năng lực giảm thiểu rủi ro từ sớm, từ xa.
“Hòa bình, ổn định và phát triển là mẫu số chung của mọi quốc gia và dân tộc, nhưng chỉ có ý nghĩa khi được chuyển hóa thành hành động cụ thể, kiềm chế trước bất đồng, đối thoại khi khác biệt gia tăng, hợp tác khi thách thức vượt qua biên giới, và xây dựng những cơ chế giảm thiểu rủi ro có thể vận hành trong thực tế”, lãnh đạo Việt Nam nhấn mạnh.
Báo Nikkei của Nhật Bản điểm lại các ý chính mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đưa ra trong bài phát biểu, đồng thời dẫn nhận định từ các chuyên gia cho rằng thông điệp này đã nhấn mạnh vai trò ngày càng tăng của Việt Nam đối với an ninh khu vực.
“Bài phát biểu đã thể hiện Việt Nam là một nhân tố ổn định và là một cường quốc tầm trung đang lên, sẵn sàng đóng vai trò tích cực hơn trong việc định hình cấu trúc an ninh khu vực”, Nikkei dẫn lời ông Nguyễn Khắc Giang, nghiên cứu viên khách mời tại Viện ISEAS-Yusof Ishak ở Singapore, nhận định.
Nhận xét về bài phát biểu, báo New York Times viết Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã chỉ ra rằng hòa bình và ổn định đòi hỏi phải tập trung đổi mới vào phát triển kinh tế, bởi “sự ‘tròng trành’ về kinh tế rất dễ chuyển hóa thành bất ổn về xã hội, chính trị và thậm chí bất định về chiến lược”.
Tờ báo Mỹ cho rằng bài phát biểu đã đánh dấu một nấc thang mới trong nỗ lực của Việt Nam nhằm thể hiện một tâm thế tự tin và duy trì những điều kiện cần thiết cho “kỷ nguyên vươn mình”.
Báo Business Times của Singapore trong khi đó lại tập trung vào thông điệp từ Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm rằng chỉ riêng sức mạnh quân sự là không đủ để bảo đảm an ninh.
“Công nghiệp quốc phòng cần phục vụ phòng vệ chính đáng và ổn định khu vực, không trở thành động lực cho chạy đua vũ trang”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước khẳng định.
“Ông Tô Lâm đã trình bày tầm nhìn về trật tự khu vực trước hàng trăm đại biểu tại Đối thoại Shangri-La ở Singapore, một sự thể hiện hiếm hoi các định hướng chính sách đối ngoại của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Việt Nam trước khán giả quốc tế gồm các quan chức quốc phòng và nhà ngoại giao”, tờ báo viết.
Hãng thông tấn Trung Quốc Xinhua chú ý đến thông điệp đề cao vai trò trung tâm của ASEAN mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đưa ra.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm “đã nhấn mạnh tầm quan trọng của ASEAN với vai trò trung tâm trong việc bảo vệ hòa bình, ổn định và phát triển tại khu vực, đồng thời kêu gọi đoàn kết, đối thoại và tự chủ chiến lược giữa bối cảnh cạnh tranh địa chính trị ngày càng gia tăng”, hãng tin này viết.
Báo South China Morning Post (SCMP) tại Hong Kong nhắc đến ba cuộc khủng hoảng mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề cập trong bài phát biểu. “Chính vì là nơi hội tụ thách thức, châu Á – Thái Bình Dương cũng phải là nơi khởi phát lời giải”, tờ báo dẫn lời ông nói.
Ngoài ra, hàng loạt hãng tin, tờ báo lớn khác cũng dành quan tâm tới bài phát biểu với nhiều đánh giá tích cực, như hãng tin AP, hãng tin Bloomberg, kênh Channel News Asia.
Đối thoại Shangri-La là diễn đàn an ninh, quốc phòng có ảnh hưởng hàng đầu khu vực châu Á – Thái Bình Dương do IISS, viện nghiên cứu có trụ sở tại Anh, sáng lập từ năm 2002. Diễn đàn là dịp để chia sẻ tầm nhìn và trao đổi về những vấn đề chiến lược, xây dựng lòng tin và hợp tác chiến lược, phản ánh góc nhìn đa chiều của các nước về an ninh, quốc phòng. Trọng tâm trong chương trình của Đối thoại Shangri-La là bài phát biểu dẫn đề, xác định chủ đề và trọng tâm hàng năm của toàn bộ sự kiện.
