Từ ngày 10/12/2025, Australia là quốc gia đầu tiên chính thức cấm người dùng dưới 16 tuổi sở hữu tài khoản mạng xã hội trên những nền tảng như TikTok, Facebook và YouTube.
Quốc gia này cho biết, danh sách các nền tảng bị áp dụng sẽ liên tục được thay đổi khi sản phẩm mới xuất hiện, thu hút các đối tượng trong lệnh cấm chuyển sang sử dụng nền tảng khác.
Vào thời điểm đưa ra lệnh cấm, 10 nền tảng mạng xã hội lớn nhất đã được lệnh phải chặn trẻ em truy cập, nếu không sẽ đối mặt với mức phạt lên tới 49,5 triệu AUD (khoảng 33 triệu USD).
Luật này vấp phải chỉ trích từ các tập đoàn công nghệ lớn, nhưng lại được sự ủng hộ mạnh mẽ từ phụ huynh và các tổ chức bảo vệ trẻ em. Nhiều quốc gia trên thế giới cũng đưa vấn đề này lên nghị trường để thảo luận sôi nổi, đưa ra các bước để học hỏi, từng bước áp dụng ở quốc gia mình.
Trẻ em đã tuân thủ lệnh cấm hay chưa?
Khoảng 4,7 triệu tài khoản đã bị gỡ bