Lisa Lau, 48 tuổi, cư dân Hong Kong, nằm xem phim cổ trang trên chiếc giường chiếm gần hết diện tích căn phòng siêu nhỏ, cố quên đi nỗi lo về việc sắp bị đuổi khỏi nhà.
Những căn phòng siêu nhỏ, diện tích chỉ khoảng 3m2 như vậy được gọi là “nhà hộp diêm”, được tạo ra bằng cách chia một căn hộ lớn thành nhiều phòng nhỏ hơn. Loại hình nhà ở này đang dần bị xóa sổ sau khi luật quản lý được chính quyền Hong Kong ban hành có hiệu lực từ tháng 3.
Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình yêu cầu chính quyền đặc khu Hong Kong giải quyết triệt để vấn đề nhức nhối về nhà ở, hệ quả của nhiều thập kỷ phát triển trong bất bình đẳng, thiếu hụt nhà ở trầm trọng và giá thuê cao ngất ngưởng.
Thời hạn cải tạo lại các căn hộ chia nhỏ mà chính quyền Hong Kong đưa ra là năm 2030, nhưng một số chủ nhà đã bắt đầu gửi thông báo trục xuất tới người thuê.
“Tôi cứ ở đây được ngày nào hay ngày nấy”, Lau, người đang nhận trợ cấp xã hội và đã nhận được thông báo phải trả lại nhà từ vài tháng trước, chia sẻ.
“Tôi cũng chẳng biết phải đi đâu”, Lau nói. Cô sống dựa vào khoản trợ cấp 930 USD một tháng, trong đó 330 USD đã dành cho việc thuê nhà. “Tôi đang đau đầu lắm đây”.
Quy định mới của chính quyền Hong Kong cấm các căn phòng có diện tích nhỏ hơn 8 m2, nâng cao tiêu chuẩn an toàn và vệ sinh như phải có ít nhất một cửa sổ mở được, có bồn rửa mặt và nhà vệ sinh trong phòng.
Chính quyền ước tính có hơn 220.000 người trong số 7,5 triệu cư dân của thành phố đang sống trong “nhà hộp diêm” với một phần ba số nhà trong diện cần cải tạo.
Căn phòng nhỏ của Lau là một trong 9 phòng của một căn hộ, ngăn cách bằng những vách gỗ mỏng, bên trong một tòa nhà 60 năm tuổi ở Thâm Thủy Bộ, một trong những khu phố nghèo nhất Hong Kong.
Vì không có nhà bếp, cô nấu súp hoặc mì bằng nồi cơm điện đặt ngay trên giường. Lau phải dùng nhà vệ sinh và phòng tắm chung, dán một tấm xốp chắn ngang chân cửa ra vào để ngăn gián chuột bò vào.
Dù điều kiện sống chật chội, Lau vẫn ngần ngại rời khỏi khu vực quen thuộc, nơi cô đã xây dựng được các mối quan hệ xã hội. Cô hy vọng đơn xin chuyển đến một khu nhà gần đó sẽ được phê duyệt.
“Chỉ cần chủ nhà không đến đuổi đi, chúng tôi cảm thấy rất bình yên và thoải mái”, cô nói.
Cục Nhà ở Hong Kong cho biết hơn 100 hộ gia đình đã dọn ra khỏi tòa nhà của Lau và cơ quan này đang hỗ trợ 40 hộ còn lại tìm nơi ở phù hợp.
Hiệp hội Tổ chức Cộng đồng (SoCO), một tổ chức phi chính phủ hỗ trợ các nhóm yếu thế, nhận định cuộc cải cách này có thể giúp cải thiện phần nào những môi trường sống tồi tệ nhất tại Hong Kong.
Tuy nhiên, bà Sze Lai-shan, phó giám đốc SoCO, cho rằng chính quyền cần phải cung cấp thêm nhiều nhà ở xã hội, đặc biệt là ở các khu vực trung tâm.
“Đừng kỳ vọng những người đang sống trong các căn hộ siêu nhỏ này có thể chuyển ngay vào các căn hộ cơ bản mới. Họ sẽ không có đủ khả năng chi trả”, bà nói. “Rất nhiều người nghèo nhất sẽ phải phụ thuộc hoàn toàn vào chính sách tái định cư của chính quyền”.
