“SpaceX đã dẫn đầu cuộc cách mạng thiết kế tàu vũ trụ có thể tái sử dụng với tên lửa Falcon 9. Họ cũng tiên phong về tần suất phóng tên lửa, nhưng việc tạo một ‘chòm sao’ vệ tinh trung tâm dữ liệu trên quỹ đạo là điều viễn tưởng”, TS Robert Zubrin, người thiết kế nguyên mẫu ban đầu của tên lửa đẩy siêu trọng Space Launch System (SLS) dùng trong sứ mệnh Artemis của NASA, nói với Forbes.
Đầu năm nay, SpaceX công bố kế hoạch táo bạo khi xin phép phóng một triệu vệ tinh nhằm triển khai trung tâm dữ liệu AI trên quỹ đạo Trái Đất. Theo hồ sơ nộp lên Ủy ban Truyền thông Liên bang Mỹ (FCC), các vệ tinh sẽ khai thác năng lượng Mặt Trời để vận hành và xử lý dữ liệu cho AI, qua đó “hỗ trợ ứng dụng trí tuệ nhân tạo cho hàng tỷ người và đảm bảo tương lai đa hành tinh của nhân loại”.
Tham vọng dài hạn của Elon Musk là đưa tần suất phóng siêu tàu vũ trụ Starship đạt mức một chuyến mỗi tiếng. Công ty đang dẫn đầu toàn cầu về tổng số lượng phóng tên lửa với trung bình ba vụ mỗi tuần vào năm 2025, nhiều hơn NASA hay bất kỳ cơ quan vũ trụ chính phủ nào khác, nhưng vẫn ở rất xa tính toán của Musk.
Zubrin quen biết Musk hơn 20 năm và được xem là cố vấn về vũ trụ không chính thức cho tỷ phú Mỹ. Ông cho rằng SpaceX đang lãng phí tiền bạc, khi các cụm trung tâm dữ liệu khổng lồ trong không gian không thể cạnh tranh về mặt kinh tế với hệ thống trên mặt đất.
“Musk tiến từng bước theo cách vững chắc, như tạo PayPal để có vốn cho SpaceX, hay tạo tên lửa Falcon 9 thành cỗ máy in tiền làm bệ phóng cho Starlink. Starlink giúp ông ấy giàu có và quyền lực hơn bất cứ doanh nhân nào trên Trái Đất”, Zubrin nhận định. “Nhưng kế hoạch xây dựng các dải vệ tinh trung tâm dữ liệu AI khổng lồ và tốn kém đến mức khó tin có thể dẫn đến SpaceX sụp đổ tài chính”.
Vấn đề pin mặt trời được tính đến đầu tiên. Musk đề xuất cung cấp năng lượng cho các hệ thống dữ liệu vệ tinh bằng loại pin này, nhưng Zubrin cho rằng “năng lượng mặt trời trong không gian đắt hơn rất nhiều so với trên Trái Đất. Theo tính toán của chuyên gia này, tấm pin mặt trời trên mỗi vệ tinh Starlink tạo ra 20 kilowatt điện năng. Với giá 2 triệu USD cho mỗi tàu vũ trụ, nghĩa là một kilowatt điện năng có giá 100.000 USD. Trong khi đó, pin mặt trời mái nhà hiện có giá 3.000 USD mỗi kilowatt, còn nhiệt điện là 1.000 USD mỗi kilowatt.
“Nghĩa là đặt trung tâm dữ liệu trên mặt đất vẫn rẻ hơn rất nhiều so với trên các hệ thống vệ tinh về lâu dài”, Zubrin nói.
Hồi tháng 2, CEO OpenAI Sam Altman cũng cho rằng ý định xây trung tâm dữ liệu ngoài không gian là “điều nực cười” ở hiện tại, do công nghệ chưa hoàn thiện. Ông chủ ChatGPT khi đó khẳng định trung tâm dữ liệu trên quỹ đạo có thể trở thành hiện thực trong tương lai, nhưng nhấn mạnh vẫn sẽ có hàng loạt rào cản khó vượt qua như chi phí phóng vệ tinh và khó khăn trong sửa chữa thiết bị ngoài không gian.
Brian Hurley, nhà sáng lập tổ chức tư vấn kỹ thuật số New Space Economy, cũng đánh giá tiềm năng đưa trung tâm dữ liệu lên quỹ đạo “không khả thi về mặt kinh tế” cho đến giữa những năm 2030, khi các công nghệ tiến bộ hơn. “Chi phí phóng sẽ cản trở nỗ lực khai thác năng lượng mặt trời trên quy mô lớn trong không gian”, Hurley nhận định.
