Một trong số quan chức Mỹ nói trên khẳng định với The New York Times rằng trong 3 tuần qua, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ đã hướng dẫn khoảng 70 tàu thương mại đi qua eo biển Hormuz, ra vào Vịnh Ba Tư. Các quan chức Mỹ cho biết thêm hầu hết các tàu đã tắt thiết bị phát tín hiệu để tránh bị phát hiện khi đi qua tuyến đường thủy này.
Giới chức từ chối cho biết loại tàu nào đang đi qua và lộ trình của tàu, nhưng một quan chức cho hay ít nhất một tuyến đường không gần bờ biển Iran.
Các tàu đi qua gần Iran mà không được sự chấp thuận của Tehran đối mặt với nguy cơ gần như chắc chắn bị tấn công bằng máy bay không người lái hoặc tên lửa Iran. Các nhà phân tích hàng hải cho rằng các chuyến tàu vượt eo biển do Mỹ hướng dẫn dường như đi theo những tuyến đường gần Oman hơn.
Trước các cuộc tấn công của Mỹ và Israel vào Iran từ cuối tháng 2, mỗi ngày có hơn 100 tàu thương mại đi qua eo biển Hormuz. Vì vậy, những chuyến đi do Mỹ điều phối, trung bình 3 chuyến/ngày trong suốt 3 tuần, không thể hiện sự phục hồi mạnh mẽ của ngành vận tải biển.
Tuy nhiên, việc các tàu liên tục đi qua eo biển Hormuz dưới sự hướng dẫn của Mỹ cho thấy một số chủ tàu sẵn sàng chấp nhận rủi ro để ra vào vịnh Ba Tư, nơi nhiều tàu đã bị mắc kẹt trong nhiều tuần, mất tiền và khiến thủy thủ đoàn rơi vào điều kiện khó khăn.
Tuyến đường do Mỹ điều phối cũng là một lựa chọn thay thế cho những chủ tàu không muốn phải xin phép Iran hoặc trả phí để đi qua eo biển Hormuz, theo The New York Times.
Vào đầu tháng 5, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố một chiến dịch quân sự lớn mang tên Dự án Tự do nhằm giúp các tàu đi qua tuyến đường này, nhưng sau đó nhanh chóng chấm dứt chiến dịch, một phần do sự phản đối từ Ả Rập Xê Út.
Kể từ đó, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ đã khuyến khích các tàu đi qua eo biển Hormuz nhưng không cung cấp lực lượng hải quân hộ tống.
“Dù lực lượng Mỹ không hộ tống, chúng tôi vẫn tiếp tục liên lạc và phối hợp với các tàu thương mại muốn tự do và an toàn đi qua eo biển Hormuz, một hành lang quốc tế quan trọng đối với nền kinh tế khu vực và toàn cầu”, phát ngôn viên Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ Tim Hawkins nhấn mạnh trong một tuyên bố hôm 30.5.
Các quan chức Mỹ cho rằng nguy cơ từ Iran đã bị phóng đại và đã tìm cách thuyết phục các tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz một cách an toàn. Dù sự hỗ trợ này đã được biết đến trong giới vận tải biển, các quan chức Mỹ thừa nhận rằng họ chưa công khai rộng rãi để tránh việc Iran nhắm mục tiêu vào các tàu thuyền đi qua dưới sự hướng dẫn của Mỹ.
Trong khi đó, lực lượng hải quân thuộc Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran (IRGC) ngày 31.5 thông báo 28 tàu, bao gồm tàu chở dầu, tàu container và các tàu thương mại khác, đã đi qua eo biển Hormuz trong 24 giờ trước đó sau khi nhận được giấy phép, theo Đài Press TV.
Lực lượng Hải quân IRGC cho hay số tàu này đã đi qua eo biển Hormuz với sự phối hợp và hỗ trợ an ninh của họ. Lực lượng này nói rằng vịnh Ba Tư thuộc về các quốc gia Hồi giáo trong khu vực và cáo buộc quân đội Mỹ là nguyên nhân chính gây mất an ninh ở đó.
Sau khi bể chứa "dung dịch trắng", một dung dịch hóa chất gồm sodium hydroxide và sodium sulfide được sử dụng trong sản xuất bột giấy, bị vỡ tại nhà máy bột giấy và giấy Nippon Dynawave Packaging hôm 26.5, giới chức xác nhận có 2 người tử vong và 9 người mất tích, theo Reuters.
Việc tìm kiếm những người mất tích tiếp tục diễn ra suốt tuần khi các đội cứu hộ làm việc trong đống đổ nát ở các khu vực trong nhà và sử dụng máy bay không người lái để giám sát khu vực xung quanh hiện trường, theo Phó trưởng đội cứu hỏa và cứu hộ Cowlitz 2 Kurt Stitch.
Giới chức cho hay bồn hóa chất bị vỡ chứa khoảng 3,4 triệu lít dung dịch trắng, và các xét nghiệm đã xác nhận rằng chất gây ô nhiễm đã xâm nhập vào sông Columbia gần đó, dù không phát hiện thấy "tác động tiêu cực nào đến sức khỏe" đối với chất lượng không khí hoặc nguồn nước uống của thành phố Longview.
