Khi tình nguyện viên Sergei Solovev đến thị trấn Tuapse của Nga bên bờ biển Đen, một mùi khó chịu bao trùm trong không khí và mọi thứ đều bị bao phủ bởi lớp muội đen kịt.
“Tôi thấy những toa tàu và cả động vật nữa bị phủ kín cặn từ những trận mưa đen. Mọi thứ đều cực kỳ độc hại”, anh nói với Al Jazeera hôm 30/4. “Mùi dầu nồng nặc bốc lên”.
Mưa đen là một hiện tượng thời tiết bất thường, khi những giọt nước mưa bị nhuộm đen bởi bồ hóng và tro bụi. Hiện tượng này từng xuất hiện ở Hiroshima, Nhật Bản, sau vụ nổ bom nguyên tử năm 1945, và gần đây hơn là tại thủ đô Tehran, Iran, cũng như tại Kuwait năm 1991 khi các mỏ dầu bị đốt cháy trong chiến tranh vùng Vịnh.
Hiện tượng này đang xảy ra ở một số khu vực của Nga.
Vài tuần qua, Tuapse đã hứng chịu ba đợt tập kích bằng máy bay không người lái (drone) của Ukraine nhằm vào nhà máy lọc dầu tại đây, một trong những cơ sở lớn nhất Nga. Các cuộc tấn công như vậy không chỉ giáng đòn vào ngành công nghiệp dầu mỏ Nga, mà còn gây ra thảm họa sinh thái.
Đợt tấn công đầu tiên diễn ra vào ngày 16/4, làm bùng phát đám cháy kéo dài 2 ngày ở Tuapse. 4 ngày sau, hôm 20/4, nhà máy lọc dầu tiếp tục bị tập kích, tạo ra cột khói đen dày đặc bốc cao. Lần này, ngọn lửa cháy âm ỉ suốt 5 ngày. Khói từ đám cháy đã giải phóng các hóa chất độc hại và kết quả phân tích không khí quanh thị trấn sau đó cho thấy nồng độ benzen, xylen và bồ hóng cao gấp 3 lần mức an toàn.
Không có thêm dữ liệu nào được công bố sau đó, nhưng chính quyền khuyến cáo người dân nên ở trong nhà, đóng kín cửa sổ và phải đeo khẩu trang khi ra ngoài.
Mưa đen sau đó bắt đầu trút xuống. “Mưa nhuộm đen mọi phương tiện và cả các loài vật”, Elena Lugovenko, tình nguyện viên địa phương, cho biết. “Tất cả động vật đều bị dính dầu”.
Các tình nguyện viên đã thu gom những con vật bị nạn, trong đó chủ yếu là chó, mèo và chim, để tẩy sạch chất bẩn trước khi đưa chúng đến các trung tâm cứu hộ. Việc bị phủ dầu đặc biệt nguy hiểm đối với loài chim, khiến chúng rất khó, thậm chí không thể bay được. Dầu cũng có độc tính và chim có thể vô tình nuốt phải khi cố rỉa lông để làm sạch cơ thể.
Khi cuộc tấn công ngày 20/4 kết thúc, ít nhất 8 bể chứa tại nhà máy lọc dầu của thị trấn Tuapse đã bị phá hủy, dầu tràn rò rỉ ra sông Tuapse gần đó rồi theo dòng chảy đổ ra biển Đen và loang rộng dọc theo bờ biển.
Nhà chức trách đã điều động hơn 10 con tàu để dọn dẹp vết dầu loang trên biển và lắp đặt các phao quây tại những bãi tắm để ngăn chặn sự cố tràn dầu. Các đội cứu hộ và tình nguyện viên đang sử dụng máy xúc để làm sạch bãi biển. Số dầu thu gom được cho vào các thùng phuy và túi nilon.
“Đây thực sự là một thảm họa môi trường”, Solovev, người đã lái xe từ Sochi, cách Tuapse 116 km, để tham gia công tác cứu hộ, cho hay. “Dầu đã loang khắp đường bờ biển trong bán kính 20 km. Mọi thứ vẫn chưa được dọn dẹp xong và đều bị dầu bao phủ. Cần phải xúc bỏ toàn bộ lớp đất đá bị nhiễm dầu này, một lượng bùn đất khổng lồ bám vào các hốc đá ở những nơi hiểm trở mà máy móc thậm chí không thể tiếp cận”.
