Một hướng tiếp cận mới trong khoa học thể thao cho thấy tập luyện không nhất thiết phải vất vả mới hiệu quả. Thay vào đó, các bài tập eccentric, tức co cơ lệch tâm, có thể mang lại kết quả tốt hơn với ít nỗ lực hơn so với phương pháp truyền thống.
Khác với các bài tập quen thuộc tập trung vào giai đoạn co cơ (như nâng tạ lên), bài tập eccentric chú trọng vào giai đoạn hạ xuống khi cơ bắp kéo giãn ra nhờ tải trọng. Chẳng hạn, việc từ từ hạ tạ, ngồi xuống ghế hoặc đi xuống cầu thang đều là những dạng bài tập này.
Theo nhà khoa học vận động Ken Nosaka từ Đại học Edith Cowan (Úc), trong giai đoạn này, cơ bắp tạo ra lực lớn hơn nhưng tiêu tốn ít năng lượng hơn, giúp tăng sức mạnh mà không gây mệt mỏi quá mức.
Điểm đặc biệt là các bài tập eccentric không đòi hỏi thiết bị phức tạp. Nhiều hoạt động thường ngày như đi bộ xuống dốc, squat nhẹ hoặc hạ tạ tay cũng có thể mang lại lợi ích tương tự.
Điều này khiến phương pháp trở nên dễ tiếp cận với nhiều nhóm đối tượng, đặc biệt là người cao tuổi, người ít vận động hoặc có vấn đề sức khỏe.
Trước đây, dạng bài tập này thường bị hạn chế vì dễ gây đau cơ khởi phát muộn (DOMS), đặc biệt với người mới bắt đầu.
Tuy nhiên, ông Nosaka cho rằng tình trạng này chủ yếu liên quan đến phản ứng viêm chứ không phải tổn thương nghiêm trọng, có thể giảm đáng kể nếu tăng cường độ tập luyện từ từ và duy trì đều đặn.
Nhiều nghiên cứu đã chứng minh hiệu quả của phương pháp này, theo trang ScienceAlert ngày 4-5.
Chẳng hạn, một thử nghiệm năm 2017 trên 30 phụ nữ lớn tuổi và béo phì cho thấy nhóm đi xuống cầu thang (bài tập eccentric) cải thiện rõ rệt hơn về nhịp tim, huyết áp và thể lực so với nhóm đi lên cầu thang.
Ngoài ra, các bài tập như đạp xe eccentric cũng được ghi nhận giúp cải thiện sức mạnh cơ, khả năng giữ thăng bằng và sức khỏe tim mạch.
Theo các chuyên gia, các bài tập eccentric đã được sử dụng rộng rãi trong phục hồi chấn thương cơ và hoàn toàn có thể mở rộng ra cho tập luyện hằng ngày. Ưu điểm lớn nhất là tính thực tế và dễ duy trì nhờ các động tác này gần gũi với hoạt động thường ngày.
Trong bối cảnh nhiều người gặp khó khăn khi duy trì thói quen tập luyện, phương pháp “tập thông minh hơn, không cần nặng hơn” có thể là giải pháp phù hợp.
Khi việc tập luyện trở nên dễ dàng và ít áp lực hơn, khả năng duy trì lâu dài cũng sẽ tăng lên, từ đó mang lại lợi ích sức khỏe bền vững.
Những ngày nghỉ lễ hay mùa hè, nhiều gia đình đưa trẻ đi du lịch xa. Không ít phụ huynh mua miếng dán chống say tàu xe chứa scopolamine với suy nghĩ "dán cho khỏe, khỏi ói".
Tuy nhiên, đây không phải sản phẩm vô hại. Với trẻ nhỏ, đặc biệt dưới 8 tuổi, việc dùng sai, quá liều có thể dẫn đến những phản ứng nguy hiểm.
Scopolamine là hoạt chất có nguồn gốc từ nhóm cây cà độc dược. Thuốc tác động lên hệ thần kinh bằng cách ức chế chất dẫn truyền acetylcholine - một chất tham gia điều khiển nhiều hoạt động của não bộ và hệ tiền đình.
Thuốc scopolamine chặn bớt hoạt động dẫn truyền thần kinh, giảm triệu chứng say xe. Ở người lớn, thuốc có thể có hiệu quả nếu dùng đúng chỉ định.
Nhưng ở trẻ em, đặc biệt trẻ nhỏ, hệ thần kinh còn non nớt nên phản ứng với thuốc rất khó lường.
Điều nguy hiểm là scopolamine không chỉ tác động lên vùng chống say xe mà còn ảnh hưởng nhiều cơ quan khác. Khi chất dẫn truyền thần kinh này bị ức chế quá mức, trẻ có thể khô miệng, bí tiểu, táo bón, tim đập nhanh, sốt cao hoặc rối loạn thần kinh.
