Tháng 4/2021, Trúc Ly, quê Gia Lai, cùng mẹ đặt tour du lịch 5 ngày với hành trình Hà Nội – Hà Giang – Cao Bằng. Khi gần hết cung Hà Giang, lịch trình thay đổi do đoàn không đủ khách. Hai mẹ con phải quay lại Hà Nội, chờ một đêm để ghép đoàn lên Cao Bằng. “Lúc đó tôi mệt vì say xe, có ý định bỏ cuộc”, Ly, 26 tuổi, kể.
Cùng thời điểm đó, gia đình Hoàng Đạt từ TP HCM ghép vào tour này sau khi kết thúc chuyến đi Sa Pa. “Nhà tôi vốn quen đi tự túc, nhưng do mẹ muốn đi tour nên cả nhà đổi kế hoạch”, Đạt, 27 tuổi, cho biết.
Sáng ngày khởi hành, cả đoàn phải chờ 30 phút vì Đạt trả phòng muộn. Lên xe, chỗ ngồi Ly nhờ tài xế giữ trước đã bị gia đình Đạt tranh mất. Ly đành xuống băng ghế cuối. Thấy Đạt bước lên xe sau cùng, cô gái sinh năm 2000 mang tâm lý khó chịu.
Trong đoàn hơn 20 người chỉ Ly và Đạt là hai thành viên độc thân nên thường xuyên bị ghép đôi. Cô gái Gia Lai liên tục phải đi chung với Đạt, từ việc chèo thuyền ở hồ Ba Bể đến vị trí bàn ăn.
Đêm cuối hành trình, Đạt uống say. Bố mẹ anh nhờ Ly trông chừng để đi dạo. Ly hỗ trợ quan sát và đưa anh về phòng.
Trở về sau chuyến đi, gia đình hai bên duy trì liên lạc. Hai bà mẹ trạc tuổi nhau nên nhanh chóng thân thiết. Riêng bố Đạt ấn tượng với Trúc Ly vì rất chu đáo, quan tâm người lớn tuổi trong chuyến đi. Ông thường xuyên hỏi thăm việc tốt nghiệp của cô và dặn dò: “Chừng nào con vào Sài Gòn nhớ báo anh Đạt ra đón”.
Cuối năm 2021, đợt giãn cách xã hội kết thúc, Trúc Ly vào TP HCM làm việc. Một người quen trong chuyến đi Cao Bằng rủ cô chơi bóng chày và nhờ Đạt đi đón. Trong vai trò tài xế, Đạt có dịp trò chuyện nhiều hơn với Ly. Sự quan tâm của Ly khi đường ngập nước cùng tính cách hướng ngoại trên sân bóng khiến anh thay đổi cái nhìn.
Đạt lấy cớ đưa đón Ly đi làm mỗi ngày để tiếp cận. Một tháng sau, anh ngỏ lời hẹn hò và được cô đồng ý. Tuy nhiên, vì từng “nhìn nhau đã thấy ghét”, đôi trẻ đành giấu nhẹm chuyện hẹn hò vì xấu hổ.
Dịp Tết Nguyên đán 2022, Đạt bí mật mua vé máy bay lên Gia Lai thăm bạn gái, nói dối gia đình là đi Đà Lạt. Khi chuyện tình cảm bị phát hiện, bố mẹ Đạt ủng hộ và thường xuyên giục con trai đưa bạn gái về nhà. “Cứ mỗi lúc tôi muốn nhờ mẹ việc gì, mẹ lại ra điều kiện phải dẫn Ly về nhà”, Đạt kể.
Năm 2023, bố mẹ Đạt lên Gia Lai thăm nhà Ly và cùng đi du lịch Phan Thiết. Một ngày sau chuyến đi, bố Ly đột ngột qua đời do đột quỵ.
Gần 5h chiều, mưa trắng trời TP HCM. Không còn chuyến bay, xe khách cũng gần kín chỗ. Trong lúc Ly mất phương hướng, Đạt cùng ba mình gọi hàng chục cuộc điện thoại khắp các nhà xe. Vừa chốt được hai chỗ trống sát giờ khởi hành, Đạt kéo Ly lao ra bến xe, mà không kịp chuẩn bị áo mưa.
