Trong kho tàng ẩm thực ven biển Nam Trung Bộ, gỏi cá mai được xem là một trong những món ăn đặc trưng, thể hiện rõ nét sự tinh tế trong cách chọn nguyên liệu và chế biến của người dân địa phương.
Loài cá mai – nguyên liệu chính của món ăn này thường xuất hiện nhiều từ tháng giêng đến cuối mùa hè, khi nước biển ổn định và nguồn thực phẩm trở nên dồi dào.
Cá có kích thước nhỏ, thân dài, màu trắng đục gần giống cá cơm nhưng phần thịt lại trong và chắc hơn. Chính đặc điểm này khiến cá mai được ưa chuộng vì khi chế biến không bị bở hay nhớt, giữ được độ giòn tự nhiên.
Ở nước ta, cá mai có nhiều ở Nha Trang, Ninh Thuận, Bình Thuận, Vũng Tàu, Phú Quốc… Trên thế giới, cá mai phân bố ở vùng biển Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương, Thái Lan, Indonesia, Philippines, Australia.
Cá mai sống chủ yếu ở vùng nước lợ, nhờ vậy được đánh giá có giá trị dinh dưỡng cao và tốt cho sức khỏe. Loài cá này sinh sống theo đàn, thường phân bố nhiều tại khu vực biển phía Nam.
Mùa đánh bắt cá mai của ngư dân bắt đầu từ đầu tháng 4 đến tháng 11 âm lịch vì đây là thời điểm loài cá này tập trung thành đàn đi kiếm ăn và giao phối để sinh sản. Đây cũng là thời điểm người dân địa phương đẩy mạnh việc chế biến các món đặc sản từ cá mai có thể chế biến thành nhiều món ăn ngon, hấp dẫn, lạ miệng như: Gỏi cá mai, canh cá mai nấu riêu chua, cá mai kho tiêu, cá mai xào chua ngọt… trong đó ngon và nổi tiếng nhất là món gỏi cá mai. Thịt cá mai không có máu nên ít tanh, có vị ngọt, giòn, dai, không bị bở và nhớt như thịt của các loại khác.
Để làm được một đĩa gỏi cá mai đạt chuẩn, việc quan trọng nhất là chọn được cá thật tươi. Người chế biến thường ưu tiên những con cá vừa được đưa vào bờ, dài khoảng 5 – 6cm, thân trong và chắc thịt. Cá sau khi mua về sẽ được làm sạch, bỏ đầu, dùng tay bóp nhẹ phần bụng để rút xương.
Thịt cá thường được ngâm với nước đá trong thời gian ngắn để tạo độ giòn và săn hơn. Tiếp theo, cá được ướp nhẹ với nước cốt chanh hoặc giấm để làm chín tái, giúp thịt có màu trắng trong hấp dẫn. Người chế biến cũng sẽ trộn cá với tỏi giã nhỏ, ớt, tiêu, gia vị và ít rau thì là để tạo mùi thơm. Một thành phần quan trọng không thể thiếu trong món gỏi cá mai là thính gạo rang.
Điểm đặc biệt nhất của gỏi cá mai nằm ở loại nước chấm được làm cầu kỳ theo công thức truyền thống. Loại nước chấm này có vị mặn ngọt hòa quyện, kết hợp độ bùi của đậu phộng và hương thơm đặc trưng, mang đến hương vị khó trộn lẫn với bất kỳ loại nước mắm nào khác.
Gỏi cá mai thường được ăn kèm với nhiều loại rau sống như xà lách, cải xanh, rau thơm, thì là, khế chua và chuối xanh thái lát. Khi thưởng thức, người ăn lấy một miếng bánh tráng dẻo, cho lên đó một ít bún tươi, thêm rau sống, lát chuối chát, rồi đặt phần cá đã trộn thính và gia vị vào giữa. Cuốn chặt tay và chấm vào bát nước mắm đậu phộng.
Sự hòa quyện của từng thành phần tạo nên một tổng thể hương vị hài hòa: Vị ngọt tự nhiên của cá tươi, vị chua nhẹ của chanh, vị bùi của đậu phộng, mùi thơm của thính gạo, cái giòn mát từ rau sống và độ chát đặc trưng của chuối xanh. Tất cả mang lại cảm giác tròn vị, vừa thanh mát vừa đậm đà. Món ăn này đặc biệt được ưa chuộng vào những ngày nắng nóng bởi tính chất tươi ngon và dễ ăn.
Mỗi công đoạn đều đòi hỏi sự chính xác và tinh tế. Nhiều đầu bếp địa phương cho rằng người làm gỏi cá mai phải có khẩu vị nhạy bén để cân chỉnh được vị chua, ngọt, cay và bùi sao cho hài hòa, bởi chỉ cần sai lệch một chút cũng khiến món ăn mất đi sự hấp dẫn.
Món gỏi cá mai.
Gỏi cá mai không chỉ là món ăn dân dã mà còn là một phần trong đời sống ẩm thực của cư dân ven biển. Món ăn phản ánh sự thích nghi của con người với nguồn thực phẩm sẵn có, đồng thời thể hiện kinh nghiệm lâu đời trong cách xử lý và bảo quản hải sản tươi. Hương vị của gỏi cá mai mang đậm dấu ấn vùng biển, kết hợp cùng thói quen ăn uống của người miền Trung vốn chuộng vị thanh, ít béo và sử dụng nhiều rau sống.
Ngày nay, gỏi cá mai xuất hiện nhiều trong các nhà hàng hải sản, quán ăn ven biển và trở thành món đặc sản được du khách yêu thích. Món ăn không chỉ hấp dẫn về hương vị mà còn góp phần quảng bá ẩm thực địa phương. Nhiều du khách khi đến các tỉnh Nam Trung Bộ đều tìm thưởng thức gỏi cá mai như một trải nghiệm không thể bỏ qua.
Sau nhiều năm điều trị cho bệnh nhân ung thư, bác sĩ Nam Sang-geun (Hàn Quốc) cho rằng chế độ ăn uống hàng ngày có thể tạo nên khác biệt lớn đối với sức khỏe.
Theo ông, việc bổ sung đúng thực phẩm không chỉ giúp tăng miễn dịch mà còn góp phần hạn chế nguy cơ hình thành và phát triển tế bào ung thư.
Bác sĩ Nam là chuyên gia phẫu thuật tuyến vú và tuyến giáp, từng làm việc tại Trung tâm Ung thư vú thuộc Bệnh viện Severance của Đại học Yonsei. Với hơn 15 năm kinh nghiệm, ông thường xuyên chia sẻ kiến thức chăm sóc sức khỏe trên kênh YouTube cá nhân.
Theo chuyên gia này, 5 nhóm thực phẩm dưới đây nên được bổ sung thường xuyên trong thực đơn để hỗ trợ bảo vệ cơ thể.
Cà chua chứa lycopene – chất chống oxy hóa tạo nên màu đỏ đặc trưng, có tác dụng bảo vệ tế bào trước các gốc tự do. Trong khi đó, tỏi giàu allicin, hợp chất được cho là giúp ức chế sự phát triển của tế bào bất thường.
Để hỗ trợ sức khỏe, bác sĩ gợi ý mỗi người có thể ăn 1–2 quả cà chua cỡ vừa cùng 2–3 tép tỏi mỗi ngày trong chế độ ăn cân bằng.
Các loại rau như bông cải xanh, súp lơ trắng hay bắp cải được đánh giá cao nhờ chứa sulforaphane – hợp chất thực vật có khả năng hỗ trợ ức chế sự phát triển của tế bào bất thường.
Bác sĩ khuyến nghị nên ăn khoảng 100–200g rau họ cải mỗi ngày. Với bông cải xanh, cách chế biến phù hợp nhất là hấp hoặc chần nhanh để hạn chế thất thoát dưỡng chất do nhiệt độ cao.
Kim chi, tương đậu nành lên men và các món ăn giàu lợi khuẩn được xem là "trợ thủ" của hệ tiêu hóa. Nhóm thực phẩm này giúp cân bằng hệ vi sinh đường ruột, hỗ trợ miễn dịch và giảm phản ứng viêm trong cơ thể.
