Tôi năm nay gần 50 tuổi. Đọc những tranh luận về chuyện đám cưới hiện đại hay truyền thống, chuyện có nên tổ chức gọn nhẹ chỉ với vài người thân thiết hay không, tôi thấy nhiều ý kiến rất thú vị. Nhưng từ trải nghiệm của bản thân, tôi nghĩ rằng trước khi bàn đến việc nên làm đám cưới thế nào, cần hiểu rõ bản chất của đám cưới trong văn hóa Việt Nam là gì?
Theo tôi, cưới xin từ trước đến nay vốn không đơn thuần là chuyện của riêng hai người yêu nhau. Nó là một thủ tục mang tính lễ nghĩa, gia đình và cộng đồng rất rõ rệt. Từ ngày xưa đã vậy. Ăn hỏi, xin dâu, ra mắt gia tiên, thưa gửi hai bên gia đình, thông báo họ hàng, làng xóm… tất cả đều là những phần gắn với lễ nghĩa và truyền thống. Vì thế, nếu đã quyết định tổ chức đám cưới theo cách quen thuộc của người Việt thì cũng cần xác định trước rằng sẽ có những phần không thể bỏ qua, để khỏi đặt ra những kỳ vọng không thực tế rồi lại thất vọng.
Một đám cưới ở nước ta gần như luôn có phần lễ, phần nghĩa và cả yếu tố tâm linh. Đó là chuyện thưa kính tổ tiên, ra mắt họ hàng, nhận dâu nhận rể giữa hai gia đình. Khi đã có những phần ấy thì rất khó tổ chức theo kiểu chỉ vài người thân thiết như nhiều đám cưới phương Tây.
Đã có họ hàng thì sẽ có xóm giềng. Đã có xóm giềng thì bạn bè, đồng nghiệp cũng biết và tham dự. Khi khách mời không còn giới hạn trong vài người thân nhất, việc tổ chức cũng phải tính đến sự tươm tất, chu đáo đối với khách khứa. Nếu gia đình có điều kiện kinh tế khá giả, quen biết nhiều người hoặc có vị trí xã hội nhất định thì việc tổ chức quá sơ sài đôi khi lại không phù hợp với bối cảnh các mối quan hệ của họ. Một chuyện kéo theo rất nhiều chuyện khác. Cái này thường dẫn dắt sang cái kia.
>> Đám cưới 400 khách khiến tôi giống nhân viên phục vụ hơn cô dâu
Tôi thấy nhiều người động viên các bạn trẻ mạnh dạn thay đổi, chỉ mời vài người thân quen là đủ. Ý tưởng đó nghe rất hợp lý nếu nhìn từ góc độ cá nhân của cô dâu chú rể. Nhưng nếu vậy thì phần lễ nghĩa sẽ được đặt ở đâu? Nếu vẫn muốn có cha mẹ, họ hàng tham gia đầy đủ thì khó tránh khỏi những nghi thức truyền thống nhất định. Không thể vừa muốn giữ nguyên vai trò của gia đình, dòng họ trong đám cưới, vừa mong mọi thứ diễn ra theo kiểu hoàn toàn tối giản như trên phim ảnh.
Theo tôi, nếu muốn có một đám cưới thật hiện đại, riêng tư và chỉ dành cho những người thân thiết nhất thì có lẽ cách khả thi nhất là tổ chức thêm một buổi tiệc riêng theo mong muốn của cô dâu, chú rể. Nhưng như vậy lại phát sinh thêm thời gian, công sức và chi phí.
Điều tôi nhận thấy là người trẻ thường đặt mình ở vị trí trung tâm của câu chuyện nên dễ cảm thấy không hài lòng khi mọi thứ không diễn ra đúng như mong muốn. Họ thường nghĩ đám cưới là ngày của mình nên mọi thứ phải được quyết định theo ý mình. Nhưng khi có tuổi hơn và trải nghiệm nhiều hơn, tôi nhận ra rằng bản thân mình cũng chỉ là một phần trong cuộc sống, và đám cưới cũng vậy.
Cô dâu, chú rể chắc chắn là nhân vật quan trọng nhất của ngày cưới, nhưng không phải là tất cả của đám cưới đó. Đám cưới còn là câu chuyện của cha mẹ, họ hàng, các mối quan hệ xã hội và những giá trị văn hóa được duy trì qua nhiều thế hệ.
