Tôi năm nay gần 50 tuổi. Đọc những tranh luận về chuyện đám cưới hiện đại hay truyền thống, chuyện có nên tổ chức gọn nhẹ chỉ với vài người thân thiết hay không, tôi thấy nhiều ý kiến rất thú vị. Nhưng từ trải nghiệm của bản thân, tôi nghĩ rằng trước khi bàn đến việc nên làm đám cưới thế nào, cần hiểu rõ bản chất của đám cưới trong văn hóa Việt Nam là gì?
Theo tôi, cưới xin từ trước đến nay vốn không đơn thuần là chuyện của riêng hai người yêu nhau. Nó là một thủ tục mang tính lễ nghĩa, gia đình và cộng đồng rất rõ rệt. Từ ngày xưa đã vậy. Ăn hỏi, xin dâu, ra mắt gia tiên, thưa gửi hai bên gia đình, thông báo họ hàng, làng xóm… tất cả đều là những phần gắn với lễ nghĩa và truyền thống. Vì thế, nếu đã quyết định tổ chức đám cưới theo cách quen thuộc của người Việt thì cũng cần xác định trước rằng sẽ có những phần không thể bỏ qua, để khỏi đặt ra những kỳ vọng không thực tế rồi lại thất vọng.
Một đám cưới ở nước ta gần như luôn có phần lễ, phần nghĩa và cả yếu tố tâm linh. Đó là chuyện thưa kính tổ tiên, ra mắt họ hàng, nhận dâu nhận rể giữa hai gia đình. Khi đã có những phần ấy thì rất khó tổ chức theo kiểu chỉ vài người thân thiết như nhiều đám cưới phương Tây.
Đã có họ hàng thì sẽ có xóm giềng. Đã có xóm giềng thì bạn bè, đồng nghiệp cũng biết và tham dự. Khi khách mời không còn giới hạn trong vài người thân nhất, việc tổ chức cũng phải tính đến sự tươm tất, chu đáo đối với khách khứa. Nếu gia đình có điều kiện kinh tế khá giả, quen biết nhiều người hoặc có vị trí xã hội nhất định thì việc tổ chức quá sơ sài đôi khi lại không phù hợp với bối cảnh các mối quan hệ của họ. Một chuyện kéo theo rất nhiều chuyện khác. Cái này thường dẫn dắt sang cái kia.
>> Đám cưới 400 khách khiến tôi giống nhân viên phục vụ hơn cô dâu
Tôi thấy nhiều người động viên các bạn trẻ mạnh dạn thay đổi, chỉ mời vài người thân quen là đủ. Ý tưởng đó nghe rất hợp lý nếu nhìn từ góc độ cá nhân của cô dâu chú rể. Nhưng nếu vậy thì phần lễ nghĩa sẽ được đặt ở đâu? Nếu vẫn muốn có cha mẹ, họ hàng tham gia đầy đủ thì khó tránh khỏi những nghi thức truyền thống nhất định. Không thể vừa muốn giữ nguyên vai trò của gia đình, dòng họ trong đám cưới, vừa mong mọi thứ diễn ra theo kiểu hoàn toàn tối giản như trên phim ảnh.
Theo tôi, nếu muốn có một đám cưới thật hiện đại, riêng tư và chỉ dành cho những người thân thiết nhất thì có lẽ cách khả thi nhất là tổ chức thêm một buổi tiệc riêng theo mong muốn của cô dâu, chú rể. Nhưng như vậy lại phát sinh thêm thời gian, công sức và chi phí.
Điều tôi nhận thấy là người trẻ thường đặt mình ở vị trí trung tâm của câu chuyện nên dễ cảm thấy không hài lòng khi mọi thứ không diễn ra đúng như mong muốn. Họ thường nghĩ đám cưới là ngày của mình nên mọi thứ phải được quyết định theo ý mình. Nhưng khi có tuổi hơn và trải nghiệm nhiều hơn, tôi nhận ra rằng bản thân mình cũng chỉ là một phần trong cuộc sống, và đám cưới cũng vậy.
Cô dâu, chú rể chắc chắn là nhân vật quan trọng nhất của ngày cưới, nhưng không phải là tất cả của đám cưới đó. Đám cưới còn là câu chuyện của cha mẹ, họ hàng, các mối quan hệ xã hội và những giá trị văn hóa được duy trì qua nhiều thế hệ.
