Vài tháng nay, Minh Anh thường xuyên rơi vào trạng thái “nhớ nhớ quên quên”, không thể tập trung làm việc, cơ thể rệu rã khiến hiệu suất sa sút. “Có hôm tôi quên gửi tài liệu cho đối tác lớn, lúc thì đứng thẫn thờ trước cửa nhà vì không nhớ đã khóa xe chưa, thậm chí quên cả những gì định phát biểu trong cuộc họp hàng chục người”, cô kể.
Ngày làm việc của cô gái bắt đầu từ 7h và thường kéo dài đến 2h sáng hôm sau. Giữa guồng quay deadline dồn dập, Minh Anh liên tục phải kiểm tra tin nhắn từ gần chục nhóm chat công việc. Đêm xuống, dù cơ thể kiệt sức, cô vẫn lướt TikTok như một cách giải tỏa áp lực. Cô ví não bộ của mình như chiếc máy tính bị buộc chạy quá nhiều ứng dụng nặng cùng lúc, đến mức “treo hệ thống”.
Rơi vào tình trạng tương tự Minh Anh, nhưng Hoàng Nam, 25 tuổi, chọn cách “sửa chữa” bằng thuốc. Áp lực doanh số kéo dài khiến Nam mất ngủ triền miên. Khi bắt đầu xuất hiện các dấu hiệu đãng trí như quên lịch hẹn với đối tác quan trọng hay nhầm lẫn giờ làm việc, anh lên mạng tìm mua những loại được quảng cáo là “thần dược” bổ não.
Mỗi tháng, Nam chi hàng triệu đồng cho thực phẩm chức năng, kết hợp cà phê đậm đặc để ép bản thân duy trì tỉnh táo. Tuy nhiên, trí nhớ không cải thiện.
Gần đây, Nam xuất hiện các triệu chứng tim đập nhanh, đau dạ dày, đêm ngủ chập chờn và thường xuyên giật mình. Chứng hay quên ngày càng nặng khi não bộ liên tục bị kích thích quá mức, không có thời gian phục hồi. Sau khi khám, bác sĩ yêu cầu anh ngừng toàn bộ thuốc bổ não và điều chỉnh lại lối sống cũng như cường độ làm việc.
TS.BS Hoàng Tiến Trọng Nghĩa, Chủ nhiệm khoa Nội Thần kinh, Bệnh viện Quân y 175, ghi nhận tình trạng “nhớ nhớ quên quên” hay suy giảm trí nhớ ở người trẻ hiện nay ngày càng phổ biến. Dù Việt Nam chưa thống kê cụ thể, các cơ sở y tế ghi nhận số bệnh nhân đến khám vì vấn đề sức khỏe trí não đang gia tăng. “Bản chất của tình trạng này thường là não bộ bị quá tải, giống như lỗi phần mềm hơn là tổn thương cấu trúc hay bệnh lý nguy hiểm”, bác sĩ nói. Tuy nhiên, nếu tình trạng kéo dài kèm theo thay đổi về ngôn ngữ hoặc hành vi, đây có thể là dấu hiệu cảnh báo sa sút trí tuệ khởi phát sớm.
Theo bác sĩ Nghĩa, suy giảm trí nhớ ở người trẻ chủ yếu liên quan đến lối sống thiếu lành mạnh và áp lực kéo dài. Những thói quen như lạm dụng thiết bị công nghệ, dành quá nhiều thời gian trước màn hình, hút thuốc lá hoặc thường xuyên căng thẳng đều có thể ảnh hưởng tiêu cực đến chức năng nhận thức.
Nghiên cứu trên Tạp chí Tâm thần học Lão khoa Mỹ, khảo sát 18.000 người từ 18 đến 99 tuổi, cho thấy 14% người trong nhóm 18-39 tuổi thường xuyên gặp vấn đề về trí nhớ ngắn hạn, chủ yếu liên quan đến stress và thói quen sử dụng công nghệ. Phân tích khác trên Plos One cho thấy người hút thuốc có nguy cơ sa sút trí tuệ cao hơn 30% và nguy cơ mắc bệnh Alzheimer cao hơn 40%. Mức độ hút thuốc càng nhiều, nguy cơ càng tăng; trung bình hút 20 điếu mỗi ngày có thể làm nguy cơ sa sút trí tuệ tăng khoảng 34%.
Thức khuya và thiếu ngủ kéo dài cũng là yếu tố đáng lo ngại ở người trẻ. Khi não bộ không có đủ thời gian phục hồi, trí nhớ và khả năng tập trung sẽ suy giảm, về lâu dài có thể làm tăng nguy cơ suy giảm nhận thức. Ngoài ra, chế độ ăn uống kém lành mạnh, ít đọc sách hoặc tác dụng phụ của thuốc mê sau phẫu thuật cũng có thể góp phần gây ra tình trạng này.
