Công ty Mỹ nắm ‘át chủ bài’ trên iPhone tương lai?

Vào tháng 3, Liu Liehong, người đứng đầu Cơ quan Quản lý Dữ liệu Quốc gia Trung Quốc (NDA) công bố thuật ngữ Ciyuan cho token AI tại họp báo của Hội đồng Nhà nước Trung Quốc, đánh dấu lần đầu một quốc gia đặt tên "tiền tệ" riêng cho AI. Ông nhấn mạnh Ciyuan là "đơn vị thanh toán liên kết nguồn cung công nghệ với nhu cầu thương mại".

Token là đơn vị dữ liệu đầu vào cơ bản, gồm từ, một phần của từ, ký tự hoặc dấu câu mà mô hình AI xử lý để tạo ra đầu ra. Theo National Business Daily, lượng tiêu thụ token đang trở thành chỉ số quan trọng trong việc triển khai thực tế, đo lường tần suất mô hình AI được đưa vào ứng dụng.

Theo thống kê của NDA, tính đến tháng 4, Trung Quốc xử lý 140.000 tỷ token mỗi ngày, tăng từ 100 tỷ đầu năm 2024. AI của Trung Quốc vượt các mô hình của Mỹ trên OpenRouter, một thị trường phổ biến dành cho AI, cả về hiệu suất và mức độ ưa chuộng.

Giới đầu tư Trung Quốc hiện đổ xô vào cơn sốt AI. Riêng tại Hong Kong, số lượng doanh nghiệp ở lĩnh vực này thực hiện IPO cao nhất 5 năm qua, chủ yếu nhờ dòng chảy ổn định của các công ty khởi nghiệp như MiniMax và Zhipu AI, hay nhà thiết kế chip Biren.

"Chúng tôi tin Trung Quốc đang thắng lớn trong cuộc chiến công nghệ vì một số lý do: định giá, ứng dụng rộng rãi AI cùng lợi thế trong sản xuất điện năng", Mohit Kumar, chiến lược gia của ngân hàng đầu tư đa quốc gia Jefferies, nói với Fortune.

Giới quan sát đánh giá, mục tiêu Trung Quốc đang hướng đến là xây dựng một "nền kinh tế token" với sự hỗ trợ của AI nguồn mở phổ biến và đẩy mạnh ứng dụng AI trong thực tế. Dù vậy, họ cần vượt qua loạt yếu tố về chi phí nghiên cứu đắt đỏ, nguồn vốn lớn và cả những biện pháp kiểm soát xuất khẩu của Mỹ.

Sự đón nhận

Sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo được đánh giá đã "giải cứu" nhiều ông lớn công nghệ Trung Quốc khỏi loạt quy định kìm hãm phát triển trước đây. Chẳng hạn, Alibaba với mô hình Qwen nguồn mở được đầu tư nhiều năm đang trở thành lựa chọn hấp dẫn đối với những ai không có vốn hoặc không muốn chi nhiều tiền cho các sản phẩm độc quyền từ OpenAI và Anthropic. Không chỉ trong nước, Qwen đã chinh phục nhiều thị trường từ Đông Nam Á đến Trung Đông, thậm chí cả phương Tây khi mô hình mới nhất của Meta là Muse Spark cũng đào tạo một phần dựa trên Qwen.

Khác với Alibaba, ByteDance phần lớn giữ bí mật AI của mình. Theo SCMP, công ty tận dụng thế mạnh về thiết kế sản phẩm và trải nghiệm người dùng để thu hút khách hàng, trong đó chatbot Doubao là AI được sử dụng nhiều nhất ở Trung Quốc, với 100 triệu người dùng hoạt động hàng ngày tính đến tháng 2.

Tencent cũng giới thiệu ứng dụng nhắn tin tự động ClawBot vào tháng 3 và tích hợp sâu vào WeChat, cho phép hơn một tỷ người dùng hoạt động hàng tháng trên nền tảng này kết nối trực tiếp với OpenClaw và thực hiện các tác vụ thông qua giao diện nhắn tin. Ngoài ra, Xiaomi hay Meituan cũng có sản phẩm riêng và được đón nhận.

Các công ty khởi nghiệp AI Trung Quốc cũng bắt đầu tung ra sản phẩm ấn tượng. Giữa tháng 3, công ty Mỹ Anysphere ra Cursor Composer 2 với khả năng lập trình tiên tiến. Dù không giới thiệu, một số người sau đó phát hiện mô hình được xây dựng trên Kimi K2.5 mã nguồn mở từ Moonshot AI có trụ sở tại Bắc Kinh. Trên X, đồng sáng lập Cursor Lee Robinson sau đó thừa nhận "thiếu sót" khi không đề cập đến Kimi ngay từ đầu.

