Bác sĩ Ngô Quỳnh Trang, Bệnh viện Bạch Mai, cho hay việc nhịn ăn không giúp “bỏ đói” tế bào ung thư mà ngược lại có thể khiến cơ thể suy kiệt nhanh hơn, làm giảm khả năng đáp ứng với điều trị.
Bác sĩ Trang nhấn mạnh đây là một trong những quan niệm phổ biến nhất ở người bệnh ung thư.
Nhiều người cho rằng cắt giảm tinh bột, ăn rất ít hoặc thậm chí nhịn ăn sẽ khiến tế bào ung thư không có nguồn dinh dưỡng để phát triển. Tuy nhiên, thực tế không đơn giản như vậy.
Các chuyên gia cho biết khối u không chỉ sử dụng năng lượng từ đường hay tinh bột mà còn có thể lấy năng lượng từ đạm và mỡ do chính cơ thể người bệnh phân hủy.
Khi giảm ăn kéo dài, cơ thể sẽ mất cơ, sụt cân nhanh, suy dinh dưỡng, suy giảm miễn dịch và giảm khả năng chịu đựng các phương pháp điều trị như phẫu thuật, hóa trị hoặc xạ trị.
Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng suy dinh dưỡng làm tăng nguy cơ nhiễm trùng, kéo dài thời gian nằm viện và ảnh hưởng tiêu cực đến chất lượng cuộc sống của người bệnh ung thư.
Mục tiêu dinh dưỡng trong điều trị ung thư không phải là “bỏ đói khối u” mà là cung cấp đủ năng lượng để cơ thể có sức chống chọi với bệnh tật và đáp ứng điều trị hiệu quả.
Không ít người bệnh loại bỏ hoàn toàn thịt bò, thịt lợn hoặc thịt dê khỏi thực đơn vì lo ngại những thực phẩm này làm khối u phát triển nhanh hơn.
Tuy nhiên, thịt đỏ là nguồn cung cấp protein chất lượng cao cùng nhiều vi chất quan trọng như sắt, vitamin B12 và kẽm. Đây đều là những dưỡng chất cần thiết cho quá trình tạo máu, duy trì khối cơ, tăng cường miễn dịch và phục hồi sau điều trị.
Nếu kiêng tuyệt đối trong thời gian dài, người bệnh có thể đối mặt với nguy cơ thiếu đạm, thiếu máu, sụt cân, mệt mỏi và giảm khả năng đáp ứng với các phương pháp điều trị.
“Theo các khuyến cáo quốc tế, việc hạn chế tiêu thụ quá nhiều thịt đỏ và đặc biệt là thịt chế biến sẵn nhằm giảm nguy cơ mắc một số loại ung thư, nhất là ung thư đại trực tràng. Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa với việc người đã mắc ung thư phải loại bỏ hoàn toàn thịt đỏ khỏi khẩu phần ăn.
Các chuyên gia khuyến nghị người bệnh nên sử dụng thịt đỏ ở mức hợp lý, ưu tiên thịt tươi và các phương pháp chế biến lành mạnh như luộc, hấp hoặc hầm. Đồng thời cần kết hợp đa dạng nguồn đạm từ cá, thịt gia cầm, trứng, sữa, đậu đỗ và các loại hạt”, bác sĩ Trang khuyến cáo.
Nhiều người còn cho rằng “đường nuôi tế bào ung thư” nên cắt hoàn toàn cơm, cháo, trái cây hoặc các thực phẩm chứa tinh bột với hy vọng làm chậm sự phát triển của khối u.
Tuy nhiên theo bác sĩ Trang, glucose là nguồn năng lượng thiết yếu cho mọi tế bào trong cơ thể, bao gồm cả các tế bào khỏe mạnh. Não, hồng cầu và nhiều cơ quan quan trọng đều cần glucose để hoạt động bình thường.
Khi cắt giảm quá mức tinh bột và đường, cơ thể dễ rơi vào tình trạng thiếu năng lượng, sụt cân, mất cơ, giảm miễn dịch và suy giảm thể trạng. Trong khi đó, tế bào ung thư vẫn có thể sử dụng năng lượng từ các nguồn khác do cơ thể tự phân hủy.
Đặc biệt, đối với người đang hóa trị hoặc xạ trị, thiếu năng lượng kéo dài có thể làm chậm quá trình hồi phục, tăng nguy cơ biến chứng và ảnh hưởng đến kết quả điều trị.
Các chuyên gia khuyến cáo người bệnh vẫn cần sử dụng carbohydrate với lượng phù hợp, ưu tiên các nguồn tinh bột lành mạnh như cơm, khoai củ, yến mạch, ngũ cốc nguyên hạt, sữa và trái cây. Trong khi đó, nên hạn chế nước ngọt, bánh kẹo nhiều đường và các thực phẩm siêu chế biến.
