Bộ GD-ĐT vừa công bố dự thảo Nghị định quy định về miễn phí sách giáo khoa giáo dục phổ thông và lộ trình miễn học phí, giáo trình môn học giáo dục quốc phòng và an ninh tại cơ sở giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp trên Cổng thông tin điện tử của bộ để lấy ý kiến góp ý theo quy định.
Đề xuất miễn phí sách giáo khoa (SGK) của Bộ GD-ĐT qua hình thức thư viện khiến nhớ đến thời tiểu học trước đây. Lúc ấy kinh tế nghèo nàn, in ấn khó khăn, sách rất hiếm và quý, chúng tôi phải mượn sách từ đầu mỗi năm học.
Hiện nay tình hình xã hội đã khác nhưng việc áp dụng mô hình này vẫn cho thấy tính hợp lý của nó.
Về mặt kinh tế, chi phí mua SGK mỗi năm tuy không phải là quá lớn đối với một số gia đình nhưng lại là gánh nặng đáng kể với những hộ có thu nhập thấp, đặc biệt ở vùng nông thôn, miền núi. Khi SGK được cung cấp miễn phí thông qua thư viện, phụ huynh sẽ giảm bớt áp lực đầu năm học, từ đó có điều kiện đầu tư tốt hơn cho các nhu cầu học tập khác của con em.
Về mặt xã hội, chính sách này góp phần tăng cường công bằng trong giáo dục. Khi mọi học sinh đều được tiếp cận SGK, khoảng cách về điều kiện học tập giữa các vùng miền sẽ được thu hẹp. Đặc biệt, việc đưa sách chữ nổi Braille vào hệ thống cho thấy sự quan tâm đến học sinh khuyết tật, một điểm rất đáng ghi nhận về tính nhân văn.
Không chỉ vậy, mô hình thư viện dùng chung còn mang ý nghĩa giáo dục sâu sắc, giúp hình thành ở học sinh ý thức giữ gìn tài sản chung, biết trân trọng sách vở và sử dụng có trách nhiệm. Thay vì coi SGK là vật sở hữu cá nhân có thể viết vẽ tùy ý, học sinh sẽ phải thay đổi thói quen giữ gìn. Từ đó hướng tới cách học khoa học hơn là ghi chép ra vở, tóm tắt, hệ thống hóa kiến thức.
Ngoài ra, việc Nhà nước chủ động đầu tư và quản lý SGK cũng giúp ổn định thị trường sách, hạn chế tình trạng giá cả biến động hoặc bị chi phối bởi nhiều yếu tố ngoài chuyên môn. Nếu thực hiện tốt, đây sẽ là bước tiến quan trọng, đưa SGK trở thành một dạng “tài sản công” phục vụ lâu dài cho xã hội.
Một lợi thế dễ thấy để thực hiện kế hoạch này là từ năm học sau 2026-2027, cả nước thực hiện thống nhất một bộ sách giáo khoa. Điều này giúp các trường dễ dàng thực hiện.
Dù mang nhiều ý nghĩa tích cực, đề xuất này vẫn cần được điều chỉnh linh hoạt để phù hợp với thực tế.
Chẳng hạn, không nhất thiết áp dụng miễn phí đại trà cho tất cả học sinh. Có thể cân nhắc kết hợp 2 hình thức là miễn phí hoàn toàn đối với học sinh có hoàn cảnh khó khăn và cho phép phụ huynh có điều kiện tự nguyện mua SGK nếu muốn con em sử dụng sách riêng. Cách làm này vừa đảm bảo công bằng, vừa tránh lãng phí ngân sách, đồng thời đáp ứng nhu cầu đa dạng của người học.