Về đến Gia Lai, chàng trai túc trực lo liệu suốt ba ngày tang lễ. Ba mẹ anh cũng đáp chuyến bay sớm nhất, thuê khách sạn gần nhà Ly để mỗi sáng phụ giúp gia đình tiếp khách đến tối muộn.
Sự ra đi của bố khiến Ly ảnh hưởng tâm lý trong thời gian dài. “Trước đây, bác trai hay nhắc nhở tôi Ly là con út, được bác bao bọc. Ngày bác đi, tôi tự nhủ từ nay mình phải thay bác làm chỗ dựa cho Ly”, Đạt chia sẻ.
Sự vững chãi của Đạt đã dần giúp Ly bình tâm trở lại. Cô cũng nhận ra bạn trai đã rũ bỏ hình ảnh “cậu ấm” được gia đình bao bọc. Anh chăm chỉ làm việc và thu vén chi tiêu. Tháng 11/2024, Đạt bí mật lên kế hoạch cầu hôn tại Nhật Bản, đúng thời điểm núi Phú Sĩ ngập trong tuyết trắng và lá phong chuyển đỏ. Một năm sau, anh đưa cô trở lại chụp ảnh cưới.
Trong tiệc cưới, Ly thiết kế một không gian riêng dọc lối đi để tưởng nhớ người cha quá cố. Tại đây, ban tổ chức đặt một lá thư thay lời cha gửi gắm đến hai con, cạnh lá thư Đạt viết cho bố vợ. Góc nhỏ cùng câu chuyện tình yêu đi lên từ “oan gia” của đôi trẻ đã lấy đi nước mắt của nhiều khách mời. Nếu hôm ấy tour không bị tách, Ly bỏ cuộc giữa chừng vì say xe, hay Đạt không tới muộn rồi vô tình chiếm mất chỗ ngồi, cả hai có lẽ đã đi ngang qua đời nhau.
“Duyên phận thật kỳ diệu. Người tôi ghét nhất chuyến đi lại thành chồng tôi”, Ly nói.
Trang trại nhỏ ở vùng ngoại ô TP Huế ấy là bao tâm huyết của chàng kỹ sư công nghệ sinh học 9X. Anh đang theo đuổi giấc mơ nông nghiệp sạch sau quyết định rời phố về quê khởi nghiệp.
Mới sáng sớm, trại nấm của Hào đã rộn ràng. Trước sân, những đống mùn cưa cao ngất đã được trộn đều. Vài lao động đang tất bật đóng mùn cưa vào bịch, chuẩn bị cho lô phôi giống mà anh vừa nhận đơn đặt hàng. Giữa không gian làm việc ấy, Hào cầm điện thoại kiểm tra các chỉ số môi trường đang hiển thị trên ứng dụng. Sau vài thao tác chạm tay, hệ thống phun sương, ánh sáng trong trại nấm lập tức được điều chỉnh.
Hào cho biết toàn bộ trang trại được vận hành bằng hệ thống cảm biến Internet vạn vật (IoT) cho phép theo dõi và điều chỉnh từ xa các yếu tố như độ ẩm, ánh sáng... thông qua ứng dụng trên điện thoại. "Nhờ hệ thống tự động này, công chăm sóc giảm đi rất nhiều. Quan trọng hơn là môi trường trong trại luôn ổn định, giúp nấm phát triển đồng đều và ít bệnh", Hào nói.
Để có được trang trại nấm rộng 150m2 với hơn 15.000 phôi được vận hành bằng công nghệ như hôm nay, bạn kỹ sư trẻ phải vượt chặng đường khá dài. Tốt nghiệp ngành công nghệ sinh học Trường ĐH Khoa học (ĐH Huế), Hào đã chọn vào TP.HCM lập nghiệp sau khi ra trường với công việc tại một công ty chuyên về nông nghiệp sạch.