Dinh dưỡng là một phần quan trọng trong điều trị ung thư. Một chế độ ăn cân đối, đa dạng và phù hợp với tình trạng bệnh không chỉ giúp duy trì thể trạng mà còn góp phần nâng cao hiệu quả điều trị, giảm biến chứng và cải thiện chất lượng cuộc sống.
Người bệnh không nên tự áp dụng các chế độ ăn kiêng cực đoan hoặc loại bỏ hoàn toàn một nhóm thực phẩm khi chưa có chỉ định từ bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng. Khi có nhu cầu điều chỉnh chế độ ăn, người bệnh nên được tư vấn cá thể hóa để bảo đảm vừa đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng vừa phù hợp với quá trình điều trị.
Nhiều người có thói quen cho trực tiếp cơm thừa vào ngăn mát tủ lạnh nhưng các chuyên gia cảnh báo hành động này có thể tiềm ẩn rủi ro về an toàn thực phẩm. Bác sĩ Yên Tông Hải, Giám đốc Trung tâm Độc chất lâm sàng tại Bệnh viện Trường Canh (Đài Loan), cho hay vi khuẩn Bacillus cereus từng gây ra nhiều vụ ngộ độc thực phẩm quy mô lớn tại các trường học. Hầu hết trường hợp này đều liên quan đến việc bảo quản không đúng cách các loại thực phẩm chứa tinh bột như cơm và các suất cơm hộp. Điểm mấu chốt không nằm ở việc chọn ngăn mát hay ngăn đá, mà là thời điểm đưa cơm vào tủ lạnh.
Trước những ý kiến nói không nên để cơm trắng trong ngăn mát, nhiều chuyên gia trong ngành gạo cho rằng cách tối ưu để xử lý cơm thừa là cho vào hộp kín và bảo quản trên ngăn đá. Họ giải thích nhiệt độ ngăn mát thường không đủ lạnh để bảo quản cơm hoàn hảo, khiến hạt cơm dễ bị ám mùi thực phẩm và mất đi độ ẩm bề mặt, dẫn đến kết cấu khô cứng, kém ngon. Cách làm lý tưởng là chia nhỏ cơm vào các hộp chuyên dụng và đưa vào ngăn đá ngay khi cơm còn tươi ngon.
Lò vi sóng là cách tốt nhất để giúp cơm đông lạnh lấy lại độ dẻo ngon như lúc mới nấu. Khi sử dụng cách này, cơm không cần phải rã đông trước; chỉ cần xịt một chút nước lên bề mặt rồi quay ở mức công suất 500W trong khoảng 3 phút 30 giây. Ngoài ra, việc sử dụng nồi cơm điện để hấp lại cơm trong khoảng 15 đến 20 phút cũng là một lựa chọn phù hợp.
Theo bác sĩ Yên, việc chỉ đơn thuần bỏ đồ ăn vào ngăn đá không giúp thực phẩm an toàn hơn một cách tuyệt đối. Mấu chốt nằm ở cách lưu trữ, nghĩa là thực phẩm sau khi nấu chín cần được đưa vào tủ lạnh càng sớm càng tốt. Nếu cơm trắng bị để ở nhiệt độ phòng suốt nhiều giờ mới mang đi cất, có thể vi khuẩn Bacillus cereus đã kịp sinh sôi và tiết ra độc tố. Khi đó, dù ngày hôm sau có mang cơm đi hấp lại, hâm nóng hay rang lên thì nhiệt độ cao cũng không thể tiêu diệt được những độc tố gây hại này.
Ngộ độc thực phẩm do vi khuẩn Bacillus cereus được chia làm hai dạng chính. Dựa trên các tài liệu giáo dục sức khỏe của Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Đài Loan, loại ngộ độc này gồm dạng gây nôn và gây tiêu chảy. Trong đó, dạng gây nôn chủ yếu liên quan đến thực phẩm chứa tinh bột và các món làm từ gạo.
Người bệnh thường có triệu chứng buồn nôn, nôn mửa, đau bụng và các cảm giác khó chịu khác. Thời gian ủ bệnh khá ngắn, các triệu chứng thường xuất hiện chỉ sau khoảng 30 phút đến 6 giờ. Tại Đài Loan, hầu hết vụ ngộ độc thực phẩm quy mô lớn liên quan đến suất ăn trường học trước đây đều bắt nguồn từ việc bảo quản cơm không đúng cách, dẫn đến sự xâm nhập của vi khuẩn Bacillus cereus.