Có một điều tôi thấy khá thú vị, đó là nhiều bạn trẻ khi nói về đám cưới của mình thường khẳng định chỉ muốn mời gia đình, họ hàng và bạn bè thân thiết. Họ cho rằng cách làm của cha mẹ là quá nặng nề về quan hệ xã hội, quá nhiều khách không quen biết. Nhưng nếu nhìn kỹ hơn, tôi thấy quan điểm của họ thực ra không khác cha mẹ mình là mấy.
Lý do rất đơn giản. Khi còn trẻ, số lượng các mối quan hệ liên quan đến công việc, làm ăn hay lợi ích xã hội chưa nhiều. Vì vậy, phần lớn khách mời của họ sẽ được gọi chung là “bạn bè thân thiết”. Trong nhóm đó có bạn học cũ, bạn cùng hội nhóm, bạn đồng nghiệp, những người thường xuyên giao lưu. Nếu sau này phát sinh thêm các mối quan hệ mang lại lợi ích trong cuộc sống hay công việc, tôi tin rằng nhiều người cũng sẽ đưa họ vào danh sách khách mời.
Đến tuổi của cha mẹ, số bạn bè vui chơi thuần túy thường giảm dần. Thay vào đó là đồng nghiệp, đối tác, người quen trong công việc và các mối quan hệ xã hội khác. Thành phần khách mời có thay đổi, nhưng về bản chất vẫn là những người có ý nghĩa đối với cuộc sống của họ.
Nói cách khác, người trẻ và cha mẹ nhiều khi chỉ khác nhau ở cơ cấu các mối quan hệ chứ không khác nhau nhiều về bản chất. Không ít người trẻ không nhận ra mình đang đứng trên cùng một hệ quy chiếu với cha mẹ, nhưng lại cho rằng cha mẹ là người quá coi trọng hình thức hoặc quá đặt nặng quan hệ xã hội.
Với tôi, đám cưới không có công thức đúng tuyệt đối. Mỗi gia đình sẽ có cách lựa chọn khác nhau. Nhưng nếu đã hiểu rằng đám cưới Việt Nam từ lâu không chỉ là chuyện của hai người, mà còn là câu chuyện của gia đình và các mối quan hệ xung quanh, có lẽ chúng ta sẽ bớt thất vọng hơn khi thực tế không hoàn toàn giống những gì mình từng hình dung.
Tôi làm ngân hàng ở Hà Nội đã gần 10 năm, lương 20 triệu một tháng. Nhiều người bên ngoài nhìn vào thường nghĩ đây là công việc có mức thu nhập cao, đáng mơ ước. Nhưng càng làm lâu, tôi càng thấy mệt mỏi vì áp lực chỉ tiêu và thời gian cá nhân gần như không còn thuộc về mình nữa. Một ngày làm việc của tôi bắt đầu từ 8h sáng, và khó có thể rời văn phòng trước 19h, thậm chí 20h.
Ngân hàng tôi không chỉ quản lý theo đầu việc, mà còn quản lý luôn cả thời gian hiện diện của nhân viên. Trớ trêu là hết giờ ở văn phòng chưa có nghĩa là tôi kết thúc công việc. Nhiều hôm, tôi vẫn phải mang laptop về nhà để làm tiếp báo cáo, rà soát số liệu, trả lời email, xử lý hồ sơ online tới tận khuya.
Chỉ người trong cuộc mới hiểu cảm giác đang ăn cơm tối vẫn phải mở điện thoại trả lời tin nhắn công việc liên tục. Một bữa cơm trọn vẹn với gia đình gần như là điều xa xỉ vì chồng con không thể đợi tới lúc tôi về nhà để cùng ăn. Có hôm cuối tuần, sếp gọi điện giao việc gấp, yêu cầu hoàn thành ngay trong ngày. Tôi đang đưa con đi chơi cũng phải vội vàng quay xe về nhà mở máy tính.
Có bữa, tôi nhận được tin nhắn yêu cầu hoàn thiện một đầu việc bắt buộc phải thao tác trên hệ thống nội bộ ở cơ quan. Chồng lại đi công tác, nên tôi đành gửi con cho bà ngoại rồi lóc cóc chạy xe máy tới ngân hàng cuối tuần. Những chuyện ấy dường như đã trở thành bình thường trong ngành này.
>> Kiệt sức vì 7 giờ tối vẫn phải ở lại văn phòng 'chạy deadline'
Ngoài khối lượng công việc hàng ngày, nhân viên ngân hàng còn phải liên tục tham gia các buổi đào tạo, tập huấn, cập nhật quy trình mới. Điều đáng nói là nhiều chương trình được tổ chức vào ngoài giờ như một điều hiển nhiên. Người ta mặc định nhân viên sẽ sẵn sàng hy sinh thời gian nghỉ ngơi để phục vụ công việc.
