Dự án “Cây xanh & lá cũng xanh – sân chơi “đầu bạc”” do Cuội Theater và trung tâm ICS đồng tổ chức, với sự đồng hành của Goethe-Institut TP.HCM, cùng sự bảo trợ của Tổng Lãnh sự quán CHLB Đức và Vương quốc Hà Lan tại TP.HCM, vừa diễn ra ngày 24-5.
Chuỗi hoạt động cộng đồng, sức khỏe và nghệ thuật dành cho nhiều thế hệ, thân thiện với người LGBTI+ và gia đình, có hỗ trợ phiên dịch ngôn ngữ ký hiệu.
Tại đây, người lớn tuổi cùng gia đình được tham gia “Iyengar Yoga – Tỉnh thức trong hành động”, vẽ sáng tạo “Vẽ thêm xanh”, múa “Liên chuyển ứng tác”, “Dòng chảy thư pháp”, không gian tâm sự “Nhà là nơi bắt đầu” dành cho phụ huynh và con là LGBTI+, tọa đàm “Gia đình của con là..?” với sự tham gia của phụ huynh, con và chuyên gia tâm lý, chiếu phim “Chiếu bóng thời gian” về người cao tuổi và di sản ký ức…
Chuỗi hoạt động giúp các thành viên gia đình, đặc biệt là ông bà và cha mẹ, tiếp cận kiến thức thời đại mới như nghệ thuật, đa dạng giới, sức khỏe tinh thần, công nghệ và mạng xã hội, để các thế hệ gặp gỡ, giao lưu và kết nối qua những trải nghiệm.
Chăm chú vẽ từng hình tròn và tô màu, chị Nguyễn Thị Hằng (34 tuổi, TP.HCM) được bà ngoại Nguyễn Thị Thanh Xuân (79 tuổi) rủ tham gia.
Cả hai bà cháu không đặt ra bất kỳ kế hoạch hay ý tưởng cụ thể nào khi vẽ. “Mỗi người cứ tự do làm theo ý mình, mọi thứ diễn ra rất ngẫu nhiên nhưng lại hài hòa và đẹp mắt”, chị chia sẻ.
Chị Hằng kể bà ngoại nấu ăn rất ngon, đặc biệt các món salad, đồng thời luôn là “kim chỉ nam” trong cuộc sống, dạy chị nhiều điều hay. Hai bà cháu thường cùng nhau đi ăn, đi chơi và đi chùa.
Vốn rất hợp tính nên hai bà cháu thường xuyên đồng hành cùng nhau. Bà Thanh Xuan nói điều đáng quý ở chương trình là sự hiện diện của nhiều thế hệ khác nhau, từ người trẻ đến người lớn tuổi, nhưng vẫn tìm thấy sự đồng điệu trong sở thích và câu chuyện chung.
Chị Phạm Mai Diệp (ngụ phường Hiệp Bình, TP.HCM) cùng con trai Phúc Nguyên (13 tuổi) đã có giây phút vui vẻ bên nhau.
Chị Diệp kể do công việc bận rộn nên thời gian hai mẹ con ở nhà khá ít, chủ yếu xoay quanh việc ăn uống và học tập, ít có hoạt động vui chơi cùng nhau.
“Lâu rồi hai mẹ con mới có dịp ngồi vẽ tranh và chơi cùng nhau như vậy, tôi có thêm cơ hội để tâm sự, thấu hiểu cảm xúc và suy nghĩ của con hơn”, chị chia sẻ.
Phúc Nguyên tỏ ra hào hứng khi được tham gia cùng mẹ. Em cho biết ở nhà hiếm khi có thời gian chơi cùng mẹ nên những lúc được tham gia hoạt động hay đi xem phim cùng nhau đều rất vui, bởi cả hai có thể tạm gác lại những căng thẳng thường ngày.
Anh Nguyễn Thanh Phương (người khởi xướng dự án) đã nhiều năm làm việc trong lĩnh vực sân khấu điện ảnh. Mỗi khi thực hiện một tác phẩm, anh luôn tự hỏi ai sẽ là khán giả sẵn sàng đến xem và đồng hành với nghệ thuật.
Tuy nhiên, phần lớn các hoạt động văn hóa, nghệ thuật hiện nay thường hướng đến người trẻ, trong khi người cao tuổi ít khi được xem là đối tượng tham gia chính.
“Tôi thấy điều đó khá phi lý, giống như người lớn tuổi đang bị tách khỏi đời sống sinh hoạt cộng đồng”, anh nói.