Dạng ngộ độc gây tiêu chảy thường bắt nguồn từ nguồn thực phẩm đa dạng hơn. Bác sĩ cho biết khác với dạng gây nôn, loại ngộ độc do vi khuẩn Bacillus cereus dẫn đến tiêu chảy có thời gian ủ bệnh tương đối dài. Các loại thực phẩm dễ kích hoạt triệu chứng tiêu chảy rất phong phú, từ xúc xích, các loại nước sốt, nước dùng đến mứt, salad và bánh pudding.
Bác sĩ Yên nhấn mạnh một số độc tố do vi khuẩn Bacillus cereus tiết ra có khả năng chịu nhiệt cực tốt, và đây cũng chính là nguồn gốc của "hội chứng cơm rang". Loại độc tố gây nôn bền bỉ đến mức một khi cơm đã bị nhiễm khuẩn, dù có mang đi hâm nóng hay rang lại ở nhiệt độ cao, độc tố vẫn tồn tại mà không bị phá hủy.
Ông giải thích thêm nhiệt độ trong ngăn mát tủ lạnh thường duy trì ở mức 4 độ C. Mức nhiệt này chỉ có tác dụng ức chế sự phát triển của vi sinh vật chứ không thể tiêu diệt được vi khuẩn. Nếu cơm đã nhiễm độc tố gây nôn của vi khuẩn Bacillus cereus, loại độc tố này sẽ trở nên cực kỳ "lì lợm" và không thể bị loại bỏ bằng các phương pháp hâm nóng thông thường.
Theo bác sĩ Yên, trong y học có một khái niệm gọi là "vùng nhiệt độ nguy hiểm", cụ thể là từ 7 độ C đến 60 độ C. Hầu hết loại vi sinh vật gồm tụ cầu vàng (Staphylococcus aureus), vi khuẩn E. coli, Bacillus cereus và Salmonella, đều có thể dễ dàng sinh sôi và nhân bản nhanh chóng trong khung nhiệt độ này.
Nhiệt độ trung bình trong nhà thường rơi vào khoảng 20 độ C, hoàn toàn nằm trong vùng nhiệt độ nguy hiểm trên. Vì vậy, lý tưởng nhất là cất cơm vào tủ lạnh trong vòng một giờ vào mùa hè và hai giờ vào mùa đông. Việc duy trì nhiệt độ tủ lạnh ở mức khoảng 4 độ C sẽ giúp thực phẩm tránh được vùng nguy hiểm, từ đó giảm đáng kể nguy cơ nhiễm khuẩn Bacillus cereus.
Ngay trong tháng 4, Bộ Y tế sẽ trình Chính phủ dự thảo Nghị định quy định chi tiết thi hành Luật Dân số sau khi Bộ Tư pháp thẩm định. Nếu Chính phủ phê duyệt, các chính sách khuyến sinh này bắt đầu có hiệu lực từ ngày 1/7 tới. Theo đó, Ủy ban Nhân dân cấp xã sẽ trực tiếp phát tiền mặt hoặc chuyển khoản khoản thưởng tối thiểu 2 triệu đồng mỗi trường hợp cho ba nhóm thai phụ.
Những người hưởng lợi bao gồm phụ nữ dân tộc thiểu số rất ít người; phụ nữ sống tại các địa phương có mức sinh dưới ngưỡng thay thế (2,1 con/phụ nữ); và phụ nữ sinh đủ hai con trước 35 tuổi.
Đáng chú ý, cơ quan quản lý cho phép người dân cộng dồn các chế độ. Chẳng hạn, một phụ nữ dân tộc thiểu số rất ít người sinh sống tại vùng có mức sinh thấp sẽ nhận ngay 4 triệu đồng mỗi lần sinh. Hội đồng Nhân dân cấp tỉnh cũng có quyền ban hành mức thưởng cao hơn quy định khung này.
TP HCM đã áp dụng chính sách tương tự. Chính quyền thành phố vừa chi 3-5 triệu đồng để thưởng cho gần 9.000 bà mẹ sinh đủ hai con trước 35 tuổi, trong bối cảnh siêu đô thị 14 triệu dân này đối mặt tỷ lệ sinh thấp kỷ lục.
Bên cạnh tiền thưởng sinh con, Bộ Y tế dự tính chi thêm hơn 2.000 tỷ đồng mỗi năm để đài thọ chi phí tầm soát bệnh bẩm sinh. Thai phụ sẽ nhận 900.000 đồng khi khám sàng lọc thai nhi trước sinh và 600.000 đồng cho bước sàng lọc sơ sinh.