Nhiều phụ huynh lầm tưởng trẻ "ngủ ngon" sau khi dán thuốc. Thực ra, buồn ngủ quá mức, lừ đừ hay kích thích bất thường có thể là dấu hiệu thuốc đang ảnh hưởng lên não.
Ngoài ra, bé còn dễ bị quá liều vì da mỏng, cân nặng thấp và khả năng chuyển hóa thuốc chưa hoàn chỉnh. Chỉ cần dùng miếng dán không phù hợp hoặc vô tình chạm tay vào thuốc rồi dụi mắt, trẻ đã có thể bị giãn đồng tử, nhìn mờ hoặc kích động.
Đáng lo hơn, một số trường hợp trẻ xuất hiện ảo giác, la hét, nói nhảm khiến gia đình tưởng "trúng gió" hay "sốt cao co giật". Thực chất đó có thể là phản ứng không mong muốn của hệ thần kinh do scopolamine.
Vì vậy phụ huynh không nên tự ý mua miếng dán chống say xe cho trẻ nhỏ, đặc biệt trẻ dưới 8 tuổi, nếu chưa có hướng dẫn của bác sĩ.
Phòng ngừa say tàu xe cho trẻ thế nào là an toàn nhất?
1. Trước khi lên xe khoảng 1-2 giờ nên cho trẻ ăn nhẹ, tránh quá no nhưng cũng không để bụng đói.
2. Khi đi xe nên cho trẻ ngồi vị trí ít rung lắc như giữa xe, gần cánh máy bay hoặc khoang giữa tàu.
3. Không nên để trẻ nhìn điện thoại, đọc sách hoặc chơi game liên tục vì mắt phải tập trung gần sẽ làm não dễ rối loạn cảm giác hơn.
4. Nếu trẻ có tiền sử say xe nặng, phụ huynh nên đưa trẻ đi khám để bác sĩ tư vấn loại thuốc phù hợp theo tuổi và cân nặng thay vì tự mua theo truyền miệng.
Theo Times of India, tổn thương ở các động mạch cổ - rách động mạch cảnh hoặc động mạch đốt sống làm tắc nghẽn nguồn cung cấp máu lên não rất nhanh, dễ gây đột quỵ. Chấn thương do tai nạn, động tác xoay người mạnh khi tập yoga, thậm chí cơn ho dữ dội cũng có thể làm tổn thương thành mạch máu, hình thành cục máu đông gây tắc nghẽn dòng chảy. Người bệnh thường xuất hiện cơn đau đầu dữ dội, đau cổ, sau đó vài giờ sẽ yếu cơ, mờ mắt.
Lỗ thông liên nhĩ (PFO) là một lỗ hổng trong tim cho phép cục máu đông di chuyển từ tĩnh mạch đến động mạch não tăng nguy cơ đột quỵ. Nhiều người khi chạy bộ hoặc làm việc bỏ qua cảm giác tim đập nhanh, chỉ phát hiện lỗ thông khi khám sức khỏe định kỳ.
Lượng đường trong máu cao trong thời gian dài
Theo Eatingwell, lượng đường trong máu cao liên tục gây hại cho toàn bộ cơ thể, bao gồm cả não bộ. Tình trạng khiến các động mạch trở nên cứng, kém đàn hồi hơn, làm giảm lưu lượng máu hoặc dẫn đến tắc nghẽn, tăng nguy cơ đột quỵ.
Mối liên hệ giữa bệnh tiểu đường và đột quỵ bắt nguồn từ cách cơ thể xử lý đường huyết (glucose) để tạo năng lượng, theo Hiệp hội Tim mạch Mỹ. Bệnh tiểu đường không được kiểm soát, dẫn đến lượng đường trong máu luôn ở mức cao, tác động tiêu cực đến mạch máu theo thời gian. Tổn thương này dẫn đến sự hình thành các mảng bám chất béo hoặc cục máu đông, gây tắc nghẽn dòng máu lên não, thiếu oxy, dẫn đến đột quỵ.
Nếu bạn bị tiểu đường hoặc có nguy cơ mắc bệnh, hãy kiểm tra mức đường huyết theo khuyến cáo của bác sĩ. Đồng thời, giảm tiêu thụ đồ uống có đường, món tráng miệng, đồ ăn vặt chế biến sẵn.
Tăng huyết áp
Huyết áp cao là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây đột quỵ. Theo thời gian, tình trạng này làm tổn thương, suy yếu thành mạch máu, khiến chúng dễ bị tắc nghẽn hoặc vỡ, dẫn đến đột quỵ do thiếu máu cục bộ hoặc xuất huyết. Nếu huyết áp của bạn thường xuyên ở mức 130/80 hoặc cao hơn, hãy thảo luận với bác sĩ về phương pháp điều trị, theo WebMD.
