Đây là lần đầu tiên kể từ sứ mệnh Apollo, con người trở về từ hành trình bay quanh Mặt trăng trong sứ mệnh Artemis II.
Khi hoàng hôn buông xuống bờ biển San Diego (bang California, Mỹ) tối 10-4, hàng triệu người trên khắp thế giới nín thở dõi theo một quầng lửa đỏ rực vạch ngang bầu trời Thái Bình Dương. Bên trong quầng lửa đó là bốn phi hành gia vừa đi xa hơn bất kỳ ai trong lịch sử loài người. Hơn 3 triệu người theo dõi trực tiếp hành trình của họ trên kênh YouTube của Cơ quan Hàng không Vũ trụ Mỹ (NASA), theo báo Straits Times.
Hành trình trở về của Integrity bắt đầu bằng một quyết định táo bạo: thay vì dùng động cơ đẩy, tàu Orion tận dụng chính lực hấp dẫn của Mặt trăng và Trái đất để kéo mình trở lại theo quỹ đạo “free-return” – một kỹ thuật mà các kỹ sư NASA đã tính toán đến từng mét một. Khi tàu chạm đến tầng khí quyển trên cao, cách mặt đất khoảng 120km, mọi thứ diễn ra với tốc độ chóng mặt.
Theo Đài CBS, Integrity lao vào khí quyển ở vận tốc 24.000 dặm/giờ, tức là đủ nhanh để bay từ Los Angeles đến New York trong vòng sáu phút.
Theo Hãng tin AP, phi hành đoàn gồm chỉ huy Reid Wiseman, phi công Victor Glover, chuyên gia nhiệm vụ Christina Koch và phi hành gia Canada Jeremy Hansen đã lao vào khí quyển ở tốc độ Mach 33, tức lớn gấp 33 lần tốc độ âm thanh.
CBS News cho biết nhiệt độ bề mặt tấm chắn nhiệt tăng vọt gần 2.800°C, tương đương khoảng một nửa nhiệt độ bề mặt Mặt trời mà chúng ta nhìn thấy từ Trái đất.
Nhưng thử thách lớn nhất không phải là nhiệt độ, mà là sáu phút im lặng. Khi lớp plasma đỏ rực bao phủ toàn bộ thân tàu, mọi liên lạc giữa Integrity và trung tâm điều hành NASA bị cắt đứt hoàn toàn.
Theo AP, căng thẳng trong phòng điều hành Mission Control dâng cao khi tàu bị nhấn chìm trong plasma đỏ rực và bước vào vùng mù liên lạc theo kế hoạch. Hàng nghìn dặm cách đó, gia đình các phi hành gia tập trung trong phòng quan sát tại Trung tâm Điều khiển nhiệm vụ – nơi mọi người vỡ òa ăn mừng khi tàu thoát khỏi vùng mù, và lại òa reo lên một lần nữa khi nó hạ cánh an toàn xuống mặt nước.
Tấm chắn nhiệt của Integrity mang trên mình một lịch sử không mấy dễ chịu. Trong chuyến bay thử nghiệm không người lái Artemis I năm 2022, tấm chắn làm từ vật liệu Avcoat đã bị bong tróc bất thường. Hơn 100 vị trí xuất hiện vết nứt và mảng vỡ thay vì tan chảy đều như thiết kế, theo CBS News.
Sau gần hai năm điều tra, nguyên nhân được xác định là do vật liệu Avcoat thiếu độ thấm khí trong giai đoạn cụ thể của quá trình tái nhập, khiến khí tích tụ và phá vỡ lớp bảo vệ từ bên trong. Để giải quyết vấn đề này mà không trì hoãn sứ mệnh thêm 18 tháng, NASA đã điều chỉnh quỹ đạo tái nhập cho Artemis II, chọn đường xuống dốc hơn và trực tiếp hơn, nhằm duy trì nhiệt độ đủ cao liên tục để lớp Avcoat “thở” được suốt quá trình, theo CBS News.