Nippon Paper Industries, nhà sản xuất giấy lớn thứ hai ở Nhật Bản tính theo doanh thu, đã mua lại nhà máy Longview từ công ty gỗ Weyerhaeuser có trụ sở tại thành phố Seattle thuộc bang Washington với giá 225 triệu USD, và thành lập công ty con Nippon Dynawave Packaging vào năm 2016.
Vụ vỡ bồn hóa chất tại bang Washington xảy ra trong lúc hàng ngàn cư dân tại quận Cam thuộc bang California vẫn còn đang sơ tán do một bể chứa hóa chất tại thành phố Garden Grove bị hư hại. Tính đến ngày 25.5, các quan chức cho biết nguy cơ nổ đã được loại trừ và nhiệt độ trong bồn đang ổn định, theo Reuters.
Nhóm vũ trang Hezbollah ngày 2/5 công bố video thiết bị bay không người lái góc nhìn thứ nhất (drone FPV) lao vào giáp lồng trên nóc tháp pháo xe tăng chủ lực Merkava Mark 4M của Israel. Đầu đạn dường như đã xuyên thủng giáp nóc tháp pháo và đánh trúng khoang chứa đạn, kích hoạt đạn pháo bên trong và gây cháy lớn, chưa rõ thương vong và thiệt hại cụ thể.
Những hình ảnh được công bố trong tuần trước cho thấy Hezbollah triển khai drone FPV tập kích hàng loạt xe tăng chủ lực Merkava Mark 4M và thiết giáp Eitan của Israel, cũng như nhắm đến nhiều binh sĩ đối phương. IDF xác nhận ít nhất một quân nhân đã thiệt mạng và 6 người bị thương trong vụ tập kích ở miền nam Lebanon ngày 26/4.
Loạt hình ảnh được công bố giữa lúc Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) hứng chỉ trích vì chưa chuẩn bị đầy đủ biện pháp bảo vệ người và khí tài khỏi các đòn tập kích bằng drone FPV của Hezbollah. Chúng cũng khiến giới chuyên gia đặt nghi vấn với năng lực của hệ thống phòng thủ chủ động Trophy trang bị trên dòng Merkava Mark 4M.
Merkava Mark 4M là mẫu xe tăng hiện đại nhất của Israel, được triển khai từ năm 2011. Đặc điểm nổi bật của nó so với mẫu Merkava Mark 4 trước đó là tổ hợp Trophy, được ví như "lá chắn thép" bảo vệ phương tiện khỏi tên lửa chống tăng dẫn đường (ATGM) và đạn xuyên giáp.
Hệ thống này bao gồm các cảm biến quang - điện tử, radar cảnh giới, máy tính và tổ hợp đánh chặn. Radar của Trophy có thể quét khu vực 360 độ theo mặt phẳng ngang để phát hiện tên lửa và đạn chống tăng bắn tới.
Khi phát hiện mục tiêu, máy tính sẽ phân tích và ra lệnh phóng các đầu nổ xuyên tự định hình (EFP) để vô hiệu hóa mối đe dọa trước khi nó tiếp cận giáp chính xe tăng. Hệ thống Trophy còn có thể truy ngược lại đường bay của mối đe dọa, tự động hướng nòng pháo về nơi đối phương khai hỏa.
Dữ liệu năm 2013 cho thấy chi phí mỗi hệ thống Trophy tương đương 30% giá trị gói nâng cấp xe tăng lên chuẩn Merkava Mark 4M. Tập đoàn quốc phòng Rafael, nhà sản xuất Trophy, hồi năm 2024 tuyên bố hệ thống có thể đánh chặn 90% mối đe dọa, trong đó có các hệ thống tiến công không người lái, từ nhiều hướng khác nhau.
Tuy nhiên, chuyên trang quân sự Defense Express cho rằng hệ thống Trophy đã "hoàn toàn bất lực" khi đối đầu với drone FPV trong điều kiện tác chiến thực tế.
"Rafael từng đưa hình ảnh drone FPV vào các video quảng cáo Trophy, song chưa từng công khai khẳng định hệ thống này có thể ngăn chặn chúng. Ngoài ra, trong các cuộc thử nghiệm trước đây, hệ thống Trophy chỉ đánh chặn máy bay không người lái (UAV) kiểu cánh bằng, chứ không phải drone FPV cỡ nhỏ", chuyên trang này lưu ý.
Trophy không thể quét 360 độ quanh xe tăng và có góc chết ở ngay bên trên, khiến chúng khó lòng chặn đầu đạn tấn công theo kiểu đột nóc. Tốc độ bay của drone FPV chậm hơn nhiều so với ATGM và UAV kiểu cánh bằng, có thể khiến radar Trophy nhầm lẫn hoặc bỏ lọt mục tiêu.
Trong cuộc tập kích lãnh thổ Israel ngày 7/10/2023, lực lượng Hamas đã phá hủy ít nhất một xe tăng Merkava Mark 4M trang bị Trophy bằng cách cho drone bay trên đầu phương tiện và thả đầu đạn xuyên giáp PG-7VR vào mặt trên mũi xe, nơi có lớp giáp tương đối mỏng.