Có một điều tôi thấy khá thú vị, đó là nhiều bạn trẻ khi nói về đám cưới của mình thường khẳng định chỉ muốn mời gia đình, họ hàng và bạn bè thân thiết. Họ cho rằng cách làm của cha mẹ là quá nặng nề về quan hệ xã hội, quá nhiều khách không quen biết. Nhưng nếu nhìn kỹ hơn, tôi thấy quan điểm của họ thực ra không khác cha mẹ mình là mấy.
Lý do rất đơn giản. Khi còn trẻ, số lượng các mối quan hệ liên quan đến công việc, làm ăn hay lợi ích xã hội chưa nhiều. Vì vậy, phần lớn khách mời của họ sẽ được gọi chung là “bạn bè thân thiết”. Trong nhóm đó có bạn học cũ, bạn cùng hội nhóm, bạn đồng nghiệp, những người thường xuyên giao lưu. Nếu sau này phát sinh thêm các mối quan hệ mang lại lợi ích trong cuộc sống hay công việc, tôi tin rằng nhiều người cũng sẽ đưa họ vào danh sách khách mời.
Đến tuổi của cha mẹ, số bạn bè vui chơi thuần túy thường giảm dần. Thay vào đó là đồng nghiệp, đối tác, người quen trong công việc và các mối quan hệ xã hội khác. Thành phần khách mời có thay đổi, nhưng về bản chất vẫn là những người có ý nghĩa đối với cuộc sống của họ.
Nói cách khác, người trẻ và cha mẹ nhiều khi chỉ khác nhau ở cơ cấu các mối quan hệ chứ không khác nhau nhiều về bản chất. Không ít người trẻ không nhận ra mình đang đứng trên cùng một hệ quy chiếu với cha mẹ, nhưng lại cho rằng cha mẹ là người quá coi trọng hình thức hoặc quá đặt nặng quan hệ xã hội.
Với tôi, đám cưới không có công thức đúng tuyệt đối. Mỗi gia đình sẽ có cách lựa chọn khác nhau. Nhưng nếu đã hiểu rằng đám cưới Việt Nam từ lâu không chỉ là chuyện của hai người, mà còn là câu chuyện của gia đình và các mối quan hệ xung quanh, có lẽ chúng ta sẽ bớt thất vọng hơn khi thực tế không hoàn toàn giống những gì mình từng hình dung.
Khoảng năm 2022, khi thị trường bất động sản rơi vào trạng thái "đứng hình", tôi là một trong những người đứng ngoài quan sát với tâm lý vừa lo lắng, vừa dè chừng. Hàng loạt dự án "đóng băng", ngân hàng siết chặt tín dụng, câu chuyện giảm giá, cắt lỗ xuất hiện khắp nơi. Không ít người khuyên nhau "cứ chờ thêm", vì giá chắc chắn còn xuống nữa.
Tháng 3/2023, tôi đưa ra một quyết định mà đến giờ nghĩ lại vẫn thấy mình khá liều: xuống tiền mua một căn hộ ở vùng ven TP HCM, với mức giá 1,54 tỷ đồng. Thời điểm đó, phản ứng của bạn bè, người quen gần như giống nhau, ai cũng ngạc nhiên hỏi tôi: "Sao không chờ thêm?", "giờ này mà còn mua là hớ rồi". Nghe nhiều, tôi cũng hơi dao động, nhưng cuối cùng vẫn chọn mua vì nghĩ đơn giản: mình cần một chỗ ở ổn định, và mức giá đó nằm trong khả năng nên chốt luôn.
Những tháng sau đó, tôi vẫn theo dõi thị trường nhà ở với tâm trạng nửa hy vọng, nửa thấp thỏm. Nhưng điều khiến tôi bất ngờ là từ thời điểm mua nhà đến nay, gần như tôi không tìm thấy căn hộ nào có mức giá thấp hơn con số mình đã trả. Ngược lại, căn hộ của tôi hiện đang được chào bán lại trong khoảng 2,1 đến 2,3 tỷ đồng.