Công việc đưa Hào đi đến nhiều tỉnh thành, chuyển giao công nghệ trồng nấm cho nông dân. Anh bạn kể đã đến An Giang, Lâm Đồng, Vũng Tàu... cùng xây dựng quy trình sản xuất, tạo meo giống và hướng dẫn kỹ thuật nâng cao năng suất nấm cho người dân. Những chuyến đi dài ngày liên tục giúp Hào hiểu hơn giá trị của nông sản sạch khi đến tay người dùng.
Công việc đem lại thu nhập khá ổn định song trong lòng anh bạn trẻ vẫn khao khát một ước mơ khác. "Từ thời sinh viên tôi đã mê trồng nấm và từng đến nhiều trang trại nấm ở Huế để học kỹ thuật. Xây dựng một trang trại nấm của riêng mình là mong ước tôi đã ấp ủ từ lâu", Hào chia sẻ.
Vậy là đầu năm 2024, Hào quyết định trở về quê nhà để bắt đầu khởi nghiệp sau nhiều năm làm việc xa quê. Và dĩ nhiên những ngày đầu không dễ dàng gì. Trại nấm của Hào lúc đó là khu đất được thuê lại của người dân địa phương. Khu đất trũng, đọng nước nên chỉ sau một mùa anh bạn phải chuyển toàn bộ hệ thống xuống vị trí khác, làm lại từ đầu.
Tay thoăn thoắt đóng phôi, Hào kể về những ngày đầu khởi nghiệp đã quyết định chọn con đường theo nông nghiệp hướng hữu cơ. Anh không sử dụng hóa chất, phân bón hay chất kích thích tăng trưởng trong quy trình trồng nấm của mình. Điều này phần nào tạo ra những tai nấm bào ngư xám luôn có độ giòn, dai với vị ngọt tự nhiên cùng mùi thơm nhẹ thoang thoảng.
Trước khi thu hoạch nấm khoảng ba ngày, khi nào trang trại cũng ngừng tưới nước. Hào lý giải điều này làm nấm giảm nhẹ cân nặng, người sản xuất có thiệt một chút về kinh tế nhưng bù lại nấm không bị trương nước nên sẽ bảo quản được lâu hơn, vị nấm cũng sẽ ngon ngọt hơn.
Nấm sau khi thu hoạch sẽ được cắt gọt chân sạch sẽ trước khi bán, tốn công một chút nhưng đảm bảo chất lượng. Ngay cả khâu đóng gói cũng được anh chủ trẻ tính toán kỹ lưỡng. Nấm sau khi thu hoạch được gói bằng giấy đã hấp khử trùng để giữ độ tươi lâu hơn. Chàng kỹ sư trẻ còn sử dụng mã QR để truy xuất nguồn gốc. Khách hàng chỉ cần quét mã sẽ có thể biết đủ thông tin về sản phẩm.
Một trong những điều được anh đặc biệt quan tâm ngay khi bắt đầu hành trình khởi nghiệp là làm sao tận dụng tối đa nguyên liệu và hạn chế chất thải. Trong đó mùn cưa tận dụng từ các cơ sở sản xuất gỗ hoặc rơm rạ sau mùa thu hoạch để làm giá thể trồng nấm. Với chừng 15.000 phôi nấm, mỗi đợt sản xuất cần khoảng 20 tấn mùn cưa.
Sau khi kết thúc chu kỳ thu hoạch, giá thể tiếp tục được tận dụng trồng nấm rơm. Rồi thu hoạch nấm rơm xong, giá thể còn lại được ủ thành phân vi sinh bón cho cây trồng. Hiện anh nghiên cứu tận dụng phế phẩm để sản xuất viên nén nhiên liệu sinh học, hướng đến mô hình nông nghiệp tuần hoàn. "Tôi muốn xây dựng một vòng tròn sản xuất khép kín, hạn chế tối đa việc bỏ phí nguyên liệu", Hào nói.
Bên trong, thợ ảnh đang đi lại cùng những tấm hắt sáng đặt sát lối đi. Nhiều người đang thay trang phục hay dặm lại lớp trang điểm. Delima đợi 30 phút mới có chỗ ngồi "Tôi định ra về vì tưởng đây là sự kiện của các KOL quảng bá thương hiệu", nữ du khách Malaysia nói.