Knowledge Atlas (hay Zhipu AI, Z.ai) và MiniMax cũng mang đến cái nhìn hiếm hoi về các phòng thí nghiệm AI tiên phong Trung Quốc. MiniMax đạt doanh thu 79 triệu USD năm 2025, tăng 159% so với năm trước, trong đó 70% đến từ thị trường nước ngoài - tín hiệu cho thấy nhu cầu toàn cầu đối với các mô hình nền tảng của Trung Quốc. Zhipu đạt doanh thu 724 triệu nhân dân tệ (104,8 triệu USD) năm 2025, cao hơn 132% so với năm 2024. Dù những công ty như Knowledge Atlas hay MiniMax vẫn thua lỗ, giới đầu tư Trung Quốc không mấy bận tâm. Cổ phiếu của Zhipu tăng hơn 570% so với giá IPO, còn MiniMax đã tăng hơn 470%, thậm chí có lúc vượt cả giá trị vốn hóa thị trường của Baidu.

Có sẵn các mô hình AI, Trung Quốc cũng tận dụng hệ sinh thái công ty robot hình người để mang chúng ra môi trường vật lý. Unitree Robotics, Agibot hay UBTech đều tích hợp mô hình riêng tự phát triển, hoặc ứng dụng sản phẩm sẵn có do trong nước sản xuất.

Theo khảo sát hồi tháng 10 của Edelman, công ty tư vấn tiếp thị và quan hệ công chúng đa quốc gia lớn nhất thế giới, người dùng Trung Quốc cảm thấy thoải mái hơn nhiều với AI so với người dùng phương Tây, khi có tới 87% tin tưởng công nghệ này, cao hơn nhiều so với 32% ở Mỹ.

Ngành công nghiệp phim ngắn Trung Quốc là một ví dụ về sự thoải mái của người dùng với AI. Các nền tảng video nước này đã ra mắt khoảng 470 phim ngắn mới mỗi ngày trong tháng 1. Nhờ các công cụ AI, mỗi bộ phim chỉ tốn khoảng 100.000 nhân dân tệ (14.600 USD), bằng khoảng 10% chi phí truyền thống, trong khi thời gian sản xuất rút ngắn từ 15-30 ngày xuống còn dưới 5 ngày.

Người Trung Quốc cũng đón nhận trợ lý ảo AI nhiều hơn những quốc gia khác. Mới nhất, OpenClaw lập tức tạo cơn sốt, dù sau đó bị tuýt còi vì liên quan đến các nguy cơ bảo mật. Chính quyền nhiều địa phương đang đẩy mạnh thúc đẩy áp dụng AI, trong đó khuyến khích và cung cấp trợ cấp cho "công ty một người". Theo giới quan sát, cách tiếp cận này vừa mang tính thận trọng, thúc đẩy AI như một ưu tiên chiến lược, vừa chủ động ngăn ngừa một số rủi ro tiềm tàng.

Tuy nhiên, lợi thế chính sách quan trọng nhất liên quan đến năng lượng. Trung Quốc đã mở rộng mạnh mẽ năng lực sản xuất và truyền tải điện trong những năm gần đây. Goldman Sachs ước tính, Trung Quốc sẽ có khoảng 400 gigawatt công suất điện dự phòng đến năm 2030, gấp khoảng ba lần nhu cầu cho trung tâm dữ liệu toàn cầu.

Áp lực lợi nhuận

Các công ty AI của Trung Quốc được đánh giá vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức, đặc biệt là khi so sánh với những hãng phát triển trí tuệ nhân tạo hàng đầu của Mỹ. Các vấn đề chủ yếu liên quan đến tiếp cận chip AI tiên tiến do bị Mỹ cấm vận, cũng như hệ sinh thái vốn đầu tư mạo hiểm "mỏng" hơn so với Thung lũng Silicon.

Tuy nhiên, với hầu hết công ty AI trên toàn cầu, câu hỏi lớn nhất được đặt ra, là làm thế nào để biến các token thành lợi nhuận, hay theo cách gọi mới tại Trung Quốc là Ciyuan. Doanh nghiệp trí tuệ nhân tạo nước này cũng không ngoại lệ.