Đối thoại Shangri-La lần thứ 23 diễn ra ngày 29-31/5 tại Singapore với sự tham gia của hơn 550 đại biểu đến từ các cơ quan an ninh và quốc phòng của 44 quốc gia.
Đây là lần đầu Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Việt Nam phát biểu dẫn đề tại diễn đàn này. IISS mời Tổng Bí thư, Chủ tịch nước tham dự và phát biểu thể hiện sự đánh giá cao vai trò, vị thế quan trọng, có trách nhiệm của Việt Nam trong các vấn đề khu vực và quốc tế.
Chiến sự giữa Iran với Mỹ và Israel bùng phát cuối tháng 2 khiến eo biển Hormuz rơi vào vòng phong tỏa kép. Ngay sau đó, Bob Wilt, giám đốc điều hành tập đoàn khai khoáng Maaden của Arab Saudi, đã cử hàng loạt lãnh đạo cấp cao tới các cảng ở biển Đỏ để tìm đối sách.
Chỉ trong vòng hai tuần, Maaden thiết lập được mạng lưới hậu cần giúp vận chuyển phân bón xuyên Arab Saudi, với yếu tố then chốt là hàng nghìn xe tải hạng nặng hoạt động không ngừng.
"Từ 600 xe tăng lên 1.600, rồi 2.000 xe, chúng tôi lúc này có 3.500 xe tải chạy từ vùng Vịnh sang biển Đỏ", Wilt nói, thêm rằng các phương tiện lăn bánh suốt ngày đêm, do hai tài xế luân phiên điều khiển. Ông kỳ vọng đoàn xe tải xuyên sa mạc này có thể giải quyết xong lượng hàng tồn xuất khẩu vào cuối tháng 5.
Nỗ lực của Maaden đang góp phần giảm tình trạng thiếu phân bón, yếu tố có thể ảnh hưởng tới nguồn cung lương thực toàn cầu, khi đàm phán Mỹ - Iran vẫn bế tắc. Mỗi chuyến hàng vượt qua sa mạc cũng tạo thêm dư địa cho các nước vùng Vịnh duy trì dòng chảy thương mại, chờ tình hình Hormuz hạ nhiệt.
Trong thời bình, Hormuz là tuyến đường biển vận chuyển 20% nguồn cung dầu thế giới đến từ vùng Vịnh cùng với 1/3 nguyên liệu sản xuất phân bón cho ngành nông nghiệp toàn cầu. Tuy nhiên, Iran hiện đã siết kiểm soát Hormuz, chỉ cho phép tàu của quốc gia "thân thiện" đi qua, với lý do nhằm đảm bảo an ninh cho nước này. Quân đội Mỹ cũng áp lệnh phong tỏa với mọi cảng biển Iran từ ngày 13/4, không cho phép các tàu có liên hệ với Iran rời eo biển Hormuz.
Điều này thúc đẩy các nước vùng Vịnh phải tái định hình bản đồ logistics, nhằm giảm bớt phụ thuộc vào "nút cổ chai Hormuz", và vận tải bằng đường bộ, đường sắt trở thành lựa chọn thay thế tạm thời.
Những hãng vận tải biển như MSC và Maersk cũng đang chuyển sang dùng xe tải để chuyển hàng hóa xuyên bán đảo Arab. Mạng lưới này chưa thể thay thế hoàn toàn năng lực hay cạnh tranh về chi phí so với vận tải biển, nhưng vẫn có hiệu quả nhất định trong tình hình hiện tại.
Chuỗi siêu thị Spinneys của Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) đã điều xe tải chở thực phẩm gồm khoai tây chiên, yến mạch và đồ ăn nhẹ cho trẻ em nhập khẩu từ Anh. Hành trình này kéo dài 16 ngày từ hạt Kent của Anh qua các nước Tây Âu, Ai Cập và Arab Saudi rồi đến thành phố Dubai.
Hãng vận tải đường sắt Etihad Rail Freight gần đây cũng vận chuyển hàng trăm ôtô từ thành phố Fujairah ở bờ đông UAE tới Abu Dhabi bên vịnh Ba Tư, đánh dấu lần đầu tiên nước này vận chuyển ôtô bằng tàu hỏa.