Tôi không phủ nhận cảm giác "mua đúng thời điểm" mang lại chút nhẹ nhõm. Nhưng đồng thời, tôi cũng thừa nhận, giá chung cư hiện nay dường như đang bị đẩy lên quá cao. Khó có thể lý giải việc chỉ trong một khoảng thời gian không quá dài, nhất là sau các thông tin sáp nhập tỉnh thành, mà giá nhà lại tăng nhanh đến vậy.
>> Tôi không thể mua lại chung cư từng bán lỗ vì nay 'ngáo giá' 7 tỷ
Tuy nhiên, khi tìm hiểu kỹ hơn, góc nhìn của tôi dần thay đổi. Một người bạn của tôi vừa mua nhà cách đây không lâu, và mức giá họ chấp nhận cũng nằm trong khoảng mà thị trường đang chào bán. Điều đó cho thấy, không phải chỉ là "giá ảo", mà thực sự đã có giao dịch.
Tham gia các hội nhóm về nhà ở, tôi cũng nhận ra một thực tế khác: loại căn hộ như tôi đang sở hữu chỉ chiếm khoảng 20% thị trường. Trong khi đó, nhu cầu tìm mua lại khá lớn. Nhiều người hỏi mua, nhưng không có nhiều lựa chọn phù hợp. Khi cung không đủ cầu, việc giá bị đẩy lên cao là điều khó tránh.
Tôi không cho rằng mình đúng hay người khác sai khi khuyên nên chờ đợi vào thời điểm đó. Thị trường bất động sản vốn khó đoán, và mỗi quyết định đều phụ thuộc vào hoàn cảnh, nhu cầu của từng người. Với tôi, quyết định mua nhà khi thị trường ảm đạm xuất phát từ nhu cầu thật, và có lẽ chính điều đó đã giúp tôi không bị cuốn theo tâm lý đám đông.
Đến giờ, tôi vẫn giữ quan điểm thận trọng khi nhìn vào đà tăng giá hiện nay. Nhưng câu chuyện của bản thân khiến tôi tin rằng, đôi khi trong những giai đoạn nhiều người e dè nhất, lại là lúc mỗi người cần tỉnh táo để tự trả lời câu hỏi: mình đang mua vì nhu cầu thực, hay chỉ đang chờ một "điểm đáy" mà không ai có thể chắc chắn?
Cao Linh'10 tỷ đồng gửi tiết kiệm ngân hàng tốt hơn mua chung cư'
Nước cờ sai khi tôi mua chung cư 5 tỷ thay vì nhà mặt đất
Từ sai phạm nghiêm trọng tại điểm thi Trường Trung học phổ thông Chuyên Tuyên Quang, đang có những ý kiến muốn quay lại mô hình hai kỳ thi độc lập như trước đây. Nhiều quan điểm cho rằng việc tích hợp mục tiêu xét tốt nghiệp và xét tuyển đại học là nguồn cơn của mọi tiêu cực.
Tuy nhiên, dưới góc độ khoa học quản trị công và đo lường giáo dục, chúng ta cần đánh giá cẩn trọng: vấn đề nằm ở triết lý tích hợp của kỳ thi, hay do quy trình vận hành và cấu trúc của công cụ đo lường hiện tại?
Xét về mặt kinh tế học và an sinh xã hội, tôi cho rằng việc quay lại hai kỳ thi là tốn kém và thiếu thực tế. Chúng ta không thể quên bối cảnh trước năm 2015, khi hàng triệu gia đình phải dồn dịch về các đô thị lớn trong những đợt nắng nóng cao điểm để tham gia các đợt thi đại học áp lực và tốn kém. Kỳ thi "hai trong một" ra đời là một giải pháp văn minh, giúp tiết kiệm hàng nghìn tỷ đồng cho ngân sách quốc gia và giảm tải áp lực tâm lý cực lớn cho xã hội.
Về mặt pháp lý, Luật Giáo dục hiện hành quy định việc đánh giá và công nhận tốt nghiệp trung học phổ thông là bắt buộc. Khi cả nước đang vận hành trên cùng một Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 với chuẩn đầu ra thống nhất, việc duy trì một kỳ thi quốc gia để chuẩn hóa chất lượng giáo dục giữa các địa phương là hoàn toàn logic.