Theo bà Sze, tổ chức từ thiện này ghi nhận khoảng 300 hộ gia đình đang bị đe dọa trục xuất cưỡng chế khỏi “nhà hộp diêm”. Một số cư dân đã được chuyển đến các khu nhà ở xã hội hoặc nhà tạm cư, số còn lại đành dọn sang những căn hộ kém chất lượng khác.
Bà Liu Xiaoli, người cũng đối mặt với nguy cơ bị đuổi khỏi nhà, phải làm hai công việc bán thời gian là đầu bếp và lao công để trang trải cuộc sống sau ly hôn, đồng thời chu cấp cho con gái và cháu ngoại ở Trung Quốc đại lục.
“Nếu giá thuê nhà ở đây hoặc những nơi khác tăng lên, tôi thực sự không thể gánh nổi”, người phụ nữ 63 tuổi nói, cho hay không thể tìm được chỗ ở khác quanh khu vực.
“Tôi không thể tìm được bất kỳ căn hộ nào đáp ứng được yêu cầu của chính quyền”, bà nói. “Hiện tại, tôi đang trì hoãn được ngày nào hay ngày đó”.
Chính quyền Hong Kong cho biết đã “tăng đáng kể nguồn cung nhà ở xã hội” với mục tiêu xây dựng khoảng 196.000 căn hộ trong 5 năm tới, đồng thời đẩy nhanh quy trình xử lý cho các cư dân đang nằm trong danh sách chờ thuê nhà.
Một phát ngôn viên của Cục Nhà ở tuyên bố các biện pháp này sẽ góp phần giảm nhu cầu đối với nhà hộp diêm, từ đó kìm hãm giá thuê nhà.
Tuy nhiên, quy định mới lại không áp dụng cho “nhà quan tài”, thuật ngữ để chỉ những chiếc hộp ngủ được xếp chồng lên nhau như giường tầng trong các khu ký túc xá tồi tàn.
Ông Wan Hon-cheung, 64 tuổi, đã sống trong một chiếc hộp gỗ ép chỉ bằng kích thước của một chiếc giường đơn suốt 10 năm qua. Ông hy vọng chính quyền cũng sẽ cải thiện điều kiện sống cho những cư dân có hoàn cảnh như mình.
Ông thường xuyên bị rệp cắn và phải chống gậy đi lại, khiến việc leo lên leo xuống giường vô cùng khó khăn.
“Đối với tầng lớp lao động nghèo như chúng tôi, đây là thực tế, chẳng có gì để phàn nàn cả”, ông nói.
Khi biểu diễn tại căn cứ không quân Mountain Home ở bang Idaho hôm 17/5, hai tiêm kích EA-18G Growler thuộc Phi đoàn Tấn công Điện tử số 129 hải quân Mỹ đã va chạm và dính chặt với nhau, xoay vòng mất kiểm soát rồi bắt đầu rơi tự do. Cả 4 phi công đều phóng ghế thoát hiểm an toàn, một người trong đó bị thương nhẹ và đang điều trị tại bệnh viện.
Video hiện trường cho thấy hai máy bay dính chặt với nhau sau va chạm, xoay vòng mất kiểm soát rồi bắt đầu rơi tự do. 4 vụ nổ nhỏ xảy ra khi ghế phóng kích hoạt, giúp các phi công rời xa máy bay và bung dù an toàn.
"Cả 4 phi công đều thoát hiểm thành công nhờ ghế phóng US14A. Tổng số người được cứu mạng: 7.820", nhà sản xuất Martin-Baker thông báo, đề cập mẫu ghế được sử dụng trên tiêm kích EA-18G.
Martin-Baker là công ty sản xuất ghế phóng và thiết bị an toàn hàng không có trụ sở tại Anh, được coi là nhà tiên phong trong lĩnh vực chế tạo ghế thoát hiểm cho phi công. Doanh nghiệp này tuyên bố đã cung cấp hơn 90.000 sản phẩm cho 93 lực lượng không quân trên khắp thế giới.
Tim Clark, kỹ sư tư vấn về ghế thoát hiểm và từng làm việc 7 năm ở Martin-Baker, cho biết hệ thống ghế phóng của hãng được điều khiển bằng kỹ thuật số, phải thực hiện hàng loạt thao tác chỉ trong tích tắc.