Nghiên cứu “thiết kế hệ thống cơ sở hạ tầng AI tương lai, có khả năng mở rộng đặt trong không gian vũ trụ” do 9 chuyên gia Google công bố cuối năm ngoái cũng chỉ ra điều này. Nhóm cho rằng để giảm rào cản, SpaceX phải thành công trong chế tạo Starship có thể tái sử dụng hoàn toàn, với chi phí phóng trung bình lên Quỹ đạo tầm thấp phải giảm còn 200 USD/kg mới có thể đạt hiệu suất tương đương một trung tâm dữ liệu trên mặt đất. Với lộ trình phát triển hiện tại, nhóm dự đoán đến khoảng năm 2035, SpaceX mới đạt mục tiêu.
Theo Hurley, kết quả của Google chỉ tính toán dựa trên lý thuyết. Trong khi đó, chi phí xây dựng hạ tầng trung tâm dữ liệu trên quỹ đạo không chỉ nằm ở điện năng hay thiết bị phóng. “Cần tính đầy đủ chi phí phát sinh của quá trình tính toán, gồm đầu tư ban đầu, vận hành, chu kỳ nâng cấp, độ tin cậy, tài chính, bảo hiểm, vận chuyển dữ liệu, bảo trì, thu hút khách hàng và rủi ro”, ông Hurley nói. “Những thay đổi này có thể cần ít nhất một thập kỷ để diễn ra trọn vẹn”.
WSJ đánh giá, vấn đề còn liên quan đến quá trình phóng vệ tinh. Hôm 29/5, tên lửa New Glenn của Blue Origin – đối thủ cạnh tranh trực tiếp của SpaceX – phát nổ trong thử nghiệm tại Florida khiến bầu trời đêm biến thành màu cam sáng, còn các ngôi nhà gần đó cũng rung lắc.
“Thật không may. Tên lửa rất khó chế tạo”, Musk bình luận trên X ngày 29/5 sau sự cố.
Tuy nhiên, sức hấp dẫn về AI với những khoản lợi nhuận khổng lồ và thu hút nguồn vốn đầu tư dồi dào vẫn thúc đẩy xu hướng xây dựng trung tâm dữ liệu, gồm các hệ thống ngoài không gian. “Vẫn có vàng trong các ngọn đồi đó”, Zubrin nhận xét, nhắc đến một số công ty như Yahoo hay Google thành công trong thời kỳ đầu Internet bùng nổ. “Vấn đề là ai đang nhận được chúng”.
Dù iPhone được đánh giá cao về khả năng quản lý tài nguyên, nhưng nếu dạo gần đây chiếc điện thoại của bạn có dấu hiệu ì ạch, đừng vội đổ lỗi hoàn toàn cho pin chai hay phần cứng lỗi thời. Đôi khi, chính những ứng dụng bạn cài đặt mới là nguyên nhân thực sự. Nhưng đừng quá lo lắng, bạn hoàn toàn có thể kiểm soát chúng chỉ với vài thay đổi nhỏ dưới đây.
Cho đến nay, ứng dụng của Meta vẫn nổi tiếng là nặng nề với khả năng làm mới dữ liệu nền, thông báo và tải trước liên tục. Ngay cả khi không mở ứng dụng, Facebook vẫn âm thầm hoạt động để đảm bảo khi bạn nhấn vào, các bài viết đã sẵn sàng để ngón tay lướt xuống. Điều này gây áp lực lớn lên thời lượng pin và sức mạnh xử lý của các dòng iPhone đời cũ.
Cách khắc phục là hãy thử xóa và cài đặt lại ứng dụng định kỳ để xóa bộ nhớ đệm (cache). Trong phần Cài đặt (Settings) của iPhone, hãy tắt mục 'Làm mới ứng dụng trong nền' (Background App Refresh) và giới hạn quyền truy cập vị trí chỉ khi 'Khi dùng ứng dụng' (While Using).
Waze hay Google Maps là những ứng dụng tiêu tốn tài nguyên bậc nhất vì chúng phải duy trì GPS liên tục, tải dữ liệu bản đồ thời gian thực và xử lý đồ họa. Nếu sóng điện thoại yếu, máy sẽ càng nóng hơn do phải gồng mình giữ kết nối.
Hãy chuyển quyền truy cập vị trí của các ứng dụng trên sang 'Khi dùng ứng dụng'. Đặc biệt, hãy nhớ đóng hoàn toàn ứng dụng (vuốt lên để tắt) sau khi đã đến đích để ngăn chúng tiếp tục theo dõi vị trí trong nền.
Vấn đề của WhatsApp không nằm ở chip xử lý mà ở bộ nhớ. Apple khuyến cáo người dùng nên duy trì ít nhất 1 GB dung lượng trống để máy chạy mượt. Với nhiều hình ảnh, video và file hình động (GIF) tích tụ trong các cuộc hội thoại, WhatsApp có thể nhanh chóng làm đầy bộ nhớ mà bạn không hề hay biết.