PGS.TS.BS Đỗ Đức Thuần, Chủ nhiệm Khoa Đột quỵ, Bệnh viện Quân y 103, nói chứng “nhớ nhớ quên quên” có thể gặp ở mọi lứa tuổi, kể cả người trẻ. Các dấu hiệu thường gặp gồm giảm khả năng tập trung, dễ lơ đãng trong học tập và công việc, hay quên, khó ghi nhớ, suy giảm tư duy và khả năng đánh giá sự việc. Một số trường hợp còn xuất hiện rối loạn hành vi như lặp đi lặp lại cùng một câu nói, diễn đạt vòng vo do quên từ, cảm xúc thay đổi thất thường, dễ nóng giận, phiền muộn hoặc trở nên thờ ơ.
Để phòng ngừa suy giảm trí nhớ, các chuyên gia khuyến cáo người trẻ cần điều chỉnh lối sống, hạn chế căng thẳng và kiểm soát stress kéo dài. Mỗi người nên xây dựng chế độ ăn uống lành mạnh, bảo đảm đủ các nhóm dưỡng chất, đồng thời bổ sung vi chất cần thiết như vitamin B1 và sắt. Bên cạnh đó, cần tránh hút thuốc lá, hạn chế rượu bia và các chất kích thích.
Việc nghỉ ngơi hợp lý cũng đóng vai trò quan trọng trong bảo vệ sức khỏe não bộ. Người trẻ nên ngủ đủ 7-9 tiếng mỗi đêm, hạn chế thức khuya, tránh làm việc quá sức và duy trì tập thể dục ít nhất 30 phút mỗi ngày. Khám sức khỏe định kỳ giúp phát hiện sớm các bất thường. Đặc biệt, những người có yếu tố nguy cơ tim mạch như tăng huyết áp, đái tháo đường hoặc xuất hiện tình trạng hay quên trước tuổi 40 nên tầm soát sớm.
Các loại thuốc bổ não đắt tiền không phải “chìa khóa vạn năng” để cải thiện trí nhớ. “Khi các yếu tố nguy cơ như áp lực, lối sống không lành mạnh được loại bỏ, hệ thần kinh sẽ tự kích hoạt cơ chế phục hồi, trả lại khả năng tập trung và ghi nhớ tự nhiên cho người trẻ mà không cần đến bất kỳ viên thuốc nào”, bác sĩ nói.
Thạc sĩ, bác sĩ Phạm Quang Khải, Khoa Phẫu thuật Thận Tiết niệu - Nam học, Bệnh viện E, cho biết thận đảm nhiệm nhiều vai trò quan trọng với cơ thể. Do đó, khi cơ thể có bất thường, thận sẽ có dấu hiệu cảnh báo.
Tuy nhiên, suy thận mạn tính là bệnh diễn biến âm thầm, không có triệu chứng nên bệnh nhân ở những giai đoạn sớm có thể không biểu hiện biệt. Khi đã có biểu hiện triệu chứng thì thường đã ở những giai đoạn muộn, dẫn đến điều trị bệnh trở nên khó khăn và hiệu quả thấp.
Bác sĩ chỉ ra một số dấu hiệu buổi đêm cảnh báo nguy cơ bệnh thận, như sau:
Tiểu đêm nhiều
Ở người bình thường, tần suất đi vệ sinh từ 0–1 lần mỗi đêm. Khi thận yếu, mất khả năng cô đặc nước tiểu dẫn đến tiểu đêm nhiều. Tiểu nhiều là tiểu trên 10 lần vào ban ngày và trên ba lần vào ban đêm. Nếu tình trạng này kéo dài, người bệnh nên sớm tới thăm khám tại các bệnh viện có chuyên khoa tiết niệu để được chẩn đoán và điều trị kịp thời. Bác sĩ sẽ chỉ định xét nghiệm máu, tổng phân tích nước tiểu và siêu âm hệ tiết niệu để sàng lọc tìm nguyên nhân.
Lưu ý, nước tiểu bất thường (thường thấy rõ buổi tối) như nhiều bọt (protein niệu), sẫm màu, có máu...là dấu hiệu cảnh báo nguy cơ tổn thương cầu thận.
Phù nhẹ rõ hơn về chiều tối hoặc ban đêm: Nhiều trường hợp bị sưng chân, mắt cá, mí mắt, đi giày dép chật hơn vào buổi tối. Không phải phù là do thận 100%, song phù và tiểu đêm nhiều là dấu hiệu cảnh báo, cần đi kiểm tra.