Tôi không phủ nhận ngành nào cũng có áp lực riêng. Nhưng điều khiến tôi day dứt là ở nhiều nơi, ranh giới giữa công việc và đời sống cá nhân gần như không được tôn trọng. Khi một nhân viên luôn phải trong trạng thái sẵn sàng trả lời điện thoại, xử lý việc bất kể giờ giấc, thì "tan làm" chỉ còn là khái niệm trên giấy tờ.
Chồng tôi nhiều lần hỏi: "Sao em không nghỉ, tìm việc khác đỡ vất vả hơn?". Tôi cũng từng nghĩ đến chuyện đó. Nhưng giữa thị trường lao động cạnh tranh ngày càng khốc liệt, giữ được công việc hiện tại đã khó, chứ chưa nói đến việc nhảy sang môi trường mới ở tuổi ngoài 30, còn con nhỏ, tôi còn khoản vay, còn áp lực cơm áo mỗi tháng.
Tôi viết những dòng này không phải để than vãn hay phủ nhận giá trị công việc mình đang làm. Tôi chỉ mong ở đâu đó, các doanh nghiệp, đặc biệt là những ngành có cường độ cao như ngân hàng, sẽ bắt đầu nhìn nhận nghiêm túc hơn về khái niệm cân bằng cuộc sống và sự tôn trọng thời gian cá nhân của nhân viên. Bởi sau cùng, nhân viên cũng là con người. Ai cũng cần được nghỉ ngơi, được sống cho gia đình, và được thực sự rời khỏi công việc sau khi đã hết giờ làm.
Khi còn đi học phổ thông, tôi gặp rất nhiều khó khăn với môn Vật Lý. Mọi chuyện bắt đầu với quy tắc bàn tay phải, khi tôi thấy thầy vẽ hình lên bảng để giảng mà chẳng hiểu gì.
Để tiếp tục minh họa, thầy lại lấy cái hình mở nút chai rượu vang ra giảng. Tới lúc này thì tôi thật sự là muốn phát khóc, bởi vì tôi có thấy cái chai rượu vang bao giờ.
Khi quả lắc, lò xo, chuyển động thẳng đều, gia tốc, dòng điện xoay chiều, tiêu cự, thấu kính, bước sóng đi vào đời tôi thì tôi đã khổ lại càng khó. Xin nói thẳng luôn là tôi giỏi Toán, ít nhất thì theo lời cô giáo dạy Toán thì tôi "chỉ thua các bạn học sinh giỏi toàn quốc môn Toán".
Nhưng Vật lý, dù được biểu trưng bằng các phương trình toán học, vẫn ám ảnh tôi suốt mấy năm cấp ba.
Mọi sự chỉ khá lên một chút khi tôi nghe nói về một cô giáo được xem là rất giỏi Vật lý đã mở lớp dạy thêm. Tôi theo học thì quả nhiên là bắt đầu hiểu được chút đỉnh, nhưng vẫn khổ sở vô cùng. Tới mức năm thi tốt nghiệp lớp 12, tôi thi sáu môn Toán, Lý, Hóa, Sinh, Tiếng Anh và Ngữ văn mà tôi phải dành gần một nửa thời gian để ôn môn Vật lý, thật khủng khiếp.
Sau này thì tôi vào đại học ngành kỹ sư Hóa. Lúc thi vào tôi cứ đinh ninh là mình sẽ học nhiều về Hóa học, nhưng sau khi đi du học thì tôi mới biết là ngành kỹ sư hóa chủ yếu là thiết kế máy móc cho các quá trình sản xuất Hóa học.
Tức là, tôi được học rất nhiều về Vật lý. Nhiệt động học, thủy động học, cơ học là các ngành khoa học cơ bản của kỹ sư hóa, tới mức ngành học của tôi được dịch ra là ngành "kỹ sư cơ khí hóa học".
Vậy mà những cơn ác mộng về Vật lý lại không trở về với tôi. Sau năm nhất, tôi về Việt Nam thăm thầy dạy Vật lý ngày trước. Thầy hỏi tôi em học mấy môn nhiệt học, thủy động học thế nào, hồi trước thầy thấy em dở môn Lý lắm mà.
Tôi nhún vai khoe rằng tôi được điểm HD, cao nhất trong thang điểm ở Australia. Thầy chỉ lắc đầu khó tin, còn tôi thì hậm hực nghĩ rằng thầy hồi trước dạy dở quá nên em mới te tua ấy chứ.