Dù vậy, Defense Express vẫn đặt nghi vấn về hiệu quả của Trophy, do một số video cho thấy drone Hezbollah tiếp cận ở góc bắn thuận lợi cho tổ hợp này, thậm chí gần như đánh trực tiếp vào bệ phóng đạn. "Về cơ bản là các cuộc tấn công xảy ra trong điều kiện lý tưởng để đánh chặn, nhưng không hệ thống nào khai hỏa, ngay cả khi vẫn còn đầy đạn", chuyên trang này cho hay.
Đạn phóng từ hệ thống đánh chặn chủ động như Trophy cũng có thể gây nguy hiểm cho quân nhân đứng gần, do đó thường được tắt khi di chuyển cùng với bộ binh, tạo điều kiện để đối phương tập kích.
Vào tháng 6/2019, một nguồn tin trong ngành công nghiệp quốc phòng Israel từng thừa nhận Trophy không đối phó được một số loại vũ khí chống tăng hiện đại, trong đó có loại có thể liên tiếp phóng hai quả đạn trong thời gian rất ngắn hoặc mang theo đạn mồi để đánh lừa cảm biến của tổ hợp.
"Chưa thể biết toàn bộ tình huống dẫn tới những vụ tập kích bằng drone FPV của Hezbollah. Không thể loại trừ khả năng Trophy đã ngừng hoạt động từ trước vì nhiều lý do hoặc không có tổ lái trong xe vào thời điểm đó", Defense Express nêu quan điểm.
Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) ngày 25/4 xác nhận đã bắt tàu container Epaminondas treo cờ Liberia khi đang trên đường đến cảng Mundra của Ấn Độ với cáo buộc tàu này "hợp tác với quân đội Mỹ".
"Theo dữ liệu, tàu đã cập 11 cảng khác nhau tại Mỹ tổng cộng 36 lần trong giai đoạn từ tháng 10/2024 đến tháng 1/2026, và dỡ khoảng 299.000 tấn hàng hóa trong thời gian này", theo IRGC.
Epaminondas là một trong hai tàu hàng bị lực lượng hải quân của IRGC bắt giữ gần đảo Larak, phía đông eo biển Hormuz ngày 22/4 rồi áp giải vào lãnh hải Iran để kiểm tra hàng hóa và tài liệu.
Tàu thứ hai bị bắt giữ là Francesca, được IRGC xác định là phương tiện của Israel trong thông báo hôm 22/4.
IRGC trước đó cho biết Francesca và Epaminondas "đã hoạt động mà không có giấy phép cần thiết" ở Hormuz và nhiều lần vi phạm các quy định của Iran đối với eo biển.
Hai tàu còn bị cáo buộc có hành động làm sai lệch hệ thống hỗ trợ điều hướng và đe dọa an ninh hàng hải nhằm bí mật vượt qua eo biển, dường như để chỉ hành động tắt thiết bị phát đáp để che giấu vị trí thực của tàu trên các hệ thống giám sát.
Theo nền tảng theo dõi vận tải biển Marine Traffic, Epaminondas đã không cập nhật dữ liệu vị trí trong hơn hai ngày. Vị trí gần nhất được ghi nhận của tàu là ở vịnh Oman.
Eo biển Hormuz là tuyến vận tải chiến lược, nơi trung chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu khí toàn cầu. Iran đã gần như phong tỏa eo biển này, buộc các tàu thương mại phải xin phép hoặc nộp phí để đi qua và cấm các phương tiện có liên hệ với Mỹ và Israel, cùng những bên khác tham gia vào cuộc xung đột.
Trong khi đó, hải quân Mỹ thực thi lệnh phong tỏa bên ngoài vịnh Oman, cảnh báo sẽ bắt giữ bất cứ tàu nào đến hoặc rời đi từ cảng Iran, cũng như đã nộp phí cho Tehran.
Căng thẳng tại Hormuz vẫn ở mức cao, dù Mỹ ngày 21/4 gia hạn lệnh ngừng bắn để tạo điều kiện cho nỗ lực ngoại giao. Iran khẳng định muốn tiếp tục đàm phán hòa bình, nhưng sẽ không tham gia đối thoại nếu Mỹ vẫn duy trì hành động thù địch, như phong tỏa cảng biển Iran.
Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt cùng ngày thông báo đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff và Jared Kushner, con rể Tổng thống Trump, sẽ khởi hành đến Pakistan vào sáng 25/4 để tham gia đàm phán với đại diện Iran.
Tuy nhiên, Iran lại tuyên bố sẽ không gặp mặt trực tiếp phái đoàn Mỹ trong các cuộc đàm phán sắp tới do Pakistan làm trung gian.
"Không có bất kỳ cuộc gặp nào giữa Iran và Mỹ được lên kế hoạch. Quan điểm của Iran sẽ được truyền đạt thông qua Pakistan", ông Esmaeil Baqaei, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran, viết trong bài đăng trên mạng xã hội vài giờ sau thông báo của bà Leavitt.
