Trong kho tàng ẩm thực ven biển Nam Trung Bộ, gỏi cá mai được xem là một trong những món ăn đặc trưng, thể hiện rõ nét sự tinh tế trong cách chọn nguyên liệu và chế biến của người dân địa phương.
Loài cá mai – nguyên liệu chính của món ăn này thường xuất hiện nhiều từ tháng giêng đến cuối mùa hè, khi nước biển ổn định và nguồn thực phẩm trở nên dồi dào.
Cá có kích thước nhỏ, thân dài, màu trắng đục gần giống cá cơm nhưng phần thịt lại trong và chắc hơn. Chính đặc điểm này khiến cá mai được ưa chuộng vì khi chế biến không bị bở hay nhớt, giữ được độ giòn tự nhiên.
Ở nước ta, cá mai có nhiều ở Nha Trang, Ninh Thuận, Bình Thuận, Vũng Tàu, Phú Quốc… Trên thế giới, cá mai phân bố ở vùng biển Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương, Thái Lan, Indonesia, Philippines, Australia.
Cá mai sống chủ yếu ở vùng nước lợ, nhờ vậy được đánh giá có giá trị dinh dưỡng cao và tốt cho sức khỏe. Loài cá này sinh sống theo đàn, thường phân bố nhiều tại khu vực biển phía Nam.
Mùa đánh bắt cá mai của ngư dân bắt đầu từ đầu tháng 4 đến tháng 11 âm lịch vì đây là thời điểm loài cá này tập trung thành đàn đi kiếm ăn và giao phối để sinh sản. Đây cũng là thời điểm người dân địa phương đẩy mạnh việc chế biến các món đặc sản từ cá mai có thể chế biến thành nhiều món ăn ngon, hấp dẫn, lạ miệng như: Gỏi cá mai, canh cá mai nấu riêu chua, cá mai kho tiêu, cá mai xào chua ngọt… trong đó ngon và nổi tiếng nhất là món gỏi cá mai. Thịt cá mai không có máu nên ít tanh, có vị ngọt, giòn, dai, không bị bở và nhớt như thịt của các loại khác.
Để làm được một đĩa gỏi cá mai đạt chuẩn, việc quan trọng nhất là chọn được cá thật tươi. Người chế biến thường ưu tiên những con cá vừa được đưa vào bờ, dài khoảng 5 – 6cm, thân trong và chắc thịt. Cá sau khi mua về sẽ được làm sạch, bỏ đầu, dùng tay bóp nhẹ phần bụng để rút xương.
Thịt cá thường được ngâm với nước đá trong thời gian ngắn để tạo độ giòn và săn hơn. Tiếp theo, cá được ướp nhẹ với nước cốt chanh hoặc giấm để làm chín tái, giúp thịt có màu trắng trong hấp dẫn. Người chế biến cũng sẽ trộn cá với tỏi giã nhỏ, ớt, tiêu, gia vị và ít rau thì là để tạo mùi thơm. Một thành phần quan trọng không thể thiếu trong món gỏi cá mai là thính gạo rang.
Điểm đặc biệt nhất của gỏi cá mai nằm ở loại nước chấm được làm cầu kỳ theo công thức truyền thống. Loại nước chấm này có vị mặn ngọt hòa quyện, kết hợp độ bùi của đậu phộng và hương thơm đặc trưng, mang đến hương vị khó trộn lẫn với bất kỳ loại nước mắm nào khác.
Gỏi cá mai thường được ăn kèm với nhiều loại rau sống như xà lách, cải xanh, rau thơm, thì là, khế chua và chuối xanh thái lát. Khi thưởng thức, người ăn lấy một miếng bánh tráng dẻo, cho lên đó một ít bún tươi, thêm rau sống, lát chuối chát, rồi đặt phần cá đã trộn thính và gia vị vào giữa. Cuốn chặt tay và chấm vào bát nước mắm đậu phộng.
Sự hòa quyện của từng thành phần tạo nên một tổng thể hương vị hài hòa: Vị ngọt tự nhiên của cá tươi, vị chua nhẹ của chanh, vị bùi của đậu phộng, mùi thơm của thính gạo, cái giòn mát từ rau sống và độ chát đặc trưng của chuối xanh. Tất cả mang lại cảm giác tròn vị, vừa thanh mát vừa đậm đà. Món ăn này đặc biệt được ưa chuộng vào những ngày nắng nóng bởi tính chất tươi ngon và dễ ăn.
Mỗi công đoạn đều đòi hỏi sự chính xác và tinh tế. Nhiều đầu bếp địa phương cho rằng người làm gỏi cá mai phải có khẩu vị nhạy bén để cân chỉnh được vị chua, ngọt, cay và bùi sao cho hài hòa, bởi chỉ cần sai lệch một chút cũng khiến món ăn mất đi sự hấp dẫn.