Alibaba đã chi 123 tỷ nhân dân tệ (17 tỷ USD) cho chi phí đầu tư vốn trong năm 2025, khiến lợi nhuận ròng giảm 66%, hay Tencent chi với 79 tỷ nhân dân tệ (11,6 tỷ USD). Một số doanh nghiệp như ByteDance ít chịu áp lực từ các cổ đông về lợi nhuận do là công ty tư nhân, nhưng cũng đã chi 23 tỷ USD cho cơ sở hạ tầng AI năm ngoái, theo FT.

Con số này vẫn nhỏ hơn nhiều so với các ông lớn Mỹ. Chẳng hạn, Alphabet (công ty mẹ của Google) chi 94 tỷ USD, hay Meta chi 75 tỷ USD năm ngoái, đồng thời dự định mạnh tay hơn nữa trong năm nay.

Theo giới quan sát, áp lực kiếm tiền có thể đang khiến một số công ty công nghệ Trung Quốc phải xem xét lại chiến lược của mình. Cả Alibaba và Zhipu đều đã phát hành một số mô hình mới nhất của họ dưới dạng đóng, ít nhất là ban đầu. Tháng trước, Alibaba đã tái cấu trúc toàn bộ hoạt động AI, hợp nhất năm đơn vị riêng biệt và đặt tên "Alibaba Token Hub" (ATH).

"Sứ mệnh duy nhất của ATH là tạo ra, phân phối và ứng dụng token", CEO Alibaba Eddie Wu cho biết trong họp báo công bố tháng trước.

Tin Gốc: Vnexpress

Walker C1 có kích thước tương đương người thật cùng khả năng giữ thăng bằng, điều khiển chuyển động chính xác và phối hợp động tác nhịp nhàng với người thật. Nó được thiết kế để phục vụ trong môi trường công cộng như khách sạn, sân bay, trung tâm triển lãm. Đây cũng là robot hình người độc quyền biểu diễn tại Triển lãm Chuỗi cung ứng quốc tế Chain Expo 2026, diễn ra ngày 22-26/6 ở Trung Quốc.

Trong video đăng trên YouTube cuối tuần qua, Walker C1 có thể thực hiện động tác múa ba lê trong vở Hồ Thiên Nga cùng vũ công với động tác chính xác và độ chân thật cao. "Không chỉ một điệu nhảy, đó còn là cái nhìn thoáng qua về tương lai của robot dịch vụ thông minh, nơi robot hình người làm việc, tương tác và di chuyển cùng con người trong sự hài hòa hoàn hảo", UBTech mô tả.

Công ty Trung Quốc chưa công bố thông số kỹ thuật chi tiết của Walker C1. Theo Interesting Engineering, dựa trên kích thước và kiểu dáng, nhiều khả năng đây là biến thể của Walker C - robot chạy bằng điện đã giới thiệu trước đó cho môi trường thương mại, nhưng có độ linh hoạt cao hơn.

Walker C ra mắt năm ngoái, trang bị hệ thống định vị U-SLAM giúp lập kế hoạch lộ trình tự động, đi bộ 6 km/h, hỗ trợ tương tác đa ngôn ngữ cho các ứng dụng như phòng triển lãm, tòa nhà văn phòng, trung tâm mua sắm, trạm trung chuyển và khu vực dịch vụ công cộng. Robot có thể hoạt động như hướng dẫn viên, lễ tân và trợ lý thông minh, cung cấp hỗ trợ hỏi đáp, phát thanh giọng nói và tương tác.

UBTech hiện là một trong những nhà sản xuất robot hình người hàng đầu Trung Quốc. Cuối năm ngoái, công ty đạt cột mốc xuất xưởng 1.000 robot hình người đầu tiên và đặt mục tiêu đạt con số 10.000 năm nay.

Tuần trước, UBTech cho biết đã ký thỏa thuận cung cấp Walker S2 cho Airbus. Nhà sản xuất máy bay châu Âu sau đó thông báo việc hợp tác đang ở "giai đoạn thử nghiệm ý tưởng rất sơ khai", cũng như đang "thảo luận về tiềm năng hợp tác với các công ty sáng tạo khác trong ngành".

Theo Global Times, Trung Quốc hiện là "thủ phủ" của robot hình người. Đầu năm nay, Thứ trưởng Công nghiệp và Thông tin Trung Quốc Zhang Yunming cho biết tính đến hết 2025, số lượng doanh nghiệp sản xuất robot hình người hoàn chỉnh trong nước đã vượt 140, với hơn 330 sản phẩm được tung ra thị trường.