Cô tìm đến quán cà phê này theo gợi ý trên mạng xã hội và phải đợi 30 phút mới có chỗ ngồi. Delima nói bất ngờ khi được nhân viên giải thích đó là khách tới check-in. Ở Malaysia, quán cà phê là không gian để làm việc hoặc trò chuyện. Việc thuê thợ trang điểm, thợ ảnh riêng thường chỉ dành cho đám cưới hoặc sự kiện lớn.
Aleksandra Sorokina, 24 tuổi, giáo viên tiếng Nga, sau một năm ở Hà Nội đã quen với việc người trẻ xếp hàng chụp ảnh từ đường phố đến quán cà phê hay những con ngõ nhỏ. "Tôi từng nghĩ những nơi đó mang ý nghĩa lịch sử đặc biệt, nhưng hóa ra không phải", cô nói.
Tại quê nhà của Aleksandra, cô không gặp cảnh này vì mọi người đề cao quyền riêng tư. Việc chụp ảnh quá lâu ở nơi công cộng bị coi là thiếu lịch sự. Dù vậy, cô vẫn coi đây là một nét văn hóa bởi người Việt thể hiện sự tự tin, sáng tạo khi biến mỗi góc phố thành bối cảnh nghệ thuật.
Thời gian qua, "văn hóa check-in" của người trẻ Việt là đề tài được thảo luận trên nhiều nền tảng mạng xã hội. Các video thể hiện góc nhìn của người nước ngoài thu hút hàng nghìn lượt tương tác. "Tôi hỏi nhiều người và được giải thích thói quen này xuất phát từ nhu cầu lưu giữ kỷ niệm", Delima nói. Một số ý kiến khác cho rằng sự bùng nổ của các công việc tự do như sáng tạo nội dung, đánh giá dịch vụ (reviewer) hay tâm lý "sợ bỏ lỡ" (FOMO) trước các địa điểm xu hướng đã thúc đẩy trào lưu này.
"Nhưng chủ yếu là nhu cầu xây dựng hình ảnh trên mạng xã hội. Họ đầu tư để có ảnh đẹp đăng lên mạng", Aleksandra nói.
Với những người có sở thích check-in, quán cà phê là "studio lý tưởng". "Thay vì chi 250.000 - 500.000 đồng mỗi giờ thuê studio chuyên nghiệp, tôi chọn các quán có không gian đẹp, ánh sáng tự nhiên", Lê Thùy, 27 tuổi, mẫu ảnh tại Hà Nội, nói.
Điểm bất tiện của việc chụp ảnh tại quán cà phê là thiếu không gian để đạo cụ. Thùy cho biết thường mang theo nhiều đồ, nhưng sẽ ý thức để gọn gàng và xin phép quán. Với những nơi thu phí, cô sẵn sàng chi trả.
Dù vậy cô thừa nhận người chụp ảnh khiến việc tìm không gian yên tĩnh để gặp gỡ bạn bè trở nên khó khăn. "Giờ muốn yên tĩnh, tôi chỉ có thể vào các quán chuyên để làm việc", cô nói.
Hoàng Hải Anh, 21 tuổi, TP HCM, kể việc xuất hiện chỉn chu để chụp ảnh ở nơi công cộng là cách tăng sự tự tin. Cô dành nhiều giờ chờ đợi tại những địa điểm đang "hot". "Chụp ảnh tại nơi đang thu hút cộng đồng giúp tôi cảm thấy bắt kịp xã hội. Việc chờ đợi để có bức ảnh đẹp cũng là một trải nghiệm", Hải Anh nói.
Xu hướng này buộc nhiều hộ kinh doanh thay đổi quy định. Tại Hà Nội và TP HCM, hàng chục quán treo biển "Cấm máy ảnh chuyên dụng" hoặc thông báo thu phí chụp ảnh từ 300.000 đến 600.000 đồng mỗi giờ.
Chị Nguyễn Thu Hường, 43 tuổi, chủ một quán cà phê tại phường Hoàn Kiếm, cho biết thường xuyên gặp những nhóm khách mang theo vali quần áo, chiếm dụng nhà vệ sinh 30 phút, thậm chí cả tiếng để thay đồ.
