Ngày 15/5, tại Đà Nẵng, Cục Quản lý Khám, chữa bệnh (Bộ Y tế) tổ chức hội nghị lấy ý kiến đề án Phát triển hệ thống cấp cứu ngoại viện giai đoạn 2026-2030.
Ông Trần Văn Thuấn, Thứ trưởng Bộ Y tế, cho rằng khi nói về cấp cứu ngoại viện, không chỉ là xe cứu thương, tổng đài cấp cứu, hay một ê-kíp nhân viên y tế lên đường trong đêm, mà là nói về những phút đầu tiên quyết định sinh mạng con người.
“Có những trường hợp, ranh giới giữa sống và mất, giữa hồi phục và tàn phế, giữa một gia đình còn nguyên vẹn và một nỗi đau không thể bù đắp, chỉ được tính bằng từng phút”, Thứ trưởng Bộ Y tế bày tỏ.
Vì vậy, theo Thứ trưởng Bộ Y tế, cấp cứu ngoại viện không phải là phần việc nằm bên ngoài bệnh viện. Đó chính là cánh tay nối dài của bệnh viện, tuyến đầu của hệ thống điều trị và là nơi ngành y tế gặp người bệnh trong thời khắc mong manh nhất.
Theo Bộ Y tế, trong nhiều năm qua, hệ thống cấp cứu 115 và các lực lượng cấp cứu tại địa phương đã có nhiều nỗ lực, đặc biệt trong cấp cứu tai nạn giao thông, đột quỵ, nhồi máu cơ tim, ngừng tuần hoàn, thảm họa, dịch bệnh và các tình huống khẩn cấp.
Một số địa phương đã hình thành mô hình điều phối, bước đầu ứng dụng công nghệ thông tin, kết nối bệnh viện và huy động sự tham gia của nhiều lực lượng.
Tuy nhiên, nhìn thẳng vào thực tế, hệ thống cấp cứu ngoại viện hiện nay còn phân tán, chưa đồng bộ, chưa liên thông, phương tiện và thiết bị còn thiếu, sự phối hợp giữa y tế, công an, phòng cháy, chữa cháy, quân đội, giao thông và chính quyền địa phương trong nhiều tình huống còn chưa thật sự nhịp nhàng…
Lãnh đạo Bộ Y tế cho rằng, người dân cần một hệ thống cấp cứu phản ứng nhanh, nhưng hệ thống ở nhiều nơi vẫn còn phản ứng theo từng điểm rời rạc. Người bệnh cần được điều phối thông minh ngay từ cuộc gọi đầu tiên, nhưng dữ liệu, tổng đài, phương tiện, bệnh viện tiếp nhận và lực lượng hiện trường chưa phải lúc nào cũng nằm trên cùng một mặt phẳng vận hành.
Đây chính là lý do Bộ Y tế xây dựng đề án Phát triển hệ thống cấp cứu ngoại viện giai đoạn 2026-2030. Đề án này không chỉ nhằm nâng cấp một dịch vụ y tế, mà nhằm thiết lập một cấu phần rất quan trọng của hệ thống y tế hiện đại. Theo đó, cấp cứu phải đến với người dân nhanh hơn, đúng hơn, an toàn hơn và có tổ chức hơn.
Tại hội nghị, lãnh đạo Bộ Y tế yêu cầu đi thẳng vào 3 câu hỏi lớn để các đại biểu tham gia ý kiến hoàn thiện đề án.
Thứ nhất, mô hình tổ chức nào là phù hợp nhất với Việt Nam: vừa thống nhất, liên thông toàn quốc, vừa đủ linh hoạt cho đô thị lớn, miền núi, vùng sâu, vùng xa, ven biển, hải đảo?
Thứ hai, cơ chế vận hành nào để khi người dân cần cấp cứu, từ cuộc gọi đầu tiên đến hiện trường, từ hiện trường đến bệnh viện tiếp nhận, mọi lực lượng liên quan đều phối hợp như một hệ thống, không phải như những mảnh ghép riêng lẻ?
Thứ ba, nguồn lực nào để hệ thống này vận hành bền vững bằng con người được đào tạo chuẩn, phương tiện đạt chuẩn, nền tảng số thống nhất, cơ chế tài chính rõ ràng và trách nhiệm cụ thể của từng cấp, từng ngành?
Theo thạc sĩ - bác sĩ Võ Thị Tố Hi, Trưởng khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện Gia An 115 (TP.HCM), thực phẩm để qua đêm không nguy hiểm vì “cũ”, mà ở cách bảo quản và thời gian nằm ngoài “vùng an toàn” nhiệt độ.