Cần xây dựng cơ chế bảo quản và sử dụng sách rõ ràng cho thư viện nhà trường khi để học sinh mượn sách. Nên quy định cụ thể như không được viết, vẽ vào SGK; phải bọc sách, giữ gìn cẩn thận. Cuối năm có kiểm tra, đánh giá tình trạng sách khi trả. Có thể áp dụng hình thức ký cam kết hoặc đặt cọc tượng trưng, nhằm nâng cao ý thức trách nhiệm. Đồng thời, cần có quy định xử lý hợp lý trong trường hợp làm hư hỏng hoặc thất lạc.
Hệ thống thư viện trường học cần được đầu tư đồng bộ. Không chỉ dừng ở việc cấp phát sách, mà còn phải có các phần mềm quản lý mượn và trả. Bố trí thêm nhân sự phụ trách. Kho lưu trữ sách phải đảm bảo điều kiện bảo quản tốt. Nếu không mô hình thư viện rất dễ rơi vào tình trạng quá tải, kém hiệu quả.
Cần kiểm soát chặt chẽ việc sử dụng sách tham khảo và tài liệu bổ trợ. Thực tế hiện nay cho thấy dù SGK có thể được miễn phí, nhưng nếu học sinh vẫn bị “khuyến khích” mua thêm nhiều loại sách khác thì gánh nặng chi phí vẫn không giảm. Do đó, ngành giáo dục cần có hướng dẫn rõ ràng, tránh tình trạng lạm dụng.
Cuối cùng, nên đẩy mạnh ứng dụng SGK điện tử song song với sách in. Đây là xu hướng tất yếu, vừa tiết kiệm chi phí lâu dài vừa phù hợp với chuyển đổi số trong giáo dục.
Sau khi kết thúc thời gian đăng ký, điều chỉnh nguyện vọng đại học, từ ngày 15/7 đến 17h ngày 21/7, thí sinh phải nộp lệ phí trực tuyến qua Cổng Dịch vụ công quốc gia.
Thí sinh đăng nhập hệ thống của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Ở phần thông tin đăng ký nguyện vọng, thí sinh sẽ thấy ô "Thanh toán". Bấm vào đó, các em kiểm tra thông tin số lượng nguyện vọng, số tiền cần nộp rồi xác nhận thanh toán.
Thí sinh có thể thanh toán qua nhiều kênh như ngân hàng Vietcombank, Vietinbank, Agribank, BIDV, SHB; VPBank, TPBank, MBBank, HDBank, hay các ví điện tử như VNPT Money, Momo, Viettel Money, cùng một số kênh trung gian thanh toán khác. Tất cả hiển thị trên màn hình để thí sinh lựa chọn.
Để tránh quá tải, Bộ chia lịch thanh toán lệ phí xét tuyển đại học ở 34 tỉnh, thành như sau:
Thí sinh có thể tự thanh toán bằng tài khoản ngân hàng hay ví điện tử của mình hoặc nhờ người thân, thầy cô làm hộ. Năm ngoái, phí đăng ký là 15.000 đồng một nguyện vọng.
Điểm chuẩn đại học được các trường thông báo sau lần lọc ảo cuối cùng, tức sau 17h ngày 10/8 đến trước 17h ngày 13/8. Thí sinh trúng tuyển xác nhận nhập học trên hệ thống trước 17h ngày 21/8.
Sau khi kỳ thi lớp 10 công lập kết thúc hôm 2/6, toàn bộ bài thi của 151.000 thí sinh được tập trung về trung tâm TP HCM, trải qua 2 vòng chấm để đảm bảo tính chính xác. Nhiều giáo viên cho biết việc này đã hoàn thành cách đây vài ngày. Với môn Toán, phổ điểm thi của thí sinh phân hóa rõ rệt.
Một giáo viên chia sẻ phòng chấm của thầy có 30 giám khảo với khoảng 8.000 bài thi nhưng chỉ có một điểm 10. Số lượng bài đạt điểm 9 trở lên cũng rất ít.
"Tôi được biết cả thành phố có hơn 40 em đạt điểm tuyệt đối môn Toán. Phần lớn đạt 5-7 điểm, từ 8 trở lên đã ít hẳn, bù lại lượng bài dưới 5 cũng giảm so năm ngoái", thầy nói.