Theo bác sĩ Nam, duy trì thói quen ăn thực phẩm lên men với lượng hợp lý mỗi ngày có thể góp phần tăng cường sức đề kháng tự nhiên.
Đây là thực phẩm quen thuộc đối với nhiều người. Đậu phụ, sữa đậu nành hay hạt đậu nành cung cấp nguồn đạm thực vật chất lượng, đồng thời chứa nhiều chất béo tốt và chất xơ.
Đặc biệt, isoflavone trong đậu nành được cho là có khả năng hỗ trợ ngăn chặn sự phát triển của tế bào ung thư. Tuy nhiên, chuyên gia lưu ý không nên lạm dụng. Mỗi ngày chỉ nên dùng khoảng nửa bìa đậu phụ hoặc một cốc sữa đậu nành không đường, theo Chosun.
Bác sĩ Nam khuyến khích sử dụng dầu tía tô hoặc dầu hạt lanh thay cho các loại dầu chiên đi chiên lại nhiều lần.
Theo ông, các loại dầu giàu Omega-3 thực vật giúp duy trì hoạt động của tế bào, hỗ trợ quá trình trao đổi chất và giảm căng thẳng oxy hóa – yếu tố có liên quan đến nhiều bệnh mạn tính, trong đó có ung thư.
Bên cạnh đó theo các bác sĩ một lối sống khoa học với việc duy trì tập luyện thể thao, ngủ nghỉ điều độ, tắm nắng hợp lý, ăn uống cân bằng, khám sức khỏe định kỳ và tránh xa các chất kích thích chính là "lá chắn" quan trọng giúp giảm nguy cơ ung thư.
Với người từng điều trị ung thư, việc xây dựng thói quen sống lành mạnh cùng tinh thần tích cực, lạc quan không chỉ giúp cơ thể phục hồi tốt hơn mà còn góp phần nâng cao chất lượng sống và kéo dài tuổi thọ.
Sáng 28/3, không khí tại thôn Đại Phan Gia, huyện Tuy Khê, tỉnh An Huy trở nên náo nhiệt. Dẫn đầu đoàn rước dâu, bên cạnh những chiếc xe hạng sang như Land Rover, Mercedes, là sự xuất hiện của 9 chiếc xe bồn hút bể phốt màu vàng.
Toàn bộ dàn xe chuyên dụng đều được rửa sạch sẽ, kết hoa tươi ở mũi xe và dán chữ Hỷ. Trên thân xe căng tấm băng rôn đỏ với dòng chữ: "Đồng nghiệp chúc Vua hầm cầu Haonan tân hôn vui vẻ".
Chú rể Pan Haonan, 30 tuổi, làm nghề dịch vụ hút bể phốt và xử lý vệ sinh môi trường. Nửa tháng trước ngày trọng đại, anh nảy ra ý tưởng lên mạng kêu gọi đồng nghiệp mang xe chuyên dụng đến rước dâu. Bất ngờ, có tới hơn 50 chủ xe hưởng ứng. Vì đường làng nhỏ hẹp, anh chỉ dám chốt danh sách 9 chiếc. Đoàn xe từ các tỉnh Sơn Đông, Hồ Bắc và TP Hợp Phì đã tề tựu về An Huy ngay trước ngày cưới.
Tuy nhiên, đằng sau màn rước dâu rình rang là cả một câu chuyện vượt lên định kiến. Gia đình cô dâu Li Yaqing ban đầu không mấy thiện cảm với công việc của con rể tương lai. Thậm chí, khi biết chị gái yêu một thợ dọn vệ sinh, em trai của Yaqing đã khóc ròng suốt một giờ vì thấy xấu hổ.
Bỏ ngoài tai mọi lời dị nghị, Yaqing vẫn giữ vững quyết định. Cô gái trẻ từ bỏ công việc giáo viên ổn định, chuyển về phụ giúp gia đình chồng tương lai. Thỉnh thoảng, người ta vẫn thấy cô ngồi trên cabin, theo người yêu rong ruổi trên các tuyến đường thu gom chất thải.
"Lao động chân tay, kiếm tiền trong sạch là điều tôi coi trọng nhất. Khi anh ấy đề xuất dùng xe hút bể phốt làm xe cưới, tôi đồng ý ngay vì thấy điều đó mang nét lãng mạn riêng", Yaqing chia sẻ.