Dù là giải cứu động vật hay dọn dẹp bãi biển, công việc tình nguyện tại Tuapse đều tiềm ẩn nhiều nguy hiểm. Những giọt dầu li ti trong không khí sẽ gây hại nếu hít phải và người tham gia phải nhỏ thuốc mắt ngay khi cảm thấy bỏng rát.
“Cần luôn đeo khẩu trang và đồ bảo hộ hóa chất”, Solovev cảnh báo.
Nhưng ngay cả khi việc ngăn chặn ô nhiễm ven biển thành công, Ruslan Khvostov, chủ tịch đảng Lựa chọn Xanh, cảnh báo những hậu quả lâu dài đối với hệ sinh thái địa phương “có thể rất nghiêm trọng và kéo dài nhiều năm”.
“Các sản phẩm dầu lắng xuống trầm tích dưới đáy biển Đen, làm gián đoạn chuỗi thức ăn và tất cả mọi người đều sẽ phải gánh chịu hậu quả”, ông nói. “Vết dầu loang ngăn chặn oxy, gây ra tình trạng cá, động vật có vỏ và các loài sinh vật đáy biển chết hàng loạt. Phải mất từ 5 đến 10 năm hoặc lâu hơn để khôi phục đa dạng sinh học, tương tự vụ tràn dầu ở Kerch năm 2024. Độc tố tích tụ còn đe dọa chim và động vật có vú dưới biển như cá heo”.
Sau đợt tập kích gần đây nhất của Ukraine hôm 29/4, tình hình tại Tuapse trở nên tồi tệ đến mức thị trấn đã phải sơ tán.
Khi triển vọng hòa bình hay thậm chí là một lệnh ngừng bắn vẫn còn xa vời, Ukraine có thể sẽ tăng cường các cuộc tấn công vào ngành công nghiệp dầu mỏ Nga, vốn đang đem lại nguồn lợi nhuận khổng lồ do cuộc khủng hoảng tại Trung Đông.
“Về mặt chiến thuật, các nhà máy lọc dầu là mục tiêu lý tưởng cho một chiến dịch tiêu hao bằng drone. Các nhà máy này có quy mô lớn, cố định và khó phòng thủ”, Witold Stupnicki, chuyên gia phân tích cấp cao về khu vực châu Âu và Trung Á tại Tổ chức Dữ liệu Sự kiện và Vị trí Xung đột Vũ trang (ACLED), nhận định.
“Các cuộc tấn công liên tục vào Tuapse, 3 lần trong chưa đầy 2 tuần, cho thấy Ukraine muốn thực hiện một chiến dịch dài hơi khiến Nga không thể phục hồi, tương tự chiến thuật nhắm vào các cảng Primorsk và Ust-Luga ở biển Baltic hồi tháng 3”, Stupnicki nói thêm. “Ukraine nhiều khả năng sẽ duy trì và có thể đẩy mạnh chiến dịch này, đặc biệt khi quy mô sản xuất drone trong nước đang tăng lên và các cuộc tấn công kiểu này làm suy yếu hệ thống phòng không Nga, qua đó mở đường cho những đòn tập kích sâu hơn vào lãnh thổ đối phương”.
Thảm họa Tuapse không phải sự cố đầu tiên trong khu vực. Tháng 12/2024, 2 tàu chở dầu của Nga đã bị chìm trong một cơn bão trên biển Đen, làm tràn hàng nghìn tấn dầu, dạt vào gần thị trấn nghỉ mát Anapa. Các đội cứu hộ cùng hàng chục nghìn tình nguyện viên đã được điều động để dọn dẹp một trong những thảm họa môi trường tồi tệ nhất lịch sử Nga.
Dựa trên hành vi của gió trên 7 hành tinh khí khổng lồ và nóng ở ngoài hệ mặt trời, các nhà thiên văn học vừa thu được bằng chứng mạnh mẽ nhất cho đến nay rằng các hành tinh đó cũng sở hữu từ trường như trái đất và 5 hành tinh khác trong hệ mặt trời.