Các chuyên gia y tế nhìn nhận những đòn bẩy tài chính này là giải pháp cấp bách khi người trẻ ngày càng ngại đẻ. Thống kê chỉ ra tỷ lệ sinh toàn quốc đang trượt dài dưới ngưỡng thay thế, rơi từ 2,11 con/phụ nữ hồi năm 2021 xuống mức 1,91 trong năm nay và dự báo sẽ tiếp tục giảm. Làn sóng này không chỉ gói gọn ở các đô thị lớn mà lan rộng ra cả những tỉnh thành từng duy trì mức sinh cao.
Việc nhà nước tung các gói an sinh như trợ cấp thai sản, san sẻ gánh nặng y tế hay giáo dục được kỳ vọng khích lệ các gia đình sinh thêm con. Từ đó, Việt Nam có thể kìm hãm tốc độ già hóa dân số và giải quyết bài toán thiếu hụt lực lượng lao động trong tương lai.
Sáng 15-4, PGS Tăng Chí Thượng - Giám đốc Sở Y tế TP.HCM - cho biết một trong những dấu ấn đổi mới nổi bật của sở trong thời gian qua là việc đưa vào vận hành Hệ thống tiếp nhận và xử lý phản ánh của người dân trong lĩnh vực y tế.
Chỉ trong hơn ba tháng đầu năm 2026, hệ thống đã tiếp nhận 629 phản ánh, trong đó 605 phản ánh đã được xử lý, cho thấy hiệu quả vận hành bước đầu rõ nét.
Từ những phản ánh cụ thể, Sở Y tế đã kịp thời ban hành nhiều giải pháp chấn chỉnh trên diện rộng: siết chặt kỷ cương chuyên môn, yêu cầu minh bạch giá dịch vụ, xử lý tình trạng "cò" bệnh viện, kiểm soát hoạt động quảng cáo, tăng cường quản lý dược - mỹ phẩm và cải cách thủ tục hành chính.
Giám đốc Sở Y tế cho biết thêm, mỗi ngày làm việc của ban giám đốc Sở bắt đầu không phải bằng những báo cáo hành chính quen thuộc, mà bằng buổi giao ban với tổ công tác đặc biệt - nơi tổng hợp toàn bộ phản ánh của người dân trong 24 giờ qua và kết quả xử lý từ các cơ sở y tế.
Từ những cuộc gọi đường dây nóng, những phản ánh trên cổng dịch vụ công đến các kiến nghị trực tiếp, tất cả đều được “đưa lên bàn” ngay đầu ngày, trở thành nội dung trọng tâm trong điều hành.
Hình ảnh này cho thấy một thay đổi rõ rệt trong cách làm: lấy thực tiễn từ người dân làm điểm xuất phát cho mọi quyết định quản lý, bảo đảm mỗi vấn đề phát sinh đều được nhận diện sớm, xử lý kịp thời và không để tồn đọng kéo dài.
Theo người đứng đầu ngành y tế TP.HCM, mỗi phản ánh vì vậy không còn là một vụ việc riêng lẻ, mà trở thành "tín hiệu quản trị" giúp điều chỉnh toàn bộ hệ thống.
Đáng chú ý, từ nền tảng dữ liệu này, Sở Y tế đã triển khai nhiều cách làm mới, trực diện và minh bạch hơn trong quản lý.
Các buổi làm việc trực tiếp, thậm chí "đối chất" giữa lãnh đạo Sở với các cơ sở y tế được tổ chức nhằm làm rõ các nội dung người dân phản ánh. Các cuộc họp trực tuyến được thiết lập để xử lý ngay những vấn đề bức xúc, không để tồn đọng kéo dài.
Cách làm này không chỉ rút ngắn thời gian xử lý, mà còn nâng cao tính minh bạch, trách nhiệm giải trình của các cơ sở y tế.
Xa hơn, hệ thống góp phần định hình một nguyên tắc quản trị mới: lấy người dân làm trung tâm, đồng thời là chủ thể giám sát hoạt động y tế.
Giám đốc Sở Y tế TP.HCM khẳng định việc vận hành hệ thống tiếp nhận và xử lý phản ánh của người dân không chỉ là một sáng kiến công nghệ, mà là một bước tiến về thể chế quản trị ngành y tế minh bạch hơn, trách nhiệm hơn và dựa trên dữ liệu nhiều hơn.
Đây cũng chính là nền tảng quan trọng để TP.HCM xây dựng hệ thống y tế hiện đại, nơi chất lượng phục vụ và sự hài lòng của người dân trở thành thước đo trung tâm của mọi hoạt động, từ phản ánh của người dân đến đổi mới phương thức quản trị y tế.