Tuy nhiên, chúng ta cần có cơ chế kiểm soát chất lượng để hạn chế phát sinh tiêu cực và tăng cường chất lượng nhằm phân loại thí sinh. Khi kỳ thi chuyển đổi từ "THPT Quốc gia" sang "Tốt nghiệp THPT", mục tiêu hàng đầu của đề thi là để phục vụ việc xét tốt nghiệp đại trà. Khi độ khó và độ phân hóa của đề thi bị giảm thiểu, hiện tượng lạm phát điểm 10 xuất hiện, khiến các trường đại học, đặc biệt là các trường top đầu, khó phân loại các thí sinh để tuyển chọn.
>> Nơm nớp lo con trượt đại học dù điểm thi 26,65
Đã có nhiều trường đại học lớn tự tổ chức các kỳ thi đánh giá năng lực, đánh giá tư duy riêng. Các kỳ thi đánh giá năng lực, đánh giá tư duy tuy có chất lượng chuyên môn tốt, nhưng vô tình đang tái lập rào cản tài chính và địa lý đối với học sinh nghèo ở vùng sâu vùng xa, những em không có điều kiện về các thành phố lớn để luyện thi và dự thi
Ngoài ra, ở giai đoạn trước, các giảng viên đại học nắm giữ các vị trí chủ chốt như Phó, Trưởng điểm thi và chiếm đến một nửa số lượng giám thị trong phòng thi. Sự hiện diện của các bên độc lập này tạo ra một cơ chế giám sát chéo tự nhiên.
Tôi cho rằng, thay vì bỏ kỳ thi 2 trong 1 , nên nghiên cứu các giải pháp mang tính gợi mở dưới đây có thể là hướng đi đáng cân nhắc để khôi phục niềm tin cho xã hội và các cơ sở giáo dục đại học:
Trước hết, về cấu trúc đề thi, một hướng tiếp cận khả thi có thể nghiên cứu là thay đổi tư duy thi trắc nghiệm thuần túy bằng một tỷ lệ phân bổ hợp lý hơn. Từ kinh nghiệm của nhiều nền giáo dục tiên tiến, một đề thi chuẩn hóa phục vụ hai mục tiêu hoàn toàn có thể được thiết kế theo hướng phối hợp giữa 70% câu hỏi trắc nghiệm định dạng mới nhằm đánh giá diện rộng kiến thức nền tảng và 30% câu hỏi tự luận ngắn hoặc tự luận giải quyết vấn đề.
Sự bổ sung của phần tự luận này có thể mở ra hai giá trị lớn. Nó không chỉ giúp đánh giá sâu hơn năng lực tư duy lập luận của học sinh để các trường đại học tin tưởng sử dụng, mà quan trọng hơn, nó triệt tiêu đáng kể khả năng gian lận mang tính cơ hội trực tiếp tại phòng thi. Việc truyền đáp án hay chỉ bài nhanh cho một tập thể nhiều học sinh sẽ trở nên bất khả thi khi bài thi đòi hỏi các bước trình bày tư duy mang tính cá nhân. Với sự hỗ trợ của công nghệ quét bài thi và cơ chế chấm chéo mù giữa các địa phương, áp lực về mặt thời gian và tính khách quan trong chấm thi tự luận hoàn toàn có thể giải quyết được.
Bên cạnh đó, về phương diện tổ chức, chúng ta cũng có thể cân nhắc việc tái cấu trúc quy trình giám sát thực địa. Một cơ chế luân chuyển cán bộ coi thi liên tỉnh theo nguyên tắc chéo hoặc tăng cường ứng dụng công nghệ giám sát trực quan bằng camera truyền dữ liệu thời gian thực về trung tâm điều hành của Bộ Giáo dục và Đào tạo có thể là những gợi ý thiết thực. Những công cụ này sẽ đóng vai trò như một màng lọc công nghệ, giúp giảm bớt áp lực trực diện lên các giám thị địa phương và tạo ra một môi trường thi cử liêm chính hơn.