Những đoàn xe tải xuyên sa mạc phần nào cho thấy khả năng ứng biến của nền kinh tế toàn cầu trước các cú sốc do chiến tranh gây ra. Dù Hormuz bị đóng cửa, một lượng đáng kể dầu mỏ và khí tự nhiên, mặt hàng quan trọng nhất của vùng Vịnh, vẫn tiếp tục được đưa ra thị trường toàn cầu thông qua các tuyến dự phòng.
Tập đoàn dầu khí Saudi Aramco của Arab Saudi đang sử dụng Đường ống Đông - Tây nối tới cảng Yanbu bên biển Đỏ, trong khi UAE tăng cường vận chuyển dầu thô qua Fujairah. Hai nước đều tìm cách tăng công suất của các tuyến vận chuyển dầu này, cân nhắc xây thêm đường sắt và mở rộng hạ tầng cảng biển.
Cảng Khor Fakkan, quy mô nhỏ hơn Yanbu, đã trở thành "phao cứu sinh" của UAE. Lượng xe tải qua cảng nằm bên vịnh Oman này đã tăng từ 100 lên 7.000 lượt mỗi ngày kể từ khi xung đột Iran bùng phát. Những hàng dài xe tải hạng nặng chở container giờ trở thành hình ảnh quen thuộc trên các tuyến cao tốc.
Từ một cảng chủ yếu đóng vai trò trung chuyển, Khor Fakkan đã trở thành cửa ngõ vận tải thực sự, khi container được đưa khỏi cảng bằng xe tải, đi qua cổng kiểm soát và hải quan trước khi tới các kho hàng hay nhà máy.
Công ty Gulftainer, đơn vị vận hành cảng Khor Fakkan, đã tuyển thêm 900 nhân viên chỉ trong hai tuần, điều chuyển nhân viên chăm sóc khách hàng sang làm nhiệm vụ quản lý bãi xe hoặc kiểm soát cổng ra vào. Công ty cũng mở thêm một bãi tập kết xe tải mới để phân loại và điều phối hàng hóa.
"Điều đó giống như phải tập hợp cả một dàn nhạc chỉ sau một đêm để biểu diễn bản giao hưởng của Mozart", Farid Belbouab, giám đốc điều hành Gulftainer, ví von.
Với ông Wilt, cuộc khủng hoảng lần này còn là phép thử cho khả năng hoạt động của Maaden trên quy mô toàn cầu.
Arab Saudi đã yêu cầu Maaden mở rộng sản xuất phosphate, vàng và nhôm, trong kế hoạch đầu tư 110 tỷ USD trong thập kỷ tới. Công ty cũng hợp tác với doanh nghiệp và Bộ Quốc phòng Mỹ trong các dự án tinh luyện đất hiếm, đưa Arab Saudi thành mắt xích quan trọng trong nỗ lực giảm phụ thuộc nguồn cung hàng hóa này vào Trung Quốc.
Maaden góp phần đưa Arab Saudi trở thành nước xuất khẩu phosphate lớn thứ ba thế giới. Loại khoáng sản này được khai thác, xử lý thành dạng hạt và trong điều kiện bình thường sẽ được vận chuyển qua eo biển Hormuz.
Với Maaden, việc đưa hàng vượt qua những sa mạc rộng lớn phần nào dễ hơn, bởi Arab Saudi có mạng lưới đường cao tốc xuyên quốc gia khá hoàn thiện. Tuy nhiên, các cảng ở biển Đỏ lại không được xây dựng để phục vụ mặt hàng phosphate. Maaden phải dựng các kho lắp ghép và xây dựng hệ thống đường ống để bơm axit sulfuric, nguyên liệu quan trọng trong sản xuất phosphate, vào xe bồn.
Ông Wilt cho biết tuyến vận tải đường bộ kém hiệu quả vì nhiều xe tải chạy rỗng khi quay về, nhưng giá hàng hóa tăng mạnh đã bù đắp được chi phí vận chuyển phát sinh.
"Chúng tôi đã chứng minh được năng lực của mình", ông Wilt nói. "Giờ cần củng cố hệ thống này để luôn có một tuyến đường ra biển Đỏ".
Bản đánh giá trên của CIA đã được gửi cho các nhà hoạch định chính sách cấp cao của Mỹ trong tuần này, theo tờ The Washington Post ngày 7.5. Cơ quan tình báo Mỹ xác định rằng Iran vẫn duy trì phần lớn năng lực tên lửa bất chấp sự oanh tạc của Mỹ và Israel trong nhiều tuần.