Quy trình bắt đầu khi phi công kéo cần phóng ghế, thường nằm ở giữa hai đùi. Dây đai sẽ thít chặt và rút ngắn để cố định họ vào ghế, nhằm tránh chấn thương khi rời khỏi máy bay. Tùy vào mẫu máy bay, kính buồng lái sẽ được hất văng ra xa hoặc bị phá vỡ bằng dây nổ gắn sẵn, nhằm tạo đường thoát ly an toàn.
Liều phóng sơ cấp ở dưới ghế sẽ đẩy cả cụm thiết bị và phi công lên cao khoảng 3 m so với buồng lái, sau đó rocket kích hoạt và hoạt động trong khoảng 0,2 giây để đưa phi công lên độ cao đủ để bung dù.
Nhiệm vụ của ghế phóng lúc này chưa kết thúc, do phi công có thể phải rời máy bay ở tốc độ cận âm hoặc thậm chí là siêu âm. "Nếu bung dù ở tốc độ trên 1.120 km/h, toàn bộ xương trong cơ thể sẽ gãy do lực tác động quá lớn. Hệ thống phải sử dụng một dù hãm cỡ nhỏ để ổn định và giảm tốc độ xuống còn khoảng 480 km/h", Clark cho hay.
Chỉ khi đó, dù chính mới kích hoạt. Các chốt trên dây đai an toàn sẽ tự động rút ra, tách ghế phóng khỏi phi công và để người này từ từ đáp xuống mặt biển hoặc mặt đất. Bộ thiết bị sinh tồn gắn cùng có bè cứu sinh và nó sẽ tự động được bơm phồng nếu chạm nước.
"Chúng tôi tối ưu hóa từng giai đoạn theo sức chịu đựng tối đa của con người. Đây không phải trải nghiệm dễ chịu, song mục tiêu là đưa phi công rời khỏi ghế mà không bị thương", Clark nói.
Các mẫu ghế phóng hiện đại của phương Tây và Nga đều cho phép thoát hiểm ở độ cao 0 m và tốc độ 0 km/h, thay vì yêu cầu máy bay duy trì độ cao và tốc độ tối thiểu để kích hoạt an toàn như những thế hệ đầu tiên. Điều này giúp tỷ lệ sống sót khi sử dụng ghế phóng hiện đại là hơn 90%, theo báo Times của Anh.
Các mẫu ghế phóng mới nhất được thiết kế tinh vi hơn, sử dụng hàng loạt cảm biến và bộ xử lý độc lập để điều chỉnh cách phóng theo tình huống thực tế.
"Độ cao và tốc độ bay sẽ được tính đến. Ví dụ, nếu di chuyển với tốc độ 640 km/h ở độ cao 4.600 m thì phi công còn rất nhiều thời gian, nên ghế sẽ được phóng nhẹ nhàng hơn và toàn bộ quy trình sẽ chậm lại. Nếu ở tốc độ 1.120 km/h và độ cao khoảng 60 m, hệ thống sẽ thực hiện mọi bước ở tốc độ tối ưu. Ghế sẽ tự chọn phương pháp an toàn nhất", Clark cho hay.
Ghế phóng của Martin-Baker không rẻ, mỗi chiếc có giá khoảng 670.000 USD.
Michael O'Donnell, cựu quan chức Cơ quan Hàng không Liên bang Mỹ, cho biết hành động phóng ghế khiến phi công phải chịu gia tốc cực lớn, có thể cao gấp 20 lần trọng lực Trái Đất, đủ để làm cơ thể bị lùn đi vài cm trong thời gian nhất định.
"Có khả năng cao là phi công sẽ bất tỉnh sau khi quá trình phóng hoàn tất và chỉ tỉnh lại khi tiếp đất", ông nói.
Chuyên gia hàng không Jeff Guzzetti cũng chỉ ra rằng phóng ghế thoát hiểm luôn tiềm ẩn rủi ro, không phải lúc nào cũng thành công. "Trạng thái của máy bay, cũng như địa hình xung quanh có thể gây nguy hiểm. Ngay cả khi mọi thứ diễn ra suôn sẻ, phi công vẫn có nguy cơ chấn thương lưng. Chỉ riêng lực đẩy cực mạnh của ghế phóng cũng gây chèn ép cột sống", Guzzetti nói.
Chris Stricklin, phi công tiêm kích F-16 gặp nạn tại triển lãm hàng không ở Idaho hồi năm 2003, phải phóng ghế ở độ cao hơn 40 m, chưa đầy một giây trước khi máy bay đâm xuống đất. Vụ phóng không làm ông bất tỉnh, nhưng va chạm mạnh khi tiếp đất khiến Stricklin lệch 13 đốt sống, gãy ba xương sườn và chảy máu tai.