Khó thở hoặc hồi hộp khi nằm: Nằm xuống thấy tức ngực, khó thở, nguy cơ ứ dịch, ảnh hưởng phổi hoặc rối loạn điện giải (đặc biệt kali). Đây là dấu hiệu nặng, cần đi khám sớm
Ngứa da, khô da về đêm: Ngứa tăng về đêm, bôi dưỡng ẩm không đỡ có thể do tích tụ ure và độc chất trong máu.
Đau lưng vùng thận (tăng khi nằm): Đau âm ỉ vùng hông lưng, có thể do sỏi thận, viêm thận, bể thận. Đau thận thường không cải thiện khi nghỉ ngơi, xoa bóp hoặc kéo giãn.
Mất ngủ, chuột rút đêm (ít đặc hiệu hơn): Do rối loạn điện giải, tích độc chất.
Cách tốt nhất là chủ động đi khám kiểm tra sức khỏe định kỳ và tầm soát bệnh thận ít nhất một lần mỗi năm. Khi có những dấu hiệu, triệu chứng nghi ngờ mắc bệnh thận như mệt mỏi, xanh xao, ăn uống kém, buồn nôn và nôn, rối loạn tiểu tiện... cần đi kiểm tra. "Tuyệt đối không tự điều trị theo phương pháp trên mạng", bác sĩ nói.
Ngoài ra, mọi người cần thực hiện lối sống lành mạnh, ăn cân bằng, uống đủ nước, không ăn mặn, hạn chế đồ ăn nhanh và lạm dụng thức uống có cồn, nói không với thuốc lá. Tập thể dục thể thao hàng ngày tùy theo tình trạng sức khỏe từng cá nhân. Điều trị triệt để các bệnh lý cấp tính như nhiễm khuẩn đường hô hấp, nhiễm khuẩn ngoài da, nhiễm trùng đường tiết niệu...
Tránh sử dụng thuốc bừa bãi đặc biệt là các thuốc không cần kê đơn, thuốc thảo dược không rõ nguồn gốc. Không nên sử dụng chất kích thích (cà phê, trà, rượu bia, thuốc lá) vào buổi tối, gây căng thẳng thần kinh, mất ngủ.
Tuy nhiên, các chuyên gia nhãn khoa cảnh báo thói quen dụi mắt thường xuyên có thể gây tổn thương mắt, thậm chí ảnh hưởng thị lực nếu kéo dài. Ông Taylor Starnes, bác sĩ nhãn khoa và bà Neelam Patadia, chuyên gia đo thị lực tại Mỹ đã chia sẻ về vấn đề này, theo trang NDTV (Ấn Độ).
Nguyên nhân thường gặp nhất là viêm kết mạc dị ứng. Tình trạng này xảy ra khi mắt tiếp xúc với các tác nhân như phấn hoa, bụi hoặc môi trường ô nhiễm. Mắt dễ đỏ, sưng, ngứa và xuất hiện cảm giác khó chịu ở mí mắt.
Ngoài dị ứng, khô mắt và viêm bờ mi cũng khiến mắt có cảm giác cộm như có dị vật bên trong.
Da vùng mí mắt rất mỏng nên dễ kích ứng bởi môi trường hoặc kính áp tròng. Khi khó chịu kéo dài, phản xạ dụi mắt xuất hiện thường xuyên hơn.
Dụi mắt mạnh và lặp lại nhiều lần có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh giác mạc chóp. Đây là tình trạng giác mạc mỏng dần và biến dạng thành hình chóp thay vì giữ độ cong tự nhiên.
Giác mạc bị biến dạng khiến ánh sáng đi vào mắt không còn hội tụ đúng vị trí. Người bệnh nhìn mờ, dễ bị loạn thị và suy giảm thị lực theo thời gian.
Hiện nay, bác sĩ có thể điều trị bệnh bằng phương pháp liên kết chéo giác mạc nhằm tăng độ bền cho giác mạc và hạn chế bệnh tiến triển. Tuy nhiên, nhiều trường hợp vẫn phải dùng kính áp tròng chuyên dụng để cải thiện thị lực. Khi giác mạc tổn thương nặng, bệnh nhân có thể cần ghép giác mạc.
Dụi mắt quá mạnh còn có thể làm trầy giác mạc. Tình trạng này gây đau nhức dữ dội, chảy nước mắt và nhìn mờ. Móng tay vô tình chạm vào mắt trong lúc dụi cũng dễ làm giác mạc bị tổn thương.