Chị N.K.L (48 tuổi, ở TP.HCM) cho biết: “Thức ăn thừa thường được tôi bọc bằng màng bọc thực phẩm rồi bảo quản trong tủ lạnh, sau đó hâm nóng lại bằng nồi chiên không dầu. Gia đình tôi hiếm khi hâm lại đồ ăn từ hôm trước, nhưng đôi khi vẫn ăn vì tiếc. Có lần, tôi ăn lại đồ cũ và bị đầy bụng, đau bụng nhưng nghĩ chỉ là rối loạn tiêu hóa thông thường”.
Tương tự, chị N.T.K.C (46 tuổi, ở TP.HCM) chia sẻ gia đình chị hầu như ngày nào cũng ăn đồ ăn cũ hâm lại.
“Món kho thì hâm bằng nồi và cho thêm nước vào cho đỡ mặn, còn món chiên thì bỏ vào nồi chiên không dầu. Dù biết ăn đồ cũ lâu ngày có thể hại, nhưng do đã quen, không muốn lãng phí nên tôi và gia đình vẫn ráng ăn, được bao nhiêu hay bấy nhiêu”, chị C. nói.
Theo bác sĩ Tố Hi, nguy cơ của thức ăn cũ không chỉ nằm ở vi khuẩn còn sống trong thực phẩm mà còn ở các độc tố vi khuẩn có thể đã hình thành từ trước. Một số vi khuẩn, đặc biệt trong cơm nguội hoặc món ăn để ở nhiệt độ phòng quá lâu, có khả năng tạo ra độc tố trước khi thức ăn được hâm lại. Đáng lưu ý, một số độc tố này chịu nhiệt khá tốt nên việc đun nóng chưa chắc loại bỏ hoàn toàn nguy cơ gây hại.
“Trong thời tiết nóng ẩm như ở Việt Nam, vi khuẩn có thể phát triển nhanh chỉ sau vài giờ, nhất là ở cơm nguội, canh, thịt kho hay hải sản. Người lớn tuổi càng cần cẩn trọng vì hệ tiêu hóa và miễn dịch suy giảm theo tuổi tác. Cùng một món ăn, người trẻ có thể chỉ đau bụng nhẹ, trong khi người già dễ mất nước, rối loạn điện giải hoặc phải nhập viện vì ngộ độc thực phẩm”, bác sĩ Tố Hi cho hay.
Từ đó, bác sĩ Tố Hi khuyên rằng tiết kiệm thực phẩm là thói quen tốt, nhưng cần đi kèm nguyên tắc bảo quản đúng cách:
Các nguyên tắc rất quan trọng mọi người cần nhớ là:
Tiết kiệm thực phẩm là cần thiết, nhưng an toàn thực phẩm luôn nên được ưu tiên, đặc biệt ở người lớn tuổi và người có bệnh nền.
Khi tập luyện, cơ bắp sử dụng nhiều đường trong máu hơn để tạo năng lượng, nhờ đó lượng đường huyết giảm xuống. Điều này đặc biệt có lợi cho người mắc bệnh tiểu đường. Dưới đây là các bài tập đơn giản có thể thực hiện ngay sau bữa ăn, theo trang sức khỏe Verywell Health.
Nghiên cứu trên Diabetologia vào năm 2026 cho thấy người mắc tiểu đường loại 2 kiểm soát đường huyết tốt hơn sau bữa ăn khi thực hiện 4 đợt vận động mỗi ngày, mỗi đợt kéo dài 1 phút. Đi bộ tại chỗ là một trong những bài tập được áp dụng.
Để thực hiện, hãy đứng với hai chân rộng bằng hông. Nâng một đầu gối lên ngang hông, đồng thời co cánh tay đối diện như khi đi bộ. Hạ chân xuống rồi đổi bên. Thực hiện liên tục ít nhất 20 lần. Có thể vịn vào ghế hoặc tường để giữ thăng bằng.
Nghiên cứu trên cũng sử dụng bài tập bước lên bậc thang. Người tham gia ghi nhận mức đường huyết sau bữa ăn giảm nhẹ sau khi thực hiện các đợt tập ngắn kéo dài 1 phút.
Đặt một chân lên bậc thang hoặc bục tập, đẩy người lên và nâng đầu gối còn lại ngang hông. Sau đó hạ chân xuống và trở về vị trí ban đầu. Thực hiện 20 lần mỗi bên. Có thể bám tay vịn hoặc tường nếu cần.
Squat là bài tập đơn giản, có thể thực hiện ở nhiều nơi. Đứng với hai chân rộng hơn hông một chút, mũi chân hơi hướng ra ngoài. Gập hông và đầu gối để hạ người xuống cho đến khi đùi gần song song với sàn. Sau đó đứng thẳng trở lại. Thực hiện 3 hiệp, mỗi hiệp 10 lần.
Đây là bài tập phù hợp với người khó thực hiện các động tác phải đứng hoặc chịu lực. Nghiên cứu vừa đăng trên Diabetes & Metabolic Syndrome: Clinical Research & Reviews cho thấy tập ngay sau bữa ăn có thể giúp giảm đường huyết sau ăn từ 39% đến 52%.