Giám khảo cho hay bài 6 về hệ phương trình dưới dạng toán thực tế - câu khó nhất đề, khiến thí sinh bó tay. Bài 5 về hình học không gian không quá khó nhưng nhiều em mất điểm vì quên cộng diện tích đáy bình, tính diện tích cả mặt cầu thay vì nửa mặt, bị trừ 0,25-0,5 điểm.
Một cô giáo ở phường Bình Thạnh ghi nhận tình trạng tương tự ở tổ chấm của mình, với hơn 7.000 bài thi Toán. Điểm của phần lớn thí sinh nằm trong khoảng 5-7,5. Tỷ lệ điểm dưới trung bình chiếm 20-30%. Điểm cao nhất là 8,75, vì không em nào giải được bài 6 và 7c. Ở bài 5, nhiều em quên đổi đơn vị và làm tròn nên mất 0,25 điểm.
"Phòng chấm xuất hiện một số bài điểm 0, tức là điểm liệt, điều tôi hiếm gặp ở những năm trước", cô kể.
Ở tổ chấm khác, thư ký tổ cho hay mức điểm phổ biến của 7.500 bài thi khoảng 6-7,5 là chủ yếu, 4 bài bị điểm liệt. Tỷ lệ bài dưới điểm trung bình là gần 30%, thấp hơn năm ngoái. Nhưng số điểm giỏi giảm hẳn, chỉ khoảng 10% thí sinh đạt 8,5-9,5.
"Cả phòng tôi chỉ có 2 bài đạt điểm 10, năm nay điểm 10 sẽ hiếm", thầy cho hay.
Về tổng thể, ba giáo viên đều nhận định đề Toán có tính phân loại cao nên phổ điểm phân tầng rõ rệt. Họ dự đoán phần lớn bài thi sẽ tập trung ở khoảng 5-7,5 điểm, tỷ lệ dưới trung bình sẽ giảm so với năm ngoái.
Năm ngoái, trước khi sáp nhập, trong khoảng 76.000 thí sinh khu vực TP HCM, có 36 em đạt điểm tuyệt đối môn Toán. Khoảng 63% bài thi trên điểm trung bình, mức điểm phổ biến là 7 với hơn 4.500 em đạt được.
Điểm thi, điểm chuẩn lớp 10 của TP HCM năm nay dự kiến được công bố vào ngày 15 hoặc 16/6.
Việc phải vào đại học bằng mọi giá khi năng lực chưa phù hợp có thể khiến học sinh rơi vào trạng thái quá tải, thậm chí bỏ dở giữa chừng. Ngược lại, các chương trình học cao đẳng, giáo dục nghề nghiệp với thời gian đào tạo ngắn, chú trọng thực hành sẽ giúp người học sớm thích nghi với môi trường làm việc.
Thông tin này được các chuyên gia chia sẻ tại Ngày hội tuyển sinh do Trường cao đẳng Công nghệ quốc tế Lilama 2 tổ chức mới đây tại Đồng Nai. Tại đây, các chuyên gia cũng nhấn mạnh sau khi tốt nghiệp cao đẳng, đặc biệt sau khi đã đi làm và muốn phát triển lên các vị trí cao hơn, người học có thể liên thông đại học nếu có nhu cầu.
TS Nguyễn Trung Nhân - Trưởng Phòng đào tạo Trường đại học Công nghiệp TP.HCM - cho rằng với những học sinh cảm thấy năng lực học tập chưa thật sự nổi bật để thi vào các trường đại học, các em có thể cân nhắc lựa chọn học nghề hoặc cao đẳng để có hướng phát triển phù hợp hơn với khả năng.
Ông Nhân cho biết hiện nay chính sách giáo dục đang được điều chỉnh theo hướng phân luồng rõ ràng hơn, nhằm đáp ứng nhu cầu thực tế của thị trường lao động. Tuy nhiên, trên thực tế vẫn còn không ít phụ huynh và học sinh e ngại việc học nghề, khiến lựa chọn này chưa thực sự phổ biến.