Món gỏi cá mai.
Gỏi cá mai không chỉ là món ăn dân dã mà còn là một phần trong đời sống ẩm thực của cư dân ven biển. Món ăn phản ánh sự thích nghi của con người với nguồn thực phẩm sẵn có, đồng thời thể hiện kinh nghiệm lâu đời trong cách xử lý và bảo quản hải sản tươi. Hương vị của gỏi cá mai mang đậm dấu ấn vùng biển, kết hợp cùng thói quen ăn uống của người miền Trung vốn chuộng vị thanh, ít béo và sử dụng nhiều rau sống.
Ngày nay, gỏi cá mai xuất hiện nhiều trong các nhà hàng hải sản, quán ăn ven biển và trở thành món đặc sản được du khách yêu thích. Món ăn không chỉ hấp dẫn về hương vị mà còn góp phần quảng bá ẩm thực địa phương. Nhiều du khách khi đến các tỉnh Nam Trung Bộ đều tìm thưởng thức gỏi cá mai như một trải nghiệm không thể bỏ qua.
Các bác sĩ Khoa Nội Tiêu hóa, Bệnh viện 19-8 Bộ Công an vừa thực hiện thành công thủ thuật nội soi đại tràng gắp trọn vẹn một con sán dây bò (Taenia saginata) trưởng thành dài 1,2 mét từ hồi tràng của một bệnh nhân nam.
Nam bệnh nhân 66 tuổi đến khám sau nhiều tuần gặp các triệu chứng như chướng bụng, đau quặn từng cơn quanh rốn, buồn nôn, chán ăn, sụt cân và rối loạn đại tiện. Người này còn phát hiện các đốt sán màu trắng, dẹt, có thể cử động trong phân.
Khai thác tiền sử ăn uống ghi nhận bệnh nhân có thói quen ăn thịt bò tái, bò nhúng, phở bò tái thường xuyên trong nhiều năm. Theo y văn, sán dây bò trưởng thành có thể dài từ 4 đến 12 mét, cá biệt tới 25 mét, và có thể sống ký sinh trong ruột người nhiều năm nếu không được phát hiện và điều trị.
Ê-kíp nội soi đại tràng qua van hồi manh tràng vào đoạn cuối hồi tràng, phát hiện thân sán trưởng thành đang ký sinh. Bằng thao tác tỉ mỉ, ê-kíp đã gắp trọn vẹn con sán dài 1,2 mét còn nguyên đầu (scolex) giúp hạn chế nguy cơ sán tiếp tục phát triển từ phần đầu còn sót lại. Đây là yếu tố quyết định thành công trong điều trị, tránh tái phát.
Ths.BS Đỗ Thị Hồng Khanh, Khoa Nội Tiêu hóa, Bệnh viện 19-8 cho biết, sán dây bò có thể sống ký sinh âm thầm trong ruột nhiều năm. Biểu hiện bệnh ban đầu thường mờ nhạt như đau bụng, đầy hơi, chảy nước bọt buổi sáng, mệt mỏi hay thiếu máu.
Nếu không điều trị kịp thời, bệnh nhân có thể đối mặt với các biến chứng nguy hiểm như tắc ruột, thủng ruột, viêm đường mật, viêm tụy cấp do sán chui lên nhú Vater, thiếu máu ác tính, suy dinh dưỡng mạn tính thậm chí biến chứng nguy hiểm tính mạng.
Các bác sĩ khuyến cáo để hạn chế nguy cơ nhiễm sán dây bò người bệnh cần ăn chín uống sôi:
-Nấu thịt bò chín kỹ ở nhiệt độ tối thiểu 63°C, không ăn bò tái, gỏi bò, bò nhúng chưa chín tới.
-Cấp đông đúng cách: nếu bắt buộc dùng thịt bò không nấu chín, cấp đông ở −10°C ít nhất 5 ngày.
-Vệ sinh chế biến: rửa tay sạch, dùng thớt dao riêng cho thịt sống và thức ăn chín, chọn thịt có kiểm dịch thú y.
-Khám sức khỏe ngay khi có dấu hiệu rối loạn tiêu hóa kéo dài hoặc phát hiện đốt sán trong phân.
Say xe luôn là "nỗi ám ảnh" của nhiều người. Say xe thực chất xuất phát từ sự "xung đột giác quan". Khi ngồi trên xe, mắt thường thấy cảnh vật bên trong dường như đứng yên, trong khi tai trong – bộ phận giữ thăng bằng – lại cảm nhận được sự chuyển động. Chính sự mâu thuẫn này khiến não bộ lúng túng, từ đó gây ra cảm giác chóng mặt, buồn nôn, thậm chí là đau đầu và mệt lả.