Từ suy nghĩ đó, anh cùng mọi người xây dựng một không gian mà ở đó các hoạt động được thiết kế gần gũi, thân thiện, dễ tiếp cận hơn với người cao tuổi.
Anh mong nghệ thuật có thể trở thành cầu nối, giúp mở ra những cuộc trò chuyện nhẹ nhàng, an toàn giữa các thế hệ trong gia đình.
“Người trẻ và người lớn tuổi đều có niềm vui, nhu cầu và cách tận hưởng cuộc sống riêng, không nhất thiết phải giống nhau. Chúng tôi không muốn việc tạo niềm vui cho ông bà, cha mẹ trở thành áp lực hay một nghĩa vụ.
Điều quan trọng là mỗi người, kể cả người cao tuổi, đều có thể tự tìm thấy niềm vui cho mình, gặp gỡ bạn mới và tham gia các hoạt động mình yêu thích”, anh Phương chia sẻ.
Sự việc bắt nguồn từ ngày 6/5 khi một số người nói không thể thanh toán trên các sàn thương mại điện tử do hệ thống báo "địa chỉ không hỗ trợ giao hàng". Bộ phận chăm sóc khách hàng giải thích, nhiều cửa hàng đã chặn đơn đến khu vực này do tỷ lệ người mua lợi dụng chính sách yêu cầu hoàn tiền "ở mức rất cao".
Nhiều chủ tài khoản bán hàng xác nhận sự việc. Một người kinh doanh quần áo cho biết từng gửi 122 bưu kiện đến Yingfeng nhưng có 94 đơn bị trả lại kèm yêu cầu hoàn tiền.
Khảo sát của báo The Paper cho thấy các thương hiệu như Saint Laurent, Prada hay Miu Miu đã đưa toàn bộ phường Yingfeng vào danh sách hạn chế.
Thử nghiệm của Jimu News hôm 10/5 cho thấy, khi đặt mua đôi sandal Prada giá hơn 7.000 tệ (khoảng 24 triệu đồng) hoặc túi đồ IKEA đến địa chỉ tại Yingfeng, hệ thống báo "không hỗ trợ giao hàng" hoặc "hết hàng". Giao dịch chỉ thành công khi đổi sang khu vực lân cận.
Phường Yingfeng, quận Tiêu Sơn, Hàng Châu có khoảng 239.000 người, với 70% là thanh niên. Nơi đây tập trung nhóm người làm nghề livestream. Riêng chung cư Regent International - tòa nhà biểu tượng của Hàng Châu, sức chứa ước tính lên tới hơn 20.000 người, chủ yếu là các hot girl, streamer và KOL, được ghi nhận là điểm có số lượng đơn hoàn trả cao nhất.
Xiao Shui, cư dân tại Yingfeng, kể cô không thể đặt mua túi xách hãng Miu Miu từ tháng 9/2023 do lỗi hệ thống. Ngày 8/5, một thanh niên tại đây cũng xác nhận không thể mua giày trên nền tảng Douyin.
Li, người làm nghề livestream tại Yingfeng, cho rằng đây là phản ứng của một số nhãn hàng. Li kể cô thường mua hàng online, giữ lại 30% và hoàn trả 70% sau thời gian dùng thử. Cô lý giải tỷ lệ này hợp lý do chất lượng hàng hóa đôi khi không như quảng cáo.
Wu Chao, một streamer khác ở Yingfeng, nói tỷ lệ trả hàng của nhóm làm nghề này khá cao do đặc thù công việc. "Họ có thể đặt hàng chục món cùng lúc (làm đạo cụ khi livestream), nhưng chỉ giữ lại một hoặc hai món", Wu kể.
Người quản lý trạm chuyển phát nhanh tại Yingfeng, ông Duan, xác nhận tình trạng trục lợi qua mạng. Trước kỳ nghỉ lễ 1/5, ba thương hiệu giày dép và túi xách đã ngừng giao hàng đến khu vực này do bị khách đặt đồ mang đi chơi rồi hoàn hàng lấy lại tiền. Ông Duan cho biết nhiều người còn mua hàng tầm trung để bán trên các nền tảng đồ cũ, nếu không bán được sẽ trả lại cho cửa hàng.
"Nhân viên giao hàng phải đi thu gom đơn hoàn trả mà không có thêm thu nhập, làm tăng khối lượng công việc", ông Duan nói.
Xiao Zhang, một nhân viên chuyển phát khác, kể một thương hiệu đắt tiền từng bị người dân khu vực mua về sao chép làm hàng nhái, dẫn đến việc bị từ chối giao hàng.