Quyết định đó đã được kiểm chứng. Khi liên lạc được khôi phục, hệ thống 11 chiếc dù của Integrity triển khai tuần tự hoàn hảo: hai dù dẫn hướng bung ra ở độ cao 7.100m để ổn định và giảm tốc, trước khi ba dù chính mở ra ở 1.645m, kéo vận tốc tàu xuống còn khoảng 200 feet/giây để tiếp nước an toàn, theo trang Engadget. Lúc 20h7 (giờ miền Đông nước Mỹ) ngày 10-4, Integrity chạm mặt nước Thái Bình Dương.
Khi bốn thành viên phi hành đoàn lần lượt được đưa ra khỏi tàu, đặt lên bè bơm hơi rồi được trực thăng Hải quân Mỹ đưa đến tàu đổ bộ USS John P. Murtha, họ mang theo không chỉ bộ đồ bay màu cam và nụ cười mệt mỏi, mà còn là những ký ức trực tiếp từ vùng tối của Mặt trăng.
Theo AP, sứ mệnh Artemis II đã phá vỡ kỷ lục khoảng cách xa nhất mà con người từng đạt được khi phi hành đoàn chạm mốc 406.771 km tính từ Trái đất, vượt qua kỷ lục cũ 399.117km do phi hành đoàn Apollo 13 thiết lập năm 1970. Nhưng con số đó, dù ấn tượng, vẫn chưa phải điều đáng nhớ nhất của hành trình.
Đáng nhớ hơn là khoảnh khắc phi hành đoàn bay qua vùng tối Mặt trăng – phía mà từ Trái đất không bao giờ nhìn thấy được – và trở thành những người đầu tiên trong lịch sử trực tiếp quan sát nó bằng mắt thường.
Báo Guardian dẫn lời bà Christina Koch, một trong bốn phi hành gia, chia sẻ cảm xúc khi tàu tiếp cận gần nhất bề mặt Mặt trăng ở độ cao 4.067 dặm: “Tôi chỉ có một cảm giác choáng ngợp khi nhìn vào Mặt trăng. Mặt trăng thực sự là một thiên thể độc nhất vô nhị trong vũ trụ”.
Cũng trong chặng bay lịch sử đó, phi hành đoàn bất ngờ chứng kiến nhật thực toàn phần – hiện tượng mà phi công Victor Glover mô tả là “choáng ngợp toàn bộ chúng tôi”, theo AP.
Artemis II còn là sứ mệnh của những cái “đầu tiên” mang tính lịch sử. Theo báo Straits Times, ông Victor Glover là người Mỹ gốc Phi đầu tiên, bà Christina Koch là phụ nữ đầu tiên và ông Jeremy Hansen là người không mang quốc tịch Mỹ đầu tiên tham gia một sứ mệnh Mặt trăng.
Thực tế, hành trình của họ không hoàn toàn suôn sẻ. Theo AP, cả hệ thống nước uống lẫn nhiên liệu đẩy đều gặp sự cố van, và nhà vệ sinh trên tàu liên tục trục trặc, buộc phi hành đoàn phải dùng túi thu gom nước tiểu tạm thời.
Theo AP, sau thành công của sứ mệnh Artemis II, NASA dự kiến chương trình Artemis III triển khai năm 2027 sẽ thử nghiệm khả năng ghép nối tàu Orion với các tàu đổ bộ thương mại đang được SpaceX và Blue Origin phát triển trên quỹ đạo Trái đất.
Tiếp đó, Artemis IV vào năm 2028 sẽ đưa hai phi hành gia đổ bộ xuống vùng cực Nam của Mặt trăng – lần đầu tiên kể từ Apollo 17 năm 1972. Mục tiêu này đặt ra trong bối cảnh Trung Quốc đang nhắm đến mốc đổ bộ có người vào năm 2030, theo báo Straits Times.
Vượt lên trên cuộc cạnh tranh địa chính trị đó, chỉ huy Reid Wiseman đã chọn kết thúc sứ mệnh bằng những lời giản dị nhất. Ông chia sẻ: “Điều chúng tôi thực sự mong mỏi trong tâm hồn là có thể, dù chỉ một khoảnh khắc, khiến cả thế giới dừng lại và nhớ rằng đây là một hành tinh tuyệt vời và một nơi rất đặc biệt trong vũ trụ của chúng ta, và chúng ta nên trân trọng những gì mình được ban tặng”.