Theo khảo sát của Science Focus, khoảng 1/3 dân số dễ bị say tàu xe. Khảo sát này cũng cho thấy 46% hành khách xe hơi từng gặp triệu chứng trong 5 năm gần đây, và 59% trong suốt đời. Say xe động ảnh hưởng lớn đến trải nghiệm du lịch, khiến nhiều người ngại di chuyển xa.
Say xe uống gì là thắc mắc phổ biến khi nhiều người gặp buồn nôn, chóng mặt lúc di chuyển. Chọn đúng đồ uống giúp giảm khó chịu, ổn định cơ thể và chủ động kiểm soát tình trạng say xe trong suốt hành trình.
Dưới đây là một số cách chống say xe:
- Uống nước gừng ấm: Gừng là nguyên liệu tự nhiên thường được sử dụng để làm dịu cảm giác buồn nôn. Một số nghiên cứu cho thấy, gừng có thể hỗ trợ giảm co thắt dạ dày và cải thiện hoạt động tiêu hóa. Uống một cốc nước gừng ấm trước khi lên xe khoảng 10-15 phút giúp làm ấm cơ thể, giảm cảm giác đầy bụng. Ngoài ra, hương thơm nhẹ của gừng cũng giúp thư giãn tinh thần và giảm lo lắng khi di chuyển.
- Uống nước chanh pha loãng: Chanh giàu vitamin C rất tốt cho sức khỏe. Nước chanh loãng có vị chua nhẹ, dễ uống và tạo cảm giác tươi mát. Hàm lượng vitamin C tự nhiên trong chanh giúp làm sạch khoang miệng và mang lại cảm giác tỉnh táo. Với người dễ buồn nôn, vị chua dịu có thể giúp giảm cảm giác khó chịu do dạ dày bị kích thích. Tuy nhiên, người có dạ dày nhạy cảm nên pha loãng và uống từng ngụm nhỏ để tránh gây xót.
Ngày 28/4, Bệnh viện Nhi Thanh Hóa cho biết, vừa cứu sống em L.X.A.M. (11 tuổi, trú tại phường Đông Sơn), nhập viện trong tình trạng rất nặng sau khi đột ngột mất ý thức khi đang học.
Khai thác tiền sử bệnh gia đình, M. cho biết trẻ xuất hiện khó thở, da tái nhợt rồi nhanh chóng rơi vào hôn mê nên được đưa đến Bệnh viện Đa khoa Đông Sơn.
Tại viện các y, bác sĩ cấp cứu ngừng tuần hoàn hô hấp, kiên trì ép tim ngoài lồng ngực trong gần 45 phút. Sau quá trình hồi sức tích cực, bệnh nhi có nhịp tim trở lại nhưng vẫn hôn mê sâu, được chuyển tuyến đến Bệnh viện Nhi Thanh Hóa.
Khi nhập viện, bệnh nhi trong tình trạng ý thức hôn mê, đồng tử giãn phản xạ ánh sáng yếu, da tái, nhịp tim yếu, huyết áp thấp không đo được, toan chuyển hóa rất nặng, suy gan, suy thận.
Ngay các bác sĩ tiến hành hỗ trợ hô hấp và tuần hoàn, thở máy, sử dụng các thuốc vận mạch kết hợp trợ tim, lọc máu liên tục tục và đặc biệt là áp dụng kỹ thuật hạ thân nhiệt chỉ huy (kiểm soát nhiệt độ theo đích – TTM ) nhằm bảo vệ não sau ngừng tuần hoàn.
Sau 4 ngày hồi sức tích cực, bệnh nhân được cai liệu pháp hạ thân nhiệt, kết thúc lọc máu liên tục. Tình trạng bệnh nhân có nhiều cải thiện, ý thức có thể gọi hỏi đáp ứng với lời nói, chức năng các cơ quan có tiến triển tốt hơn. Bệnh nhân tiếp tục được hồi sức thở máy, điều trị tích cực hỗ trợ các cơ quan.
ThS.BS Ngô Việt Hưng, Trưởng khoa Cấp cứu - Hồi sức tích cực và chống độc, Bệnh viện Nhi Thanh Hóa chia sẻ với Sức khỏe & Đời sống khi gặp trường hợp ngừng tuần hoàn hô hấp, việc cấp cứu tại chỗ đúng cách và chuyển viện an toàn, kịp thời là yếu tố quyết định đến khả năng cứu sống và phục hồi của người bệnh.