Lao Bai, chủ một gian hàng trên Taobao, cho biết ngành thời trang chịu thiệt hại nặng khi tỷ lệ hoàn trả lên tới 50-70%. Anh nói từng phải đền bù các sản phẩm bị khách làm hỏng để đòi tiền. Một số nền tảng như Taobao hay Douyin cho phép khách hàng hoàn trả trong 7 ngày không cần lý do dẫn đến việc trục lợi. Lao Bai phải tự lắp bốn camera giám sát quy trình đóng gói và chặn giao dịch với nhiều khách hàng.
Đại diện Ủy ban phường Yingfeng từ chối bình luận.
Chuyên gia bán lẻ Zhuang Shuai, người sáng lập Bailian Consulting, nhận định sự việc xuất phát từ sự mất cân bằng trong quy tắc của nền tảng. Ông đề xuất các sàn thương mại điện tử cần thiết lập ngưỡng tỷ lệ hoàn trả, yêu cầu người mua chịu phí vận chuyển nếu trả hàng vượt mức 80% mỗi tháng, đồng thời lập danh sách hạn chế các gian hàng quảng cáo sai sự thật.
"Mẹ đã được giải thoát khỏi những cơn đau, nhưng khi bà mất tôi nhận ra mình thực sự cô độc trên đời", chị My, 37 tuổi, ở Bắc Ninh nói.
Năm 2023, mẹ chị phát hiện ung thư giai đoạn ba trên nền bệnh Parkinson. Chị My nghỉ việc tại Hà Nội, chuyển sang làm tự do để vừa chăm con nhỏ, vừa lo cho mẹ. Thời điểm bà bị bệnh viện trả về, con thứ hai của chị mới ba tháng tuổi. Một mình chị xoay xở với 5 cữ thuốc, bơm cháo qua ống sonde, thay băng và xử lý dịch khối u mỗi ngày.
Chồng đi làm xa đến khuya, họ hàng chỉ hỗ trợ được lúc ngặt nghèo. Mẹ chị không nói được nên mỗi khi cần con gái trợ giúp, bà vỗ tay. "Có những đêm vừa chợp mắt đã bật dậy vì tiếng vỗ tay. Mọi thứ cứ lặp lại đến kiệt sức", chị kể.
Anh Trần Quốc Trung, 26 tuổi, ở Ninh Bình cũng rơi vào hoàn cảnh tương tự. Hai năm trước, anh nghỉ việc ở nước ngoài về chăm mẹ đột quỵ nằm liệt giường. Không có anh chị em, Trung vừa làm việc tự do, vừa hỗ trợ bố chăm mẹ. Để duy trì tài chính chi trả viện phí của mẹ, anh làm hai, ba công việc một lúc, mỗi ngày chỉ ngủ 4 tiếng.
"Một bên là mẹ bệnh, một bên là bố đã già yếu. Nhiều lúc tôi muốn trốn đi đâu đó nhưng không thể vì mình là điểm tựa duy nhất", Trung nói.
Theo tiến sĩ tâm lý Nguyễn Thị Minh, Học viện Chính trị Khu vực II, những người con một phải gánh chịu áp lực như Hà My, Quốc Trung không hiếm, tương lai sẽ tăng lên bởi quy mô gia đình Việt Nam có xu hướng ít người hơn.
Theo thống kê của Bộ Y tế, mức sinh toàn quốc đang giảm mạnh, từ 2,11 con/phụ nữ năm 2021 xuống 1,91 vào năm 2024 và tiếp tục xu hướng giảm. Báo cáo Tổng điều tra dân số và nhà ở năm 2019 cho thấy nhóm hộ gia đình từ 1 đến 3 người chiếm 50% trên cả nước. Đây là sự dịch chuyển cấu trúc xã hội rất lớn khi mô hình gia đình truyền thống (4-5 người trở lên) không còn áp đảo. Điều này đồng nghĩa số gia đình một con, trong đó người con phải gánh toàn bộ trách nhiệm chăm sóc cha mẹ, ngày càng tăng.
GS TS Giang Thanh Long, chuyên gia về dân số, nhận định hệ thống chăm sóc người cao tuổi tại Việt Nam vẫn chủ yếu dựa vào gia đình. Khi quy mô gia đình thu hẹp theo mô hình "1-2-4" (một người con phải lo cho hai bố mẹ và bốn ông bà), gánh nặng sẽ dồn lên vai từng cá nhân. "Khoảng trống giữa nhu cầu chăm sóc và hệ thống hỗ trợ cộng đồng đang ngày càng lớn", ông Long nhấn mạnh.