Tin Gốc: Vnexpress

Cuộc sống riêng của hai ông trùm công nghệ Musk và Altman từ lâu luôn được công chúng quan tâm. Theo Business Insider, cuộc chiến pháp lý đang diễn ra hé lộ thêm những chi tiết mới về hai người.

Sự "bất nhất" của Elon Musk

Lời khai của Musk và nhân chứng cho thấy sự xung đột về tính cách của tỷ phú. Ông nói với bồi thẩm đoàn rằng đã quyên góp hàng chục triệu USD cho OpenAI vì lo ngại nếu trí tuệ nhân tạo nếu rơi vào tay kẻ xấu, nó có thể dẫn đến kịch bản như phim Kẻ hủy diệt, trong đó "AI sẽ giết chết tất cả chúng ta".

Musk cũng khẳng định Google là lý do quan trọng thúc đẩy ông đồng sáng lập một tổ chức phi lợi nhuận chuyên nghiên cứu và phát triển AI theo hướng có lợi cho nhân loại như OpenAI. "Tôi nghĩ việc có một đối trọng đủ mạnh với Google là điều vô cùng quan trọng," ông nói. "Google dường như không quan tâm đến sự an toàn của AI khi đó".

Tuy nhiên, theo lời khai từ nhà đồng sáng lập và Chủ tịch Greg Brockman, khi Musk rời OpenAI để bắt đầu dự án trí tuệ nhân tạo của riêng mình, tỷ phú cũng nhắc đến Google, nhưng không phải vấn đề an toàn. "Ông ấy nói với tôi, điều quan trọng nhất là phải bắt kịp Google Deepmind", Brockman cho biết. "Để làm điều đó, an toàn AI phải bị xếp sau". Musk thậm chí gọi Google là "những con sói" còn người ủng hộ an toàn AI là "những con cừu". Những con cừu sẽ "không còn quan trọng" nếu không tự biến mình thành sói.

Sự "bất nhất" còn thể hiện qua việc ông kiện Altman và OpenAI với lý do đi chệch sứ mệnh ban đầu. Còn theo Brockman, năm 2017, tỷ phú Mỹ cảm thấy duy trì OpenAI hoàn toàn phi lợi nhuận sẽ cản trở các nhà đầu tư, do đó đã tích cực theo đuổi việc biến công ty thành một doanh nghiệp.

Chủ tịch OpenAI cũng cho biết Musk đã nhắn tin đề nghị dàn xếp vụ kiện trước khi phiên tòa diễn ra, nếu không ông và Altman "sẽ là những người bị ghét nhất nước Mỹ". Dựa trên nội dung đó, nhóm pháp lý OpenAI khẳng định tin nhắn của Musk củng cố một trong những luận điểm cốt lõi rằng Musk khởi kiện chỉ nhằm cản trở công ty đối thủ thay vì theo đuổi khiếu nại chính đáng.

"Chế độ cuồng nhiệt" của Musk

Musk nổi tiếng với phong cách lãnh đạo "cuồng nhiệt", có thể làm hơn 120 giờ mỗi tuần, hàng năm chỉ nghỉ 2-3 ngày và mang gối lên công ty để ngủ dưới sàn. Ông có thể yêu cầu nhân viên cường độ cao tương tự, nếu không sẽ bị sa thải.

"Elon cực kỳ cứng rắn, nhưng không phù hợp với môi trường nghiên cứu trí tuệ nhân tạo", Brockman nói với bồi thẩm đoàn về trải nghiệm làm việc với Musk trong những năm đầu thành lập OpenAI.

Brockman cho biết ông và nhà đồng sáng lập Ilya Sutskever phản đối khi Musk yêu cầu tất cả nhân viên OpenAI lập danh sách các đóng góp của mình, những ai không có đóng góp lớn sẽ bị sa thải.

"Tất cả những người gia nhập OpenAI đều lo lắng điều này xảy ra", Brockman kể khi ra làm chứng tại tòa.

Mối quan hệ giữa Musk và Shivon Zilis

Zilis, tham gia OpenAI năm 2016, hiện là giám đốc phụ trách các dự án đặc biệt của công ty chip não Neuralink. Tuy nhiên, bà nổi tiếng hơn sau khi sinh cho tỷ phú Mỹ bốn người con.

Trong lời khai được Bloomberg mô tả "đầy cảm xúc" tại tòa tuần trước, bà tiết lộ những chi tiết mới về "mối quan hệ tình cảm lúc hợp lúc tan" bắt đầu từ 2016. Zilis chấp nhận lời đề nghị hiến tinh trùng của Musk, sau đó cặp song sinh đầu tiên ra đời từ giải pháp thụ tinh trong ống nghiệm. Bà "thấy ổn khi Musk không có vai trò gì trong việc nuôi dạy con".