Phát hiện mới, dựa trên các quan sát bằng kính viễn vọng ở Chile và bang Hawaii (Mỹ), làm sâu sắc thêm sự hiểu biết về các ngoại hành tinh, khi cho thấy ít nhất một số hành tinh có chung đặc điểm quan trọng của 6 trong số 8 hành tinh trong hệ mặt trời.
Từ trường là một trường lực vô hình được tạo ra bởi sự chuyển động của vật chất dẫn điện sâu bên trong một hành tinh, tức lõi kim loại nóng chảy, kết hợp với sự quay của hành tinh.
"Đây là lần đầu tiên chúng ta có thể so sánh môi trường từ tính của các hành tinh khác, một bước quan trọng hướng tới việc hiểu được hành tinh nào có thể duy trì sự sống, giữ được nước và thậm chí có thể là nơi trú ngụ của sự sống", AFP dẫn lời nhà thiên văn học Julia Seidel thuộc Đài quan sát Côte d'Azur của Pháp cho biết.
Theo bà Seidel, từ trường đóng vai trò "rất phức tạp trong việc giữ lại khí quyển" bằng cách làm chệch hướng các hạt tích điện bắn phá các hành tinh.
Trong hệ mặt trời của chúng ta, trái đất, sao Mộc và sao Thổ có từ trường hoạt động mạnh, nhưng sao Kim và sao Hỏa thì không.
Tuy nhiên, việc đo lường chính xác những gì đang xảy ra trên các thế giới xa xôi được gọi là ngoại hành tinh là rất khó khăn.
Bằng cách hiểu được tác động của từ trường trong của các hành tinh khí khổng lồ nóng, chúng ta đang tiến gần hơn đến sự hiểu biết toàn diện về vai trò của chúng trong khí quyển hành tinh, bà Seidel kết luận.
Ban đầu, bà Seidel và các đồng nghiệp không có ý định đo từ trường, mà nghiên cứu về gió. Nhóm nghiên cứu đã khảo sát 7 hành tinh khí khổng lồ với nhiệt độ có thể đạt gần 2.000 độ C. Bà Seidel giải thích rằng chúng có "thành phần hoàn toàn chưa được biết đến trong hệ mặt trời của chúng ta".
Những hành tinh này nằm rất gần ngôi sao chủ đến nỗi chúng bị khóa thủy triều. Điều này có nghĩa là chúng luôn có một mặt hướng về phía ngôi sao chủ, tương tự như việc cùng một mặt của mặt trăng luôn hướng về trái đất.
Vì vậy, một mặt của những hành tinh này sẽ luôn nóng như thiêu đốt, trong khi mặt kia chìm trong đêm vĩnh cửu. Sự chênh lệch nhiệt độ cực độ này tạo ra những cơn gió rất mạnh, có vận tốc từ 7.200 đến 25.000 km/giờ, nhóm nghiên cứu phát hiện.
Bộ trưởng An ninh Nội địa Mỹ Markwayne Mullin thông báo ngày làm việc cuối cùng của quyền Giám đốc Todd Lyons tại Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan (ICE) sẽ là ngày 31/5. Ông Lyons, quan chức kỳ cựu với 19 năm công tác tại ICE, đã quyết định chuyển sang lĩnh vực tư nhân.
"Quyền Giám đốc Lyons là lãnh đạo tuyệt vời của ICE và là thành viên then chốt trong chính quyền, giúp Tổng thống Donald Trump loại bỏ những kẻ giết người, cưỡng hiếp, ấu dâm, khủng bố và thành viên băng đảng khỏi các cộng đồng tại Mỹ. Ông đã khôi phục cơ quan bị cản trở làm việc suốt 4 năm trước. Nhờ năng lực lãnh đạo của ông, các cộng đồng tại Mỹ đã trở nên an toàn hơn", Bộ trưởng Mullin cho hay.
Trong thư gửi Bộ trưởng Mullin, ông Lyons gọi thời gian đảm nhiệm vị trí lãnh đạo ICE là "vinh dự lớn", đồng thời chia sẻ quyết định từ chức một phần là để dành thời gian cho gia đình.