"Để bảo vệ khách hàng cần sự yên tĩnh, chúng tôi buộc phải giới hạn thiết bị. Khách ngồi trang điểm tại chỗ quá lâu cũng bị tính phí 150.000 đồng mỗi giờ. Với êkíp chụp ảnh chỉ được ngồi 1-2 tiếng", chị Hường nói.
Nhưng một số chủ quán coi đây là cơ hội quảng bá miễn phí. Anh Duy Nam, 32 tuổi, chủ một quán cà phê tại TP HCM, nói việc đầu tư trang trí theo mùa giúp quán thu hút lượng lớn khách hàng trẻ. "Khách đến chụp ảnh đông giúp quán được biết đến nhiều hơn", anh nói.
PGS TS Phạm Ngọc Trung, nguyên Trưởng khoa Văn hóa Phát triển (Học viện Báo chí và Tuyên truyền), cho biết "văn hóa check in" của người trẻ Việt phản ánh nhu cầu khẳng định giá trị cá nhân khi chất lượng cuộc sống tăng cao. Đây là kênh quảng bá hiệu quả cho các điểm đến, giúp phát triển kinh tế dịch vụ.
"Tuy nhiên, người phương Tây đề cao sự riêng tư và khoảng cách cá nhân. Việc chiếm dụng không gian chung quá lâu để chụp ảnh dễ tạo ra ấn tượng về sự thiếu tinh tế", ông Trung nói. Chuyên gia đề xuất người trẻ nên thiết lập quy tắc ứng xử văn minh: chụp ảnh có ý thức tại không gian chung, tránh gây phiền hà cho người xung quanh.
Monica Niebrit, 26 tuổi, người Mỹ, nói nhờ có xu hướng này mà cô khám phá thêm nhiều điểm đến tại Hà Nội và TP HCM. Nữ du khách từng thuê dịch vụ chụp ảnh để trải nghiệm như một người bản địa và bất ngờ khi việc trang điểm diễn ra ngay tại bàn cà phê. "Ai cũng thích có ảnh đẹp, nhưng ở phương Tây mọi người thường e ngại vì xung quanh không có thói quen đó", Monica nói.
Cô gái người Nga Aleksandra nói mình đã bị "Việt hóa" khi cũng mặc áo dài đi chụp ảnh cùng đồng nghiệp vào mỗi dịp lễ. "Giờ tôi thấy đây là một hoạt động tích cực, miễn là không làm phiền ai. Chụp ảnh đăng mạng xã hội cũng là cách họ chia sẻ cuộc sống", cô giáo tiếng Nga nói.
Tối 17-5, Hội thi “Đi tìm Thủ lĩnh học sinh THPT” năm học 2025-2026 và Hội thi “Thủ lĩnh sinh viên” lần thứ 8 năm 2026 diễn ra tại Trường đại học Luật TP.HCM.
Top 7 thí sinh mang đến góc nhìn thực tiễn về công tác Hội và phong trào sinh viên TP.HCM qua phần thi “Chân dung thủ lĩnh”; kiến thức ở phần “Thủ lĩnh chinh phục”.
Tại vòng thi “Thủ lĩnh nhạy bén”, bạn Phạm Hoàng Tấn Lộc (phân hiệu Học viện Hành chính và Quản trị công tại TP.HCM) cho rằng người trẻ cảm nhận TP.HCM qua những điều bình dị bằng trải nghiệm, cảm xúc thật.
Từ đó, Lộc xây dựng dự án “5 xúc giác - 1 thành phố”, sinh viên dùng “tấm hộ chiếu” để khám phá TP qua năm giác quan. Thị giác với công trình văn hóa - lịch sử; thính giác với tiếng sóng, tiếng máy khu công nghiệp...; vị giác và khứu giác qua bánh mì Sài Gòn, hương hoa lê ki ma ở Côn Đảo gợi nhớ chị Võ Thị Sáu; và xúc giác qua hoạt động cộng đồng, thiện nguyện.
Bạn Trần Thị Ngân Phúc (Học viện Hàng không Việt Nam) đề xuất giải pháp nâng cao kỹ năng nghề nghiệp và khả năng thích ứng việc làm cho hội viên, sinh viên trong bối cảnh chuyển đổi số.