Zilis cho biết Musk thường xuyên khuyến khích những xung quanh mình sinh con. "Ông ấy nói với tôi, nếu tôi có hứng thú, ông ấy sẽ rất vui lòng 'quyên góp' tinh trùng", bà kể.

Cả hai nhất trí giữ bí mật hoàn toàn, trước khi bị giới truyền thông Mỹ phát hiện vào năm 2022. Musk sau đó có thêm hai con nữa với Zilis. "Kể từ khi mọi người biết đến, ông ấy trở thành một người cha tích cực hơn", bà nói. "Chúng tôi sống cùng nhau khi đi du lịch, và dành thời gian bên gia đình ở Austin".

Phong cách lãnh đạo "gây chia rẽ" của Altman

Năm 2023, Altman bất ngờ bị sa thải trong vòng bốn ngày. Trong lời khai tại tòa tuần trước, Mira Murati, cựu giám đốc công nghệ OpenAI và hiện là người sáng lập Thinking Machines Lab, mô tả khoảng thời gian đó "rối ren" còn Altman "không trung thực, gây mâu thuẫn" trong đội ngũ lãnh đạo công ty.

"Vấn đề tôi lo ngại, là Sam nói một đằng với người này và một nẻo với người khác, khiến môi trường làm việc trở nên rất hỗn loạn", theo đoạn ghi âm lời khai của Murati được phát tại tòa án.

Bên cạnh đó, Murati cho rằng Altman nói dối bà về các tiêu chuẩn an toàn trên mô hình AI mới, rằng bộ phận pháp lý đã xác định một sản phẩm mới không cần phải thông qua hội đồng an toàn triển khai của công ty.

Nhà khoa học Ilya Sutskever cũng gửi tài liệu dài 52 trang lên tòa, trong đó nói Altman "thể hiện một kiểu hành vi nhất quán là nói dối, làm suy yếu các giám đốc điều hành OpenAI và gây chia rẽ giữa họ".

Theo The Verge, trước đây, một số người cũng từng kể Altman gây chia rẽ nội bộ. Chẳng hạn, vào năm 2024, Helen Toner, cựu thành viên hội đồng quản trị OpenAI cho biết các giám đốc công ty chia sẻ bằng chứng về việc Altman "nói dối và thao túng trong những tình huống khác nhau".

Tại tòa, một người làm chứng khác là Tasha McCauley, cựu thành viên hội đồng quản trị OpenAI, cho biết bà quyết định bỏ phiếu sa thải Altman sau nhiều tháng nhận hàng loạt khiếu nại từ nhân viên. Bà đánh giá Altman tạo ra "một kiểu văn hóa nói dối và lừa bịp".

Toner, cũng ra làm chứng tại tòa, cho biết không ngạc nhiên về cách làm việc của Altman và "đã quen với việc hội đồng quản trị không được thông tin đầy đủ về mọi thứ".

Phiên tòa giữa Musk với Altman và OpenAI bắt đầu bước sang tuần thứ ba. Năm 2024, CEO Tesla đệ đơn kiện, cáo buộc công ty cũ OpenAI, Altman, Chủ tịch Greg Brockman và tập đoàn Microsoft - nhà đầu tư ban đầu vào OpenAI - phản bội sứ mệnh phi lợi nhuận.

Phiên xét xử đang diễn ra tại tòa án liên bang California từ ngày 28/4 và dự kiến kéo dài vài tuần tùy tiến độ tranh tụng, đánh dấu lần đầu Musk và Altman đối đầu tại tòa. Bồi thẩm đoàn 9 người sẽ cố vấn cho thẩm phán Yvonne Gonzalez Rogers về việc có chấp thuận các đề xuất của Musk hay không, bao gồm đưa OpenAI quay lại mô hình phi lợi nhuận, bãi nhiệm Altman và Brockman, đền bù 130 tỷ USD và nộp số tiền này vào quỹ phi lợi nhuận của OpenAI.

Đây được xem là một trong những tranh chấp pháp lý quan trọng nhất của ngành AI, không chỉ xoay quanh quyền kiểm soát OpenAI mà còn đặt ra câu hỏi về sự cân bằng giữa lợi nhuận, trách nhiệm xã hội và an toàn trong phát triển trí tuệ nhân tạo.

Tin Gốc: Vnexpress