Để xử lý tình trạng này, truy cập phần cài đặt trong WhatsApp > Storage and Data > Manage Storage. Tại đây, bạn có thể dễ dàng xóa các file nặng trên 5 MB hoặc các video bị chuyển tiếp quá nhiều lần để giải phóng không gian cho hệ thống.
Ứng dụng video ngắn TikTok được coi là 'cơn ác mộng' của CPU và GPU. Việc cuộn video liên tục buộc GPU phải hoạt động hết công suất để xử lý hình ảnh và âm thanh. Các thuật toán tải trước video sẽ khiến iPhone dễ bị nóng và giảm độ phản hồi.
Việc khắc phục là ngoài tắt 'Làm mới ứng dụng trong nền', bạn nên sử dụng tính năng Thời gian sử dụng (Screen Time) để giới hạn giờ xem, vừa giúp máy nghỉ ngơi, vừa bảo vệ sức khỏe tinh thần của chính bạn.
Các ứng dụng duyệt mail thường xuyên đồng bộ hóa hộp thư ngay cả khi không có thư mới. Việc duy trì thông báo đẩy và tải trước các tệp đính kèm khiến ứng dụng này luôn tiêu thụ một lượng nhỏ điện năng một cách bền bỉ.
Thay vì dùng nhiều ứng dụng email khác nhau, hãy gom tất cả tài khoản về ứng dụng duy nhất (như Apple Mail hoặc Gmail). Chuyển chế độ lấy dữ liệu sang thủ công (Manual) hoặc giãn cách thời gian đồng bộ lâu hơn để tiết kiệm pin đáng kể.
Ứng dụng chỉ là một phần của bức tranh. Để iPhone luôn bền bỉ, hãy chú ý đến sức khỏe pin và tránh thói quen vuốt tắt ứng dụng quá thường xuyên, vì việc khởi động lại chúng từ đầu thực tế còn tốn tài nguyên hơn là để iOS tự quản lý.
Được phát triển bởi Đại học Chiết Giang bắt đầu như một phần của sáng kiến năm 2023 nhằm thúc đẩy thiết bị dưới biển sâu, hệ thống có tên Bộ truyền động thủy lực nhỏ gọn (EHA) có thể cắt xuyên qua các lớp cấu trúc dưới biển, gồm cáp và đường ống dưới áp suất cao. Thử nghiệm được thực hiện cuối tuần trước nhưng mới công bố ngày 15/4, theo SCMP.
Trong đó, nhóm thử nghiệm do Bộ Tài nguyên Thiên nhiên Trung Quốc dẫn đầu, thử nghiệm trên tàu nghiên cứu Haiyang Dizhi 2 (Hải Dương Địa Chi 2) ở độ sâu 3.500 mét. EHA kết hợp động cơ, hệ thống thủy lực và bộ điều khiển vào một thiết bị duy nhất, loại bỏ các đường ống dẫn dầu bên ngoài vốn là thành phần không thể thiếu của những cỗ máy truyền thống.
Bên cạnh đó, hệ thống cũng có tính năng bù áp suất và chống ăn mòn, cho phép hoạt động tốt trong điều kiện khắc nghiệt dưới biển. Bộ truyền động có thể chịu được áp suất trên 35 megapascal, tạo ra lực hơn 50 kilonewton và công suất truyền động ít nhất 1,0 kilowatt.
"Phương pháp này cải thiện độ tin cậy và giảm tổn thất năng lượng", đại diện nhóm kỹ sư thử nghiệm nói với China Science Daily. "Cuộc thử nghiệm trên biển đã hoàn thành 'chặng cuối' trong quá trình từ khâu phát triển thiết bị biển sâu đến ứng dụng kỹ thuật, tức việc triển khai thực tế đã sẵn sàng".
Cũng theo đại diện này, EHA đang được thử nghiệm để cắt cáp ngầm và vận hành thiết bị gắp vật liệu ở vùng biển sâu, hỗ trợ các hoạt động khai thác năng lượng ngoài khơi, dọn dẹp chướng ngại vật dưới nước và sửa chữa cơ sở hạ tầng dưới đáy đại dương, giúp "mở ra hướng đi mới cho việc cung cấp sức mạnh cho các hoạt động dưới nước".
Theo Interesting Engineering, 3.500 mét được đánh giá là cột mốc khó tiếp cận, khi hầu hết thiết bị cắt dưới nước trước đây chỉ hoạt động ở độ sâu tối đa 2.500 mét. Đầu năm ngoái, Trung tâm nghiên cứu khoa học tàu thủy Trung Quốc (CSSRC) và Phòng thí nghiệm quốc gia về phương tiện có người lái dưới biển sâu, đã phát triển công cụ có thể cắt dây cáp ở độ sâu lên tới 4.000 mét, nhưng đến nay không có thêm thông tin mới về hệ thống này. Ngoài ra, EHA cũng là thiết bị được tích hợp bơm, van, xi-lanh và bộ điều khiển vào một thiết bị duy nhất thay vì nhiều module như hệ thống của CSSRC.