Ngồi thẳng lưng trên ghế, đặt hai bàn chân trên sàn. Dồn lực vào phần trước bàn chân rồi nhấc gót chân lên. Hạ gót chân xuống và lặp lại liên tục trong ít nhất 60 giây.
Đi bộ với tốc độ thoải mái ngay sau bữa ăn cũng giúp giảm đường huyết.
Nghiên cứu trên Scientific Reports vào năm 2025 cho thấy thời điểm đi bộ quan trọng hơn thời lượng. Đi bộ 10 phút ngay sau khi ăn giúp hạ đường huyết hiệu quả hơn so với đi bộ 30 phút nhưng bắt đầu sau bữa ăn 30 phút.
Ngoài các bài tập trên, các hoạt động aerobic cường độ nhẹ nếu bắt đầu trong vòng 30 phút sau bữa ăn cũng giúp hạn chế tình trạng đường huyết tăng cao.
Các hoạt động phù hợp gồm hút bụi, lau dọn nhà cửa, xếp hoặc lấy chén bát khỏi máy rửa chén, làm vườn, đạp xe, chơi quần vợt và khiêu vũ.
Miền Bắc, Trung đang bước vào đỉnh điểm nắng nóng, nhiều nơi vượt ngưỡng 40 độ C trong hôm nay và ngày mai, khiến điều hòa không khí trở thành thiết bị không thể thiếu. Các bác sĩ nêu những sai lầm khi dùng điều hòa mùa nóng có thể dẫn đến bệnh nghiêm trọng.
Theo đó, bác sĩ Trần Đình Thắng, Khoa Cấp cứu đột quỵ, Bệnh viện Lão khoa Trung ương (Hà Nội), nói sai lầm phổ biến nhất là chuyển trạng thái đột ngột từ môi trường nóng ngoài trời vào thẳng phòng điều hòa lạnh, hoặc ngược lại.
Khi đó, cơ thể không thích nghi kịp, mạch máu co đột ngột, gây choáng váng. Người cao tuổi, trẻ nhỏ và người lao động ngoài trời là nhóm nguy cơ cao nhất. "Cơ thể cần một giai đoạn chuyển tiếp để hạ nhiệt dần, không thể nhảy ngay từ nóng sang lạnh hay ngược lại", bác sĩ Thắng nhận định.
Người làm việc ngoài trời thường ra nhiều mồ hôi, cần lau khô người trước khi vào phòng điều hòa để tránh hạ nhiệt đột ngột. Khi muốn ra ngoài, nên mở cửa đứng vài phút cho quen với nhiệt độ xung quanh rồi mới bước ra.
Một nguy cơ khác ít được chú ý là chất lượng không khí trong phòng ngủ. Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, thành viên Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam, chỉ ra rằng nhiều gia đình đóng kín hoàn toàn cửa phòng để giữ lạnh, trong khi con người liên tục hô hấp suốt đêm làm nồng độ CO2 tăng dần, gây mệt mỏi và ngủ không sâu.
Phòng kín lâu ngày còn tích tụ hơi ẩm, bụi mịn, mùi cơ thể và các hợp chất hữu cơ bay hơi từ đồ nội thất, chăn ga, sơn tường, khiến chất lượng không khí giảm thêm. Nhóm người cao tuổi, trẻ nhỏ, người mắc bệnh hô hấp mạn tính, tim mạch hoặc hen suyễn đặc biệt nhạy cảm với môi trường thiếu thông thoáng.
Để xử lý vấn đề này, chỉ cần mở hé cửa phòng hoặc cửa sổ vài centimet, không khí được trao đổi liên tục mà vẫn giữ được độ mát. Các gia đình có thể bổ sung thêm quạt trần, quạt hơi nước hoặc máy làm mát để phân tán luồng không khí.
Về nhiệt độ cài đặt, các bác sĩ khuyến cáo không để dưới 26–28 độ C và duy trì mức chênh lệch giữa trong và ngoài phòng không quá 7 độ C. Khi phòng đã đủ mát, nâng nhiệt độ lên tối thiểu 27–28 độ C.
Người cao tuổi và người có bệnh nền về tim mạch, tăng huyết áp, đái tháo đường hoặc rối loạn mỡ máu cần hạn chế ra ngoài trong khung giờ nắng gắt, ưu tiên di chuyển vào sáng sớm hoặc chiều muộn khi thời tiết đã dịu bớt.
Bổ sung đủ nước mỗi ngày giúp tăng thể tích dịch cơ thể, ngăn máu cô đặc và hạn chế hình thành huyết khối. Duy trì chế độ ăn uống lành mạnh, kiểm soát cân nặng ổn định và tránh xa rượu bia, thuốc lá là những biện pháp hỗ trợ quan trọng trong đợt nắng nóng kéo dài này.