Thật ra thì thầy tôi dạy không dở. Chỉ là ở Australia thì chúng tôi học mô men lực xong rồi phải thiết kế mô hình cầu bằng giấy, tự lấy giấy làm ra rồi giáo sư đặt mô hình xe chạy qua coi có sập không.
Học điện thì phải vào phòng lab tự hàn các mối hàn điện tử, nối các bộ phận lại rồi bật công tắc, nếu làm đúng thì đèn cắm trên bảng hàn mới sáng. Học về dòng xoáy của chất lỏng thì chúng tôi phải xem mô hình chân vịt quay trong nước, xem quá trình đẩy khí vào bột để biến thành chất lỏng...
Nói tóm lại là học đi đôi với hành, nên mới hiểu nổi là mình đang học cái gì.
Ở Việt Nam, các môn khoa học tự nhiên dường như vẫn được dạy như cũ, càng lúc càng nâng cao tầm kiến thức và vẫn chẳng có một chút thực hành. Các em học sinh vẫn khổ sở với các phương trình điện xoay chiều, phản ứng oxy hóa khử trong khi cha mẹ các em thì cãi nhau xem học mấy cái đó làm gì, khi học xong rồi lại vứt vào thùng rác.
Việc học rồi lại "vứt vào thùng rác" là có thật. Các bạn có thể đi tìm hiểu những người đã tốt nghiệp đại học các ngành công nghiệp nặng ở Việt Nam xem họ đang làm cái gì. Ngay cả những người "làm đúng ngành" như kỹ sư điện làm cho ngành điện lực, thì cái mà họ làm thường là lắp đặt và sửa chữa máy móc. Hầu như chẳng có kỹ sư nào thiết kế được vật gì từ không thành có (from scratch).
Các bản thiết kế để sản xuất hầu như được làm ở nước ngoài, đưa về tới Việt Nam thì chỉ còn công đoạn lắp đặt rồi đưa vào khai thác. Các kỹ sư nhiều lắm thì chỉ biết sửa chửa chút đỉnh khi có vấn đề, vì vậy mấy chục năm rồi mà mối tâm tình với Toán Lý Hóa của những người là kỹ sư cũng vẫn cứ như vậy thôi.
Các em học sinh cần phải biết rằng, xà bông được tạo ra từ một phản ứng giữa chất béo và kiềm, và bản chất của xà bông là một loại muối, và tốt nhất là các em ấy được đi "nấu xà bông" để hiểu được.
Còn bán dẫn thì nguyên tắc vật lý nền tảng là dòng điện tạo ra do các lổ hổng trên vật liệu (như silicon, germanium) hoạt động như các positron. Chừng nào các em chưa được nhìn thấy silicon hay germanium thì cha mẹ của các em sẽ vẫn còn bài trừ từ Toán học, Vật lý tới Hóa học.
Nhưng hễ con em của họ không vào đựơc cấp ba, không được học những thứ "vứt đi đó", thì họ lại kêu khóc khắp nơi, đăng đàn than thở, kêu gọi xây thêm trường, tự hỏi tương lai các em sẽ đi về đâu...
Cuối tuần qua, ở phường Dĩ An, TP HCM xảy ra tình huống như sau: Thợ sửa khóa đến giúp mở cửa theo yêu cầu của người vợ, nhưng lại rơi vào cảnh bị người chồng đe dọa.
Nguyên căn của vụ việc là người chồng đi nhậu về nhà ngủ, người vợ không gọi được nên kêu thợ tới phá khóa cửa phòng.
Tôi thấy trong câu chuyện này đặt ra một thế khó ít ai để ý: Thợ sửa khóa thực chất đang làm việc dựa trên niềm tin. Nhưng nếu niềm tin đó đặt sai chỗ thì sao?
Ví dụ, một người dắt xe máy đến yêu cầu phá ổ khóa. Liệu đó là chủ xe thật hay là kẻ trộm? Nếu thợ từ chối, họ mất khách. Nếu nhận làm, họ có thể vô tình tiếp tay cho hành vi phạm pháp.
Hay như trường hợp mở cửa nhà: Người gọi thợ tới phá khóa có thực sự là người có quyền với căn nhà đó? Và nếu bên trong xảy ra tình huống nguy hiểm, ai sẽ bảo vệ người thợ?
Vậy thợ sửa khóa nên làm gì để vừa kiếm sống, vừa tự bảo vệ mình trước những rủi ro pháp lý và an toàn? Chẳng lẽ thợ phá khóa đòi xem giấy tờ xe, giấy tờ nhà trước khi thực hiện công việc?