"Tôi đã sống sót sau tình huống vốn dĩ không thể sống nổi", Stricklin nhớ lại.
Theo chuyên gia Guzzetti, cả hai tổ bay Growler đều thoát hiểm an toàn trong sự việc ngày 17/5 là điều đáng kinh ngạc, do những vụ va chạm trên không thường đi kèm nguy cơ tổ lái bất tỉnh hoặc thiệt mạng ngay khi máy bay đâm vào nhau, cũng như không thể phóng ghế do máy bay bị hư hại.
Ông cho rằng hai tiêm kích EA-18G va vào nhau ở tốc độ tương đối chậm, đồng thời vị trí dính với nhau vẫn đủ khoảng trống để kích hoạt ghế phóng ở máy bay bên dưới. "Thật ấn tượng khi chứng kiến cảnh đó. Có vẻ hai tiêm kích đã đâm vào nhau theo cách rất đặc biệt. Điều đó nhiều khả năng đã cứu mạng họ", Guzzetti nói.
Sự việc xảy ra khoảng giữa trưa 31/5 tại làng Kaungtup thuộc thị trấn Namkham ở bang Shan của Myanmar, trong khu vực kiểm soát của nhóm phiến quân mang tên Quân giải phóng dân tộc Ta'ang (TNLA). Hình ảnh do truyền thông Myanmar công bố cho thấy cột khói khổng lồ bốc lên tại khu vực, kèm theo quả cầu lửa và nhiều vụ nổ thứ cấp.
Nguồn tin hiện trường nói với AFP rằng lực lượng cứu nạn đã tìm thấy 46 thi thể, trong đó có 6 trẻ em. Ít nhất 74 người bị thương đã được chuyển tới bệnh viện địa phương, công tác tìm kiếm cứu hộ vẫn tiếp tục. Hơn 100 căn nhà gần hiện trường đã bị hư hại nặng vì vụ nổ.
Một nhân viên cứu hộ nói rằng số người chết có thể lên đến gần 60, khi sóng xung kích từ vụ nổ đã làm nhiều ngôi nhà đổ sập và chôn vùi nạn nhân bên trong. Các cơ quan truyền thông Myanmar, trong đó có hãng tin Shwe Phee Myay ở bang Shan, đưa ra ước tính 50-55 người chết.
Đài truyền hình CCTV của Trung Quốc cho biết vụ nổ gây nhiều thương vong và phá hủy nghiêm trọng nhiều nhà dân, nhưng không nêu con số cụ thể.
Theo kết quả điều tra ban đầu, vụ nổ xảy ra tại nơi cất giữ lượng lớn thuốc nổ dùng cho hoạt động khai thác mỏ và khai thác đá. TNLA sau đó xác nhận thuốc nổ trong sự việc là chất gelignite do cánh kinh tế của nhóm quản lý, khẳng định đây là "tai nạn ngoài ý muốn" và đang điều tra nguyên nhân.
Gelignite thường được sử dụng trong ngành khai khoáng và phá đá, có thể trở nên mất ổn định nếu lưu trữ không đúng cách hoặc để quá lâu.
Myanmar rơi vào bất ổn kể từ cuộc đảo chính quân sự năm 2021, sau khi quân đội lật đổ chính phủ của bà Aung San Suu Kyi. Nhiều nhóm vũ trang sắc tộc và lực lượng chống chính quyền quân sự đã tham gia xung đột trên khắp cả nước.
TNLA là thành viên của Liên minh Ba Anh Em, gồm ba nhóm vũ trang sắc tộc lớn ở Myanmar. Liên minh này từng đạt thỏa thuận ngừng bắn với quân đội Myanmar thông qua Trung Quốc làm trung gian, song quan hệ giữa các bên vẫn căng thẳng.
“Tôi sẽ không kiên nhẫn thêm được nữa. Họ nên đạt được thỏa thuận”, Tổng thống Donald Trump gửi thông điệp tới Iran trong một cuộc phỏng vấn với Fox News được phát sóng vào tối 14/5.
Ông Trump gợi ý rằng có thể có một thỏa thuận để Trung Quốc mua dầu từ Mỹ sau các cuộc đàm phán ở Bắc Kinh.
“Ông Tập Cận Bình nói rằng ông ấy thích ý tưởng này. Tôi nghĩ điều đó sẽ xảy ra”, ông Trump nói về việc Trung Quốc có thể mua dầu của Mỹ khi xung đột Iran kéo dài.
"Họ đã đồng ý rằng họ muốn mua dầu từ Mỹ. Họ sẽ đến Texas. Chúng ta sẽ bắt đầu gửi tàu Trung Quốc đến Texas, Louisiana và Alaska", ông Trump nói thêm.
Bắc Kinh đã hạn chế nhập khẩu năng lượng của Mỹ ở mức "tối thiểu" sau khi ông Trump áp đặt thuế quan thương mại đáng kể vào năm 2025. Xuất khẩu dầu thô của Mỹ sang Trung Quốc thực tế đã ngừng hơn một năm trước.
Trung Quốc là nước mua dầu lớn nhất của Iran trước khi xung đột bắt đầu nổ ra vào tháng 2.
Tổng thống Trump cho rằng việc truy tìm uranium làm giàu của Iran chủ yếu vì mục đích quảng bá chính trị, sau khi Israel tuyên bố đây là mục tiêu của họ.
"Tôi cảm thấy tốt hơn nếu có được chúng (uranium), nhưng thực ra, tôi nghĩ chúng chủ yếu vì mục đích quảng bá hơn là bất cứ điều gì khác”, ông Trump nói thêm.
Trong cuộc phỏng vấn, Tổng thống Trump cho biết các quan chức Iran ban đầu "kiên quyết" nói rằng, Mỹ có thể cử các nhóm của họ đến thu gom hàng trăm kg uranium làm giàu được cho là nằm dưới các cơ sở hạt nhân bị hư hại nặng nề do các cuộc tấn công quân sự của Mỹ năm ngoái. Nhưng sau đó, theo Tổng thống Trump, Iran đã bội ước.
Việc Iran có sẵn lòng từ bỏ uranium làm giàu hay không là một điểm mấu chốt trong các cuộc đàm phán nhằm chấm dứt xung đột.
Iran được cho là vẫn sở hữu hơn 400kg uranium đã được làm giàu tới mức 60%. Đây là một bước ngắn về mặt kỹ thuật để đạt tới mức 90% dùng cho sản xuất vũ khí hạt nhân.
Iran luôn khẳng định chương trình hạt nhân của nước này là vì mục đích hòa bình, đồng thời khẳng định sẽ không chuyển uranium làm giàu sang nước khác.
Theo Tổng thống Trump, Iran từng nói rằng chỉ có Mỹ và Trung Quốc mới có đủ công nghệ để khai thác uranium làm giàu, vì nó được chôn sâu dưới lòng đất.
Sau cuộc gặp tại Bắc Kinh ngày 15/5, Tổng thống Trump cho biết ông và Chủ tịch Tập Cận Bình đã thảo luận về tình hình xung đột Iran. Chương trình uranium và hạt nhân của Iran được xem là "lằn ranh đỏ" đối với Mỹ.
"Chúng tôi có quan điểm rất giống nhau về cách chúng tôi muốn cuộc chiến này kết thúc. Chúng tôi không muốn họ (Iran) có vũ khí hạt nhân", Tổng thống Trump nói về cuộc chiến giữa Mỹ - Israel ở Iran.
Ông Trump cũng khẳng định cả Mỹ và Trung Quốc muốn eo biển Hormuz mở cửa trở lại.
Theo Tổng thống Trump, Chủ tịch Tập Cận Bình đã đề nghị hỗ trợ về vấn đề Iran. Tuy nhiên, hiện vẫn chưa rõ liệu Bắc Kinh có gây sức ép lên Tehran để đạt được một thỏa thuận hay không.
Phó Tổng thống Mỹ JD Vance ngày 13/5 tuyên bố chính quyền Tổng thống Trump vẫn tập trung cao độ vào việc đảm bảo Iran không bao giờ có thể sở hữu vũ khí hạt nhân và coi đây là tiêu chí trung tâm và “lằn ranh đỏ” cho bất kỳ thỏa thuận nào.
Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright nói với các nghị sĩ rằng Iran đang “tiến rất gần” đến việc chế tạo vũ khí hạt nhân, khẳng định Tehran chỉ cần “vài tuần” là có thể làm giàu một tấn uranium lên cấp độ vũ khí.