Nhóm nghiên cứu của Đại học Chiết Giang cho biết đang tiếp tục nghiên cứu thử nghiệm hệ thống mới hoạt động ở độ sâu đến 10.000 mét. Tuy vậy, người này từ chối cung cấp các mốc thời gian cụ thể.
Trung Quốc hiện vận hành đội tàu lặn có người lái và không người lái lớn nhất thế giới, có thể tiếp cận bất kỳ đại dương nào trên thế giới. Trong khi đó, đội tàu lặn của Mỹ được đánh giá khó theo kịp. Tàu lặn có người lái duy nhất của Nhật Bản là Shinkai 6500 sẽ dừng hoạt động trong vài năm nữa mà không có bản kế nhiệm.
Những tháng qua, người tiêu dùng liên tục nghe thông tin về chi phí linh kiện tăng cao kể từ cuối 2025, nhưng những con số đưa ra có thể chưa mô tả hết mức độ nghiêm trọng của cuộc khủng hoảng hiện tại. Jukan05, nhà phân tích kiêm "chuyên gia rò rỉ" nổi tiếng trên mạng xã hội X vì chia sẻ nhiều dữ liệu chính xác trong lĩnh vực, đăng biểu đồ cho thấy cái nhìn trực quan về sự sụt giảm nguồn cung và đà tăng giá "không phanh" của thị trường chip nhớ.
Cụ thể, giá bộ nhớ DRAM ghi nhận mức tăng theo đường thẳng đứng. Tính từ tháng 1/3 đến tháng 1/4, giá nhảy vọt 26%, được mô tả như "tên lửa đang phóng lên mặt trăng", tiếp nối chuỗi tăng giá liên tục từ cuối năm ngoái.
Sự thiếu hụt nghiêm trọng đến mức thị trường DRAM đang áp dụng mô hình điều chỉnh giá theo giờ. Nguyên nhân chính dẫn đến cuộc khủng hoảng kéo dài là nhu cầu khổng lồ từ các trung tâm dữ liệu trí tuệ nhân tạo. Hệ thống AI đang tiêu thụ một lượng chip nhớ và dung lượng lưu trữ khổng lồ, khiến các nhà cung cấp không thể đáp ứng kịp. Trong khi đó, việc mở rộng dây chuyền để gia tăng sản lượng không thể thực hiện trong một sớm một chiều.
Theo Tom's Hardware, trong báo cáo tài chính quý I/2026 ngày 30/4, ông Kim Jaejune, lãnh đạo mảng chip nhớ của Samsung, cho biết khủng hoảng bộ nhớ sẽ không kết thúc trong năm 2027. Thậm chí, khoảng cách giữa cung và cầu năm tới có thể còn nới rộng hơn cả năm 2026.
Tương tự, ông Chey Tae Won, Chủ tịch SK Hynix, nhận định áp lực về nhu cầu bộ nhớ liên quan đến AI sẽ kéo dài đến năm 2030.
Apple cũng đang phải chịu áp lực lớn. CEO Tim Cook thừa nhận hồi cuối tháng 4 rằng công ty tình trạng chi phí bộ nhớ cao đang ảnh hưởng nặng nề đến hoạt động kinh doanh của hãng thời gian tới. Cụ thể, việc tăng giá linh kiện làm giảm lượng hàng tồn kho mà công ty tích trữ từ trước. Khi nguồn dự trữ này cạn kiệt, Apple sẽ đối mặt với chi phí đầu vào đắt đỏ. Cook cho biết công ty đang xem xét các lựa chọn và tiếp tục đánh giá kỹ lưỡng diễn biến thị trường. Ông không nêu chi tiết, nhưng theo MacRumors, điều này thường dẫn đến hai khả năng: biên lợi nhuận của công ty bị thu hẹp, hoặc giá bán sản phẩm như iPhone, iPad có thể sẽ bị điều chỉnh tăng.
Hệ quả của cuộc khủng hoảng bộ nhớ được đánh giá "vô cùng lớn" và đang bắt đầu lan rộng đến thị trường thiết bị đầu cuối, khi hàng loạt điện thoại Android đã đồng loạt tăng giá. Ví dụ, smartphone tầm trung như Galaxy A37 và A57 của Samsung nâng vài chục USD dù chỉ nâng cấp nhỏ so với thế hệ trước. Motorola cũng điều chỉnh giá dòng Razr 2026 lên hơn 100 USD với lý do tương tự.
Các chuyên gia nhận định thị trường vẫn chưa thấy được điểm kết thúc và người dùng cần chuẩn bị tâm lý cho một giai đoạn biến động về giá của thiết bị công nghệ.