Giám đốc NASA Jared Isaacman, phát biểu từ boong tàu USS John P. Murtha khi chờ đón phi hành đoàn, đã nói thay cho cả nhân loại: “Đây không phải là một lần trong đời. Đây chỉ là sự khởi đầu”.
"Rất may, không ai bị thương. Chúng tôi vô cùng biết ơn sự phản ứng nhanh chóng của cảnh sát San Francisco và sự hỗ trợ từ thành phố trong việc giúp đảm bảo an toàn cho nhân viên của chúng tôi. Cá nhân này đang bị giam giữ, và chúng tôi đang hỗ trợ cơ quan thực thi pháp luật trong cuộc điều tra của họ", NBC News dẫn thông báo từ OpenAI, công ty phát triển ChatGPT.
CEO OpenAI Sam Altman đã đề cập đến vụ việc trong một bài đăng trên trang web của mình. "Đây là ảnh gia đình tôi. Tôi yêu họ hơn bất cứ điều gì. Thông thường chúng tôi cố gắng giữ kín chuyện riêng tư, nhưng trong trường hợp này, tôi chia sẻ bức ảnh với hy vọng nó có thể ngăn cản người tiếp theo ném bom xăng vào nhà chúng tôi, bất kể họ nghĩ gì về tôi", ông Sam Altman, người thuộc "giới tính thứ ba", viết phía trên bức ảnh chồng và con trai mình.
Sở Cảnh sát San Francisco cho biết các sĩ quan đã đến một ngôi nhà ở khu North Beach rạng sáng 10.4 "để điều tra một vụ cháy".
Các sĩ quan được biết một người đàn ông không rõ danh tính đã ném "một thiết bị gây cháy nổ vào một ngôi nhà, gây ra hỏa hoạn ở cổng ngoài". Nghi phạm đã bỏ trốn và cảnh sát đã phát mô tả về đối tượng cho tất cả các sĩ quan.
Khoảng một giờ sau, cảnh sát San Francisco đến một cơ sở kinh doanh gần địa chỉ trụ sở chính của OpenAI "liên quan đến một người đàn ông không rõ danh tính đe dọa đốt cháy tòa nhà".
"Khi các sĩ quan đến hiện trường, họ nhận ra người đàn ông này là cùng một nghi phạm từ vụ việc trước đó và ngay lập tức bắt giữ ông ta", cảnh sát cho biết, mô tả nghi phạm là một thanh niên 20 tuổi.
Theo thông báo từ Bộ Quốc phòng Nhật, tàu khu trục Kaga sẽ cập cảng Căn cứ Không quân Thủy quân lục chiến Iwakuni từ ngày 1-4.6 để tiếp nhận các thiết bị cho F-35B nhằm chuẩn bị cho cuộc diễn tập chung Mỹ - Nhật dự kiến diễn ra vào tháng tới.
Thông thường, các tàu chiến Nhật không cập cảng tại căn cứ Iwakuni. Bộ Quốc phòng Nhật cho biết chuyến thăm cảng của tàu Kaga chỉ nhằm mục đích đưa lên các thiết bị.
Trang USNI News dẫn tài liệu của Hội đồng thành phố Iwakuni cho biết cuộc diễn tập dự kiến diễn ra vào cuối tháng 6, bao gồm các hoạt động phối hợp giữa các tàu. Chi tiết về cuộc huấn luyện chung, bao gồm cả địa điểm, vẫn đang được thảo luận.
Lực lượng Phòng vệ trên không Nhật (JASDF) đang trong giai đoạn huấn luyện ban đầu với máy bay F-35B dưới sự hướng dẫn của các phi công Mỹ tại Căn cứ Không quân Nyutabaru của JASDF. Ba chiếc đầu tiên đã được bàn giao năm ngoái và ba chiếc nữa được bàn giao trong năm nay. Nhật dự định sẽ sở hữu một phi đội gồm 42 chiếc F-35B.
Thủy quân lục chiến Mỹ lần đầu thực hiện cất và hạ cánh của tiêm kích F-35B trên tàu JS Izumo của Lực lượng Phòng vệ biển Nhật (JMSDF) vào năm 2021. Tàu Kaga đã được triển khai đến Mỹ vào năm 2024 để thực hiện các cuộc thử nghiệm với F-35B, đánh dấu lần thứ hai JMSDF tiến hành thử nghiệm F-35B.