Thực tế, công việc mang tiếng "kém sang" này lại đem đến nguồn thu nhập đáng mơ ước. Bản thân Haonan từng tốt nghiệp chuyên ngành biên đạo điện ảnh tại Thành Đô. Sau 6 năm gò bó với công việc văn phòng, năm 2023, anh quyết định về quê nối nghiệp gia đình - những người đã bám trụ với nghề vệ sinh môi trường suốt 20 năm.
Hiện tại, công ty của gia đình anh vận hành 3 xe chuyên dụng cùng 6 công nhân. Lợi nhuận từ nghề giúp họ mua được nhà sang, tậu xe Mercedes và Audi để đi lại. Nhờ tư duy của một người làm truyền thông, Haonan còn quay video công việc hàng ngày đăng lên mạng, thu hút hơn 60.000 người theo dõi.
"Công việc này rất vất vả, nhưng nếu trụ lại được, mức lương 10.000 tệ (khoảng 35 triệu đồng) mỗi tháng ở các thành phố nhỏ là chuyện rất bình thường", chú rể Haonan tiết lộ.
Đó cũng là lý do đám cưới của Haonan quy tụ rất nhiều người thành đạt trong nghề. Trong dàn xe đi rước dâu hôm đó, có chiếc Land Rover của Zhang Guozheng, 36 tuổi, người đang điều hành một doanh nghiệp kiểm tra đường ống tại Hàng Châu, hay chiếc Maserati của Yu Baoguang - giám đốc sở hữu hơn 20 xe hút bể phốt tại Hợp Phì. Đám cưới tình cờ trở thành ngày hội giao lưu của những người làm nghề giữ gìn môi trường.
Báo cáo được công bố ngày 2/5 của Oxfam dựa trên nghiên cứu dữ liệu công khai năm 2025 từ 1.500 tập đoàn lớn tại 33 quốc gia.
Theo đó, từ năm 2024 đến 2025, lương thực tế trung bình của người lao động toàn cầu tăng 0,5%. Cùng thời điểm, thù lao của giám đốc điều hành (CEO) tại các doanh nghiệp này tăng 11%.
Trong năm qua, trung bình mỗi CEO nhận 8,4 triệu USD tiền lương và thưởng, tăng gần một triệu USD so với năm trước đó. 10 CEO được trả lương cao nhất thế giới có tổng thu nhập hơn 1 tỷ USD. Dữ liệu của Oxfam chỉ ra, một nhân viên thông thường phải làm việc 490 năm để đạt được mức thù lao trung bình một năm của CEO.
Xét trong giai đoạn 2019-2025, mức lương thực tế của người lao động toàn cầu đã giảm 12%. Các chuyên gia ước tính mức giảm này tương đương với việc người lao động phải làm việc không công 108 ngày trong suốt 6 năm qua. Trong khi đó, thù lao thực tế của các CEO tăng 54% cùng kỳ.
Oxfam cho biết khoảng cách giữa thu nhập của giới quản lý và nhân viên là một xu hướng dài hạn, khi các nhà điều hành nắm giữ phần ngày càng lớn trong nền kinh tế.
"Không thể thảo luận về khủng hoảng chi phí sinh hoạt mà bỏ qua vấn đề bất bình đẳng cực đoan giữa lương của lãnh đạo và người lao động", bà Patricia Stottlemyer, đại diện Oxfam Mỹ, cho biết.
Theo một khảo sát hồi tháng 4 của tờ CNBC, 49% người Mỹ đã phải cắt giảm chi tiêu không thiết yếu; 40% rút tiền tiết kiệm, trong khi khoảng 1/3 đang tìm thêm nghề tay trái, làm thêm giờ, hoặc ráo riết tìm việc mới có đãi ngộ cao hơn.
Các chuyên gia từ Oxfam nhận định các doanh nghiệp có đủ nguồn lực tài chính để tăng lương cho nhân viên. Việc thu hẹp khoảng cách thu nhập phụ thuộc vào các chính sách phân phối lại thành quả kinh tế.