Kỳ thi "hai trong một" là một thành tựu cải cách có giá trị thực tiễn lớn đối với xã hội. Thay vì khai tử nó vì những sự cố cục bộ, việc dũng cảm nhìn thẳng vào những kẽ hở kỹ thuật để gợi mở ra những hướng cải tổ khoa học và minh bạch hơn chính là cách chúng ta bảo vệ quyền lợi của thế hệ trẻ và củng cố niềm tin vào sự liêm chính của nền giáo dục nước nhà.
Cứ đến thời điểm cuối năm học, mạng xã hội của tôi lại ngập tràn hình ảnh giấy khen, huy chương, bảng thành tích của các con. Nào là giấy khen Học sinh xuất sắc, top đầu toàn khối, rồi giải Tiếng Anh, huy chương Olympic Toán quốc tế, cờ vua, bơi lội... Nhìn đâu tôi cũng thấy những đứa trẻ giỏi giang với thành tích dày đặc.
Giữa lúc đó, tôi lại đăng bảng điểm "rất bình thường" của con trai đang học lớp 3 trường công, với hầu hết các môn chỉ ở mức "đạt" hoặc "hoàn thành". Con tôi không có giấy khen học sinh giỏi, thành tích học tập cũng thuộc nhóm cuối lớp. Nhưng tôi vẫn hài lòng vì con đã không phải ở lại lớp.
Nhiều người ngạc nhiên với bài đăng của tôi. Có người nghĩ tôi đùa. Có người nhắn tin hỏi sao lại "khoe" một kết quả bình thường như vậy? Nhưng thật lòng, tôi vẫn thấy tự hào về con. Bởi tôi hiểu rất rõ khả năng của con mình đến đâu.
Con tôi không phải kiểu nhanh nhẹn, học đâu nhớ đó hay luôn đứng đầu lớp. Mỗi tối con học bài đều khá chậm, nhiều thứ tôi phải nhắc đi nhắc lại mới nhớ. Có môn con cố mãi cũng chỉ ở mức trung bình. Nhưng điều tôi nhìn thấy là con vẫn đang cố gắng hết sức trong khả năng của mình. Với tôi, như vậy là đủ.
Tôi chưa bao giờ nghĩ mọi đứa trẻ đều phải trở thành học sinh xuất sắc mới đáng được khen ngợi. Người lớn chúng ta cũng đâu phải ai cũng giỏi vượt trội trong công việc hay cuộc sống. Vậy tại sao lại mặc định con trẻ phải luôn nằm trong top đầu mới được vinh danh?
>> Tôi bình thản khi thấy thiên hạ khoe con
Nhiều phụ huynh bây giờ gần như biến mạng xã hội thành nơi "khoe thành tích" của con cái. Hết giấy khen đến huy chương, hết lớp chính khóa đến đủ loại lớp học thêm, kỹ năng, chứng chỉ... Tôi tin phần lớn cha mẹ đều tự hào thật lòng về con mình. Nhưng đôi khi việc khoe quá nhiều cũng vô tình tạo ra áp lực cho những gia đình khác và cho chính những đứa trẻ.
Không ít phụ huynh nhìn con người ta rồi quay sang sốt ruột với con mình. Còn trẻ con cũng dễ mang cảm giác tự ti khi lúc nào cũng bị đặt cạnh những tiêu chuẩn "con nhà người ta". Tôi không muốn con lớn lên trong tâm lý rằng chỉ khi đạt thành tích cao mới xứng đáng được bố mẹ yêu thương hay tự hào.
Điều tôi cần ở con là sự cố gắng phù hợp với năng lực của chính mình. Con học chậm thì cố gắng theo cách của con. Con không nổi bật cũng không sao. Chỉ cần mỗi năm con trưởng thành hơn một chút, biết tự lập hơn, biết cư xử tử tế hơn và hoàn thành được chương trình học là tôi đã thấy vui rồi.
Tất nhiên, tôi vẫn nhắc nhở con học hành nghiêm túc. Nhưng tôi không ép con chạy đua thành tích chỉ để bố mẹ có cái đăng Facebook. Sau một thời gian làm phụ huynh, tôi thấy điều khó nhất không phải nuôi con giỏi, mà là học cách chấp nhận con là một đứa trẻ bình thường. Và với một đứa trẻ bình thường, được ghi nhận và động viên còn quan trọng hơn rất nhiều tấm giấy khen.