Hiện tàu Izumo đang ở Yokohama để nâng cấp lần hai nhằm vận hành các tiêm kích F-35B, dự kiến hoàn thành vào tháng 3.2028. Tàu Kaga dự kiến trải qua giai đoạn sửa đổi thứ hai trong những tháng tới, với công việc dự kiến hoàn thành vào tháng 3.2029.
5 trong số 7 người mắc kẹt từ hôm 19/5 trong một hang động ngập nước hẻo lánh thuộc huyện Longcheng, tỉnh Xaisomboun, Lào được tìm thấy hôm 27/5 sau chiến dịch tìm kiếm tiềm ẩn vô số rủi ro.
Sau nhiều ngày chờ đợi, những người này cuối cùng cũng nhìn thấy ánh đèn của lực lượng cứu nạn nhô lên từ dưới làn nước đục ngầu, khi họ cố gắng bám trụ trên mỏm đá chật hẹp trong hang ngập nước.
"Đã có người đến giúp đỡ rồi", Norased Palasing, chuyên gia lặn hang động người Thái Lan, nói với những người mắc kẹt. "Điều quan trọng là các anh còn sống. Không sao đâu, không sao đâu, các anh đã làm rất tốt. Đừng khóc".
Ing, một trong những người bị mắc kẹt, nói vào camera của lực lượng cứu nạn: "Mẹ đừng lo. Đội cứu nạn đã tiếp cận được chúng con rồi. Chúng con an toàn. Con nhớ bố mẹ nhiều lắm. Chắc ngày mai hoặc ngày kia chúng con sẽ ra ngoài".
Theo một bài đăng trên Facebook của nhóm tình nguyện viên cứu nạn Lào, 5 người tìm thấy đều là đàn ông. "Tôi vẫn còn run. Nhóm của chúng tôi đã thành công", Bounkham Luanglath, thành viên của đội cứu hộ Lào, nói và cho hay sẽ tiếp tục tìm kiếm hai người còn lại.
Mikko Paasi, thợ lặn người Phần Lan tham gia sứ mệnh giải cứu, ngạc nhiên khi thấy tình trạng sức khỏe của 5 người này tương đối tốt. Có lẽ họ đã chuẩn bị sẵn sàng để ở trong hang động vài ngày và đã mang theo đồ ăn, nước uống.
"Họ là thợ mỏ nên không bị chứng sợ không gian hẹp", ông nói. "Họ đã quen với cảnh làm việc trong không gian chật hẹp. Đó là hai lợi ích mà tôi nhận thấy ngay lập tức, giúp họ khỏe mạnh và có sức khỏe tinh thần tốt".
Theo Paasi, lực lượng cứu nạn đã tìm kiếm khoảng 95% hang động nhưng không thấy dấu vết của hai người còn lại. Ông cho biết 5 người được tìm thấy thậm chí không biết có hai người nữa mắc kẹt.
"Không còn nhiều nơi để tìm nữa", ông nói. "Cơ hội tìm thấy hai người này rất mong manh".
Họ đang cân nhắc khả năng chỉ có 5 người mắc kẹt chứ không phải 7 người. Tuy nhiên, mẹ của một người mất tích đang chờ bên ngoài cho hay trong số những người được tìm thấy không có con trai bà.
Paasi cho biết vị trí nhóm người mắc kẹt cách lối ra khoảng 300 m. Để tiếp cận vị trí của họ, đội cứu hộ phải bò hàng trăm mét và di chuyển qua những đoạn dài ngập nước, tối tăm bên trong hang. Một số đoạn đường hầm chỉ rộng 60 cm.
"Địa hình ở đây rất hẻo lánh và khắc nghiệt, bắt đầu bằng lối đi xuyên rừng dài 4 km để tiếp cận hiện trường. Khi vào đến bên trong, bạn sẽ phải dò dẫm qua hàng trăm mét đường hầm chật hẹp, ngập nước lũ, đối mặt với nguy cơ sập và rủi ro cao từ không khí nhiễm độc", Paasi cho hay.