Nghiên cứu từ Đại học Missouri (Mỹ) trên 1.800 người cũng chỉ ra con một có mức độ căng thẳng cao hơn hẳn khi chăm sóc người thân. Họ thường rơi vào tình trạng "caregiver burnout" (người chăm sóc kiệt sức) nhanh hơn vì không có người cùng chia sẻ những ký ức gia đình hay cùng bàn bạc trước các quyết định sinh tử của cha mẹ.
Tuy vậy, giáo sư Long cho rằng không nên nhìn vấn đề một chiều. Sinh nhiều con không đồng nghĩa cha mẹ sẽ được chăm sóc tốt. Trong những gia đình khó khăn, sự thiếu thốn có thể kéo dài qua nhiều thế hệ. Ngược lại, nếu con một được đầu tư tốt về giáo dục, sức khỏe và tài chính, việc chăm sóc cha mẹ sẽ được thực hiện tốt trong khả năng.
Ở góc nhìn khác, tiến sĩ Nguyễn Thị Minh cho biết rằng con một không chỉ gánh trách nhiệm tài chính, thể chất mà còn gánh toàn bộ kỳ vọng tình cảm. Trong khi những gia đình đông con có thể bù đắp cho nhau (người góp tiền, người góp công sức), con một hoàn toàn không có "hệ thống dự phòng" này.
Một bất lợi nữa là mối gắn kết sâu sắc giữa con một và cha mẹ. Khi cha mẹ yếu, họ không chỉ mất người thân mà còn mất luôn chỗ dựa tinh thần. Đồng thời, họ cũng thiếu người cùng chia sẻ ký ức gia đình, yếu tố giúp giảm cảm giác cô lập trong quá trình chăm sóc.
Trường hợp của Diệu Linh, 40 tuổi, ở Hưng Yên là minh chứng. Năm năm trước, mẹ chị mắc Alzheimer ở tuổi 54, không còn nhận ra người thân. Tài chính không phải vấn đề, nhưng Linh dần đối diện mất mát lớn hơn khi mẹ, chỗ dựa tinh thần quan trọng nhất, không còn như trước. "Tôi mất hai năm để làm quen với cú sốc này", chị nói. Chị đón mẹ về sống cùng để tiện chăm sóc.
Nhưng khi mẹ bệnh, bố chị sống một mình tại Thái Nguyên cũng bắt đầu yếu. Ông từng đi phẫu thuật một mình vì không muốn con gái thêm gánh nặng. "Những lúc đó, tôi thấy mình bất lực vì không thể phân thân để ở bên cả hai", chị Linh nói.
Để giảm bớt áp lực này, các chuyên gia cho rằng cần có sự chuẩn bị từ cả hai phía. Cha mẹ cần xây dựng nền tảng tài chính và sức khỏe độc lập sớm nhất có thể. Với những người con, thay vì tâm lý "tự mình phải làm tất cả", cần chủ động kết nối với các dịch vụ chăm sóc chuyên nghiệp hoặc mạng lưới họ hàng ngay từ khi cha mẹ còn minh mẫn.
Ở tầm vĩ mô, GS. Giang Thanh Long cho rằng Việt Nam cần sớm hoàn thiện hệ thống an sinh xã hội toàn diện, phát triển các mô hình dưỡng lão cộng đồng và dịch vụ chăm sóc tại nhà chuyên nghiệp để giải phóng sức lao động cho "thế hệ bánh mì kẹp".
Theo thông báo của Cục Quản lý giao thông thuộc Bộ Công an Trung Quốc, sự việc xảy ra vào khoảng 2h40 ngày 28/5 trên cao tốc G40 đoạn qua thành phố Nam Dương, tỉnh Hà Nam.
Giới chức cho biết, chiếc xe khách loại nhỏ có sức chứa tối đa 9 người nhưng thời điểm xảy ra tai nạn có tới 16 người trên xe. Xe khách đã đâm vào đuôi một xe tải kéo rơ moóc đang lưu thông cùng chiều trên đường cao tốc ở tỉnh Hà Nam lúc 2h40 sáng.
Vụ va chạm khiến 13 người thiệt mạng, 3 người khác bị thương. Ngay khi nhận được tin báo, Bộ Công an Trung Quốc đã lập tức cử tổ công tác tới hiện trường để chỉ đạo điều tra nguyên nhân vụ tai nạn.
Tai nạn giao thông gây chết người xảy ra khá thường xuyên ở Trung Quốc do tình trạng lái xe bất cẩn và thiếu tuân thủ các tiêu chuẩn về an toàn.