"Thực tế mỗi năm vẫn có không ít sinh viên bị buộc thôi học do không đáp ứng được yêu cầu đào tạo, vì vậy một hướng đi phù hợp, chắc chắn ngay từ đầu sẽ giúp các em đi xa hơn", ông Nhân nhấn mạnh.
Điều này cũng phần nào phản ánh qua số liệu của Cục Thống kê trong quý 3 năm nay, có khoảng 1,6 triệu thanh niên từ 15 - 24 tuổi không có việc làm và không tham gia học tập, đào tạo, tăng khoảng 250.000 người so với quý trước.
Theo ông Nhân, môi trường cao đẳng hay học nghề là lựa chọn vừa sức với chương trình đào tạo ngắn, nhiều trường chú trọng thực hành giúp người học nhanh chóng nâng cao kỹ năng tay nghề và sớm có cơ hội việc làm sau khi ra trường.
Bên cạnh đó, nếu trong quá trình học nếu các em cảm thấy mình tiếp thu tốt và có nhu cầu nâng cao trình độ, hoàn toàn có thể liên thông lên đại học.
"Phụ huynh và giáo viên là những người hiểu rõ năng lực của các em, vì vậy nên đóng vai trò quan trọng trong việc định hướng, giúp các em lựa chọn con đường phù hợp ngay từ đầu", ông Nhân nhấn mạnh.
Theo TS Nguyễn Trung Nhân, chương trình liên thông thường tập trung vào tư duy và phương pháp nên nhẹ nhàng hơn, điều này phù hợp với người đã có nền tảng nghề nghiệp.
Hiện nay điều kiện liên thông đã dễ hơn rất nhiều. Sinh viên chỉ cần tốt nghiệp cao đẳng là có thể nộp hồ sơ xét tuyển, thậm chí trong một số trường hợp có thể sử dụng giấy chứng nhận tốt nghiệp tạm thời.
"Việc xét tuyển chủ yếu dựa trên kết quả học tập, trong khi chỉ tiêu liên thông được phân bổ khá lớn, sẽ giúp các em tăng cơ hội trúng tuyển. Ngoại trừ một số ngành đặc thù như sư phạm hoặc khối sức khỏe, phần lớn các ngành kỹ thuật, công nghệ, kinh doanh, quản lý đều không quá khắt khe", ông Nhân nói.
Đặc biệt, nhiều chương trình liên thông hiện được tổ chức theo hình thức trực tuyến, lịch học thậm chí có thể dồn vào cuối tuần, tạo điều kiện để người học cân bằng giữa công việc và việc học.
Về giá trị bằng cấp, không có sự phân biệt giữa hệ liên thông và chính quy. Sau khi tốt nghiệp, sinh viên được cấp bằng cử nhân hoặc kỹ sư tùy theo chương trình đào tạo, có giá trị tương đương.
Học phí liên thông hiện nay cũng được đánh giá là phù hợp, thường chỉ khoảng 2/3 so với hệ đại học chính quy. Các trường thường hướng đến mục tiêu hỗ trợ người học nâng cao trình độ, nên vẫn tổ chức lớp ngay cả khi số lượng sinh viên không lớn, kết hợp linh hoạt giữa học ghép và học trực tuyến để đảm bảo tiến độ. Tuy nhiên, yếu tố quyết định vẫn nằm ở sự chủ động và quyết tâm học tập của mỗi người.
"Không chỉ dừng lại ở bằng đại học, nhiều sinh viên sau khi liên thông lại tiếp tục học lên thạc sĩ, tiến sĩ nếu có đủ năng lực và quyết tâm. Thực tế cho thấy, không ít trường hợp chỉ thực sự phát huy năng lực khi được học đúng ngành nghề yêu thích, đặc biệt trong các lĩnh vực kỹ thuật như điện, cơ khí hay điều khiển", ông Nhân nhấn mạnh.