Video khoảnh khắc đội cứu nạn tìm thấy người mắc kẹt cho thấy họ phải vượt qua những lối đi tối tăm, chật hẹp, một số đoạn gần như chìm trong dòng nước đục ngầu đầy bùn đất.
Grant Pearce, giám đốc quốc gia của Hiệp hội Thợ lặn Hang động Australia, mô tả quá trình tìm kiếm giống như "đến thăm nhà một người bạn chưa từng đến, không có đèn đóm, phải dò dẫm tìm đường qua các phòng sao cho không bị vấp chân".
Thợ lặn hang động được huấn luyện để định vị qua các "sump", thuật ngữ chỉ lối đi ngập nước, cũng như xử lý tình huống trong điều kiện đường hầm nhỏ hẹp, tầm nhìn hạn chế. Họ cũng có thiết bị chuyên dụng như đèn pin siêu sáng nhưng chúng có thể vô tác dụng trong môi trường toàn bùn đất, do đó "các thợ lặn phải làm việc trong điều kiện tầm nhìn bằng không", Pearce nói.
Đó là lý do thợ lặn phải giăng một sợi dây cố định từ mặt đất dọc theo chiều dài hang động để bám vào nhằm đảm bảo ngay cả trong điều kiện không nhìn thấy gì, họ vẫn có thể thoát khỏi hang và biết được mình đã tìm đến vị trí nào.
Thợ lặn hang động thường tuân theo "quy tắc một phần ba" để đảm bảo mang theo đủ oxy, với một phần ba sử dụng trên đường vào, một phần ba trên đường ra và một phần ba cuối cùng thường dành cho người khác.
Dù đã tìm thấy 5 người mắc kẹt, làm thế nào để đưa họ ra ngoài vẫn là thử thách lớn.
"Công việc vẫn chưa kết thúc. Bước tiếp theo là tìm cách di chuyển 5 người ra khỏi hang. Điều này không dễ dàng", Kengkard Bongkawong, trưởng bộ phận vận hành của Metta Tham Rescue, nhóm cứu hộ Thái Lan, viết trên mạng xã hội.
Họ đang xem xét hai phương án, một là bơm nước ra khỏi hang, hai là thực hiện một cuộc lặn mạo hiểm dưới nước. Bơm nước là giải pháp an toàn nhất và đội cứu nạn đã thực hiện liên tục nhiều ngày qua, nhưng mực nước chưa cạn. Nhiều khả năng nước ngầm trong núi liên tục trút xuống sau cơn mưa lớn khiến phương án này gặp nhiều khó khăn.
Nếu phương án bơm nước thất bại, các thợ lặn có thể không còn lựa chọn nào khác ngoài việc đưa những người sống sót vượt qua các đoạn hang ngập nước, dù họ không phải thợ lặn chuyên nghiệp.
Trong trường hợp khẩn cấp, thợ lặn hang động không thể trực tiếp nổi lên mặt nước. Người mắc kẹt không có kỹ năng và kinh nghiệm như thợ lặn hang động sẽ phải được gắn chặt vào nhân viên cứu nạn theo một cách nào đó.
Tình trạng sức khỏe của người được giải cứu cũng là một yếu tố khiến công tác đưa người ra ngoài thêm thách thức. Nguy cơ có thể tăng thêm nếu họ rơi vào hoảng loạn, gây khó khăn cho người cứu nạn lẫn chính họ, Pearce nói.
Kengkard, người từng giúp sức trong cuộc giải cứu các cầu thủ nhí của một đội bóng Thái Lan vào năm 2018, nằm trong số các thợ lặn đa quốc gia đang có mặt tại Lào để giúp đỡ.
"Chúng tôi cần sử dụng càng nhiều bình oxy càng tốt và muốn thành lập một trạm nạp oxy trước cửa hang", Kengkard viết trên mạng, kêu gọi quyên góp ít nhất 30 bình oxy.
Trong cuộc giải cứu năm 2018, các cầu thủ nhí mắc kẹt được dùng thuốc an thần, trang bị mặt nạ lặn kín và được thợ lặn buộc dây vào người để đưa ra ngoài. Theo Pearce, mỗi cuộc giải cứu đều đối mặt điều kiện khác nhau, nên chiến dịch ở Thái Lan thành công "không có nghĩa là chúng tôi sẽ sử dụng cách tương tự".