Một quan chức Mỹ cho rằng Iran vẫn sở hữu 70% kho tên lửa và khoảng 75% giàn phóng di động. Đồng thời, nước này cũng đang mở lại các cơ sở lưu trữ ngầm và sửa chữa những hệ thống vũ khí bị hư hại.
Ngoài ra, năng lực máy bay không người lái của Iran vẫn là mối đe dọa lớn cho tàu thương mại qua eo biển Hormuz.
Đánh giá của CIA có phần trái ngược với những tuyên bố của Tổng thống Donald Trump. Gần đây nhất, vào ngày 6.5, ông nói rằng kho tên lửa của Iran hầu như đã bị tàn phá.
"Kho tên lửa của họ đã bị tàn phá hầu hết. Có lẽ họ còn khoảng 18 - 19% nhưng không nhiều so với những gì họ từng có", ông Trump nói.
Nhà lãnh đạo và các quan chức khác trong chính quyền bảo vệ mức độ hiệu quả của lệnh phong tỏa cảng biển Iran, khiến nước này chịu thiệt hại kinh tế nặng nề và gia tăng nguy cơ sụp đổ.
"Trong chiến dịch Epic Fury, Iran đã bị nghiền nát về quân sự. Giờ đây, họ đang bị bóp nghẹt về kinh tế bởi chiến dịch Economic Fury và mất 500 triệu USD mỗi ngày do việc phong tỏa thành công của quân đội Mỹ đối với các cảng của Iran. Chế độ Iran biết rõ thực tế hiện nay là không thể duy trì và Tổng thống Trump nắm mọi lá bài trong khi các nhà đàm phán làm việc để đạt thỏa thuận", người phát ngôn Nhà Trắng Anna Kelly nói.
Tuy nhiên, các quan chức được The Washington Post dẫn lời cho rằng Iran đã thích nghi với các lệnh cấm vận và sức ép quân sự bằng cách tích trữ dầu mỏ trên tàu biển, giảm sản xuất dầu nhằm để dành hạ tầng và chuẩn bị phương án xuất khẩu bằng đường bộ qua Trung Á. Có quan chức còn lưu ý rằng đánh giá của CIA thậm chí còn khiêm tốn so với sức chống chịu của Iran.
Iran chưa bình luận về những thông tin trên nhưng vẫn sẵn sàng ăn miếng, trả miếng với Mỹ về quân sự như vụ việc ngày 7.5 và vẫn đóng cửa eo biển Hormuz.
"Thách thức mà các hệ thống này đặt ra lớn hơn vẻ bề ngoài khi nó không chỉ đơn thuần là các công nghệ mới, mà còn là sự thay thế dần dần thực tế bằng sự mô phỏng của nó", theo AFP dẫn lời ông.
Những năm gần đây, AI nhiều lần bị cho là góp phần lan truyền thông tin sai lệch và làm gia tăng chia rẽ xã hội, theo Liên minh Viễn thông quốc tế (ITU). Các công cụ tạo nội dung tự động, đặc biệt là deepfake, cho phép tạo video, hình ảnh giả mạo với độ chân thực cao, gây nhầm lẫn và tác động đến dư luận. Ước tính của Cơ quan Nghiên cứu nghị viện châu Âu cho thấy số video deepfake trực tuyến tăng từ 500.000 năm 2023 lên 8 triệu vào năm 2025.
Trước viễn cảnh này, các chính phủ và doanh nghiệp công nghệ đã bắt đầu siết quản lý AI. Liên minh châu Âu thông qua Đạo luật AI yêu cầu minh bạch với các hệ thống rủi ro cao. Mỹ thúc đẩy các cơ chế kiểm soát tự nguyện theo khuôn khổ Kế hoạch hành động AI, còn Trung Quốc yêu cầu nội dung do AI tạo ra phải được gắn nhãn rõ ràng. Meta, Google và TikTok đã triển khai gắn nhãn nội dung AI, hạn chế deepfake liên quan chính trị và tăng cường kiểm duyệt trong các giai đoạn nhạy cảm. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng các biện pháp này vẫn mang tính phản ứng và chưa theo kịp tốc độ phát triển của công nghệ.