Ngoài ra, dụi mắt còn có thể làm vỡ các mạch máu nhỏ trên bề mặt mắt, khiến mắt đỏ rực. Dù tình trạng này thường tự khỏi sau khoảng một đến hai tuần, mắt vẫn có cảm giác khó chịu và mất thẩm mỹ.
Các chuyên gia cũng cảnh báo dụi mắt làm tăng nguy cơ lây lan viêm kết mạc, còn gọi là đau mắt đỏ. Virus và vi khuẩn dễ phát tán qua tay khi chạm vào mắt nhiều lần.
Theo khuyến nghị, bạn nên dùng nước mắt nhân tạo để làm dịu mắt và giảm cảm giác khô rát. Chườm lạnh cũng giúp giảm ngứa hiệu quả.
Với trường hợp dị ứng, cần hạn chế tiếp xúc với tác nhân gây kích ứng như phấn hoa hoặc bụi.
Thuốc nhỏ mắt chống dị ứng có thể hỗ trợ kiểm soát triệu chứng khi dùng đúng hướng dẫn.
Nếu mắt vẫn ngứa kéo dài dù đã chăm sóc tại nhà, người bệnh nên đi khám để được kiểm tra và điều trị phù hợp.
Người uống rượu thường đi tiểu nhiều hơn bình thường. Nếu không bổ sung đủ nước, cơ thể dễ bị mất nước, ảnh hưởng đến hoạt động của thận do cơ quan này cần đủ dịch và điện giải để duy trì chức năng bình thường.
Mất nước nghiêm trọng có thể làm giảm lượng máu đến thận, khiến cơ quan này phải hoạt động nhiều hơn để lọc chất thải và duy trì cân bằng điện giải. Về lâu dài, mất nước mạn tính làm tăng nguy cơ tổn thương thận và hình thành sỏi thận. Người thường xuyên uống nhiều rượu nhưng không uống đủ nước có nguy cơ mắc sỏi thận cao hơn.
Suy giảm chức năng thận
Khi uống nhiều rượu bia, thận phải hoạt động nhiều hơn để duy trì cân bằng nước, điện giải và thải các sản phẩm chuyển hóa của rượu. Uống quá nhiều trong thời gian ngắn có thể gây suy giảm chức năng thận đột ngột, còn gọi là tổn thương thận cấp.
Tình trạng này xảy ra khi cơ thể mất nước, rối loạn điện giải và các sản phẩm chuyển hóa của rượu tích tụ quá nhanh, khiến thận không kịp duy trì cân bằng chất lỏng cần thiết. Dù có thể hồi phục nếu được điều trị kịp thời, tổn thương thận cấp vẫn làm tăng nguy cơ mắc bệnh thận mạn về sau.
Huyết áp cao và tiểu đường type 2
Uống quá nhiều rượu làm tăng nguy cơ tăng huyết áp và tiểu đường type 2 - hai nguyên nhân phổ biến gây bệnh thận mạn tính (CKD). Cả hai tình trạng này đều có thể làm tổn thương các mạch máu nhỏ trong thận, ảnh hưởng đến khả năng lọc chất thải và dịch dư thừa của cơ quan này. Theo thời gian, tổn thương tích tụ có thể khiến chức năng thận suy giảm dần.
Viêm và stress oxy hóa
Tiêu thụ nhiều rượu, dù là uống quá chén trong thời gian ngắn hay kéo dài, đều có thể làm tăng stress oxy hóa và phản ứng viêm trong cơ thể. Theo thời gian, tình trạng này góp phần gây tổn thương mô, hình thành sẹo thận (xơ hóa thận), suy giảm chức năng thận và tăng nguy cơ bệnh thận mạn tính.
Tổn thương gan
Uống rượu kéo dài là một trong những nguyên nhân phổ biến gây bệnh gan. Khi chức năng gan suy giảm, lưu lượng máu đến thận cũng có thể bị ảnh hưởng, làm tăng nguy cơ tổn thương thận. Người bệnh có thể xuất hiện các triệu chứng như mệt mỏi, chán ăn, vàng da, vàng mắt, cổ trướng (bụng to do tích dịch), phù, tiểu ít và nước tiểu sẫm màu.
Để bảo vệ sức khỏe, mỗi người nên hạn chế uống rượu bia. Một đơn vị cồn tương đương khoảng 330 ml bia, 150 ml rượu vang hoặc 45 ml rượu mạnh. Các chuyên gia khuyến cáo nam giới không nên uống quá 2 đơn vị cồn/ngày, nữ giới không quá một đơn vị/ngày và nên có những ngày không uống rượu trong tuần.