Lyons giữ cương vị quyền Giám đốc ICE từ tháng 3/2025, sau thời gian đảm nhiệm các vị trí cấp cao trong Cục Thực thi và Trục xuất. Ông trước đó phụ trách các chiến dịch bắt giữ và trục xuất người nhập cư trái phép, cũng như từng đảm nhiệm nhiều vai trò điều hành tại các "điểm nóng" nhập cư.
Nhiệm kỳ của Lyons diễn ra trong giai đoạn xảy ra nhiều tranh cãi, khi ICE triển khai hàng nghìn đặc vụ tới các bang do chính trị gia Dân chủ lãnh đạo, như California, Oregon, Minnesota, Maine và Illinois, để siết chặt thực thi luật nhập cư. Nhiều vụ đụng độ đã xảy ra do căng thẳng leo thang, trong đó có sự kiện đặc vụ ICE nổ súng khiến hai người thiệt mạng tại Minnesota hồi đầu năm.
Một số chính trị gia Dân chủ đã chỉ trích Lyons sau khi có thông tin ông từ chức. Thống đốc Illinois JB Pritzker cáo buộc ông "vi phạm quyền hiến định" trong lúc điều hành ICE, trong khi nghị sĩ Delia Ramirez tuyên bố Lyons vẫn sẽ phải chịu trách nhiệm trước công chúng sau khi từ chức.
Chính quyền Trump chưa công bố ai sẽ thay thế ông Lyons làm quyền giám đốc ICE. Nỗ lực tìm kiếm người kế nhiệm Lyons sẽ do Bộ trưởng Mullin phụ trách. Thượng viện Mỹ chưa phê chuẩn giám đốc ICE kể từ năm 2017, khiến cơ quan này nhiều năm qua được đặt dưới cơ chế lãnh đạo tạm quyền.
"Lực lượng Mỹ đã hoàn tất việc bàn giao tất cả các căn cứ chính của chúng tôi ở Syria, như một phần của quá trình chuyển giao có cân nhắc và dựa trên các điều kiện", phát ngôn viên Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ Tim Hawkins cho hay.
Ông Hawkins cho biết thêm quân đội Mỹ sẽ tiếp tục hỗ trợ các nỗ lực chống khủng bố do các đối tác dẫn đầu, nhằm đảm bảo sự thất bại lâu dài của Tổ chức Nhà nước Hồi giáo tự xưng (IS), và tăng cường an ninh khu vực.
Bộ Ngoại giao Syria cho hay việc Mỹ rút quân là kết quả của việc thực hiện thành công một thỏa thuận giữa chính phủ trung ương Syria ở Damascus và Lực lượng Dân chủ Syria (SDF) do người Kurd lãnh đạo. SDF từng kiểm soát phần lớn vùng đông bắc Syria, và thành công trong việc chống lại tàn dư của IS.
Những đoàn xe tải có thể được nhìn thấy rời khỏi căn cứ Qasrak vào ngày 16.4, chở theo các phương tiện và thiết bị quân sự, theo AP.
Lực lượng Mỹ bắt đầu rút khỏi căn cứ Qasrak vào cuối tháng 2, dường như là một phần của việc rút quân quy mô lớn hơn của lực lượng Mỹ ở Syria. Vào đầu tháng đó, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ và Bộ Quốc phòng Syria thông báo quân đội Mỹ đã rời khỏi căn cứ al-Tanf ở phía đông Syria gần biên giới với Jordan.
Việc lực lượng Mỹ rút khỏi các căn cứ ở Syria diễn ra sau khi quân đội Mỹ hoàn tất việc chuyển giao khoảng 5.700 thành viên IS từ các trung tâm giam giữ ở đông bắc Syria đến các nhà tù ở Iraq, nơi họ sẽ bị đưa ra xét xử.
Nhiệm vụ chính của quân đội Mỹ tại Syria là ngăn chặn sự trỗi dậy của IS. Tổ chức cực đoan này đã mất quyền kiểm soát lãnh thổ cuối cùng ở Syria vào năm 2019, nhưng những nhóm hoạt động ngầm của chúng vẫn tiếp tục tiến hành các cuộc tấn công ở Syria, Iraq và một số nước khác, theo AP.