Phúc đề xuất chuyển từ học thụ động sang chủ động, phát triển kỹ năng số gắn với tư duy phản biện và tăng cường kết nối nhà trường - sinh viên - doanh nghiệp để gắn đào tạo với thực tiễn.
Đồng thời, xây dựng hệ sinh thái kỹ năng số, kết hợp nền tảng trực tuyến, học thuật và trải nghiệm thực tế giúp sinh viên nhanh chóng thích ứng thị trường lao động.
Trong phần thi quyết định "Bản lĩnh thủ lĩnh", bạn Hà Đức Cường (Trường đại học Luật TP.HCM) tranh biện về việc AI có đang cạnh tranh với con người trong làn sóng sa thải và đề xuất giải pháp giúp sinh viên thích ứng, làm chủ thời đại số.
Với lập luận sắc bén, Đức Cường nói cần tăng cường các hoạt động, chuyên đề nâng cao kỹ năng ứng dụng AI cho học sinh, sinh viên. AI là “trợ lý ảo” hỗ trợ hiệu quả trong học tập và công việc nếu được sử dụng đúng cách.
Nhà trường và Đoàn Thanh niên cần phối hợp tập huấn, hướng dẫn sử dụng AI an toàn và đưa AI vào giảng dạy để sinh viên ứng dụng hiệu quả vào thực tiễn.
“Đừng né tránh AI, mà biết sử dụng nó một cách thông minh, hiệu quả và có trách nhiệm. Nếu đúng cách, AI sẽ trở thành một “trợ lý” giúp ta học tập tốt, làm việc hiệu quả và phát triển bản thân”, Cường nói.
Vượt qua 2 vòng thi "Chân dung thủ lĩnh" và "Trí tuệ thủ lĩnh", top 6 thí sinh "Đi tìm Thủ lĩnh học sinh THPT" đã tranh tài gay cấn.
Tại vòng "Chân dung thủ lĩnh", với chủ đề "Thủ lĩnh học sinh TP là ai?", bạn Phạm Nguyễn Bảo Hân (Trường THPT chuyên Trần Đại Nghĩa) nói thủ lĩnh học sinh TP.HCM cần thích nghi, kết nối và lan tỏa.
“Biết thích nghi là chủ động cập nhật xu hướng mới, thích ứng với thay đổi để tiên phong và dẫn dắt tập thể. Biết kết nối là lắng nghe, thấu hiểu, gắn kết đoàn viên để xây dựng tập thể vững mạnh. Biết lan tỏa là biến đam mê và năng lượng tích cực thành giá trị cho cộng đồng”, Hân bày tỏ.
Còn bạn Lê Hoàng Duy (Trường THPT Thủ Thiêm) nói học giỏi có thể giúp một người nổi bật, nhưng bản lĩnh, trách nhiệm và sự tử tế mới làm nên một thủ lĩnh thật sự.
“Một thủ lĩnh không phải là người đứng trên tập thể mà là người dẫn dắt mọi người cùng tiến lên. Cần bản lĩnh để vượt qua khó khăn, trách nhiệm để dám đối diện, sửa sai và sự tử tế, nhân ái để giữ được niềm tin và yêu thương từ mọi người”, Duy nói.
Tại vòng thi “Xứng danh thủ lĩnh”, với chủ đề “đu trend”, bạn Lương Nguyễn Hiền Trinh (Trường THPT Võ Thị Sáu, xã Đất Đỏ) cùng tranh biện và cho rằng không phải mọi “trend” đều xấu, bởi nhiều xu hướng tích cực như lan tỏa lòng yêu nước, việc tốt hay bảo vệ môi trường có thể tạo ảnh hưởng tốt đến học sinh.
“Quan trọng là biết định hướng, tận dụng các trend tích cực và tránh “đú trend” tiêu cực. Nếu được theo dõi, định hướng đúng đắn và biết tận dụng những giá trị tích cực, thì các xu hướng trên mạng xã hội hoàn toàn có thể trở thành một công cụ hữu ích để giáo dục và lan tỏa những điều tốt đẹp trong học sinh”, Trinh nói.