Hút thuốc lá làm tăng nguy cơ đột quỵ vì nicotine làm tăng huyết áp. Khói thuốc lá cũng gây tích tụ chất béo trong động mạch chính ở cổ, khiến máu dễ đông.
Nhiều loại kháng sinh hiện nay được phát triển từ các hợp chất tự nhiên có nguồn gốc từ vi sinh vật. Một số chiết xuất thực vật, tinh dầu và thực phẩm cũng có đặc tính kháng khuẩn, hỗ trợ giảm triệu chứng bệnh.
Mật ong
Mật ong không chỉ là chất làm ngọt tự nhiên mà còn được biết đến là một trong những nguyên liệu có đặc tính kháng khuẩn lâu đời. Từ thời Ai Cập cổ đại, mật ong đã được sử dụng để bảo vệ da và hỗ trợ làm lành vết thương.
Mật ong có đặc tính kháng khuẩn nhờ nhiều cơ chế phối hợp. Thành phần hydrogen peroxide có thể giúp tiêu diệt vi khuẩn, hạn chế nhiễm trùng, trong khi hàm lượng đường cao tạo áp suất thẩm thấu, ức chế sự phát triển của vi sinh vật. Môi trường axit nhẹ của mật ong khiến vi khuẩn mất nước và khó tồn tại.
Mật ong có thể được thoa trực tiếp lên vết thương để hỗ trợ sát khuẩn, thúc đẩy tái tạo mô hoặc dùng đường uống như một cách hỗ trợ cơ thể chống nhiễm trùng. Tuy nhiên, không nên dùng cho trẻ dưới một tuổi do nguy cơ ngộ độc.
Chiết xuất tỏi
Tỏi có đặc tính kháng khuẩn mạnh. Các hợp chất sulfur trong tỏi có thể chống lại một số loại vi khuẩn gây bệnh. Bạn có thể mua tinh chất tỏi hoặc tự làm tại nhà bằng cách ngâm các tép tỏi đã đập dập trong dầu ô liu. Tinh chất này có thể được thoa trực tiếp lên các vết thâm hoặc vết thương ngoài da.
Tỏi nên được sử dụng ở mức vừa phải, khoảng 1-2 tép tươi mỗi ngày đối với người khỏe mạnh. Dùng quá nhiều có thể làm tăng nguy cơ chảy máu do ảnh hưởng đến quá trình đông máu. Tỏi có thể tương tác với thuốc chống đông, làm tăng tác dụng của thuốc và tiềm ẩn rủi ro. Vì vậy, người đang sử dụng các loại thuốc này nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi bổ sung tỏi.
Tinh dầu cỏ xạ hương
Tinh dầu cỏ xạ hương là thành phần phổ biến trong các chất tẩy rửa gia dụng tự nhiên nhờ khả năng kháng khuẩn.
Tinh dầu cỏ xạ hương chỉ nên dùng ngoài da, không được uống. Trước khi thoa, cần pha loãng với dầu nền như dầu dừa hoặc dầu ô liu để tránh kích ứng. Dùng tinh dầu nguyên chất có thể gây viêm da. Người bị tăng huyết áp hoặc cường giáp nên tránh sử dụng loại tinh dầu này.
Tinh dầu kinh giới
Tinh dầu kinh giới chứa carvacrol - một hợp chất có hoạt tính sinh học, được nghiên cứu về khả năng kháng khuẩn và chống viêm. Một số nghiên cứu cho thấy carvacrol có thể hỗ trợ giảm viêm và góp phần cải thiện một số vấn đề tiêu hóa, tuy nhiên các tác dụng này vẫn cần thêm bằng chứng lâm sàng.
Trong ứng dụng thực tế, tinh dầu kinh giới có thể được khuếch tán trong không khí hoặc dùng xông hơi với lượng phù hợp để giúp tạo cảm giác thông thoáng đường hô hấp. Khi dùng ngoài da, cần pha loãng với dầu nền trước khi sử dụng.
Tuyệt đối không uống tinh dầu kinh giới và không bôi trực tiếp tinh dầu nguyên chất lên da vì có thể gây kích ứng.
Các loại "kháng sinh tự nhiên" trên có hoạt tính sinh học, nhưng không thay thế thuốc điều trị. Khi bị nhiễm trùng hoặc mắc bệnh lý nghiêm trọng, người bệnh cần tham khảo ý kiến nhân viên y tế để được hướng dẫn phù hợp và an toàn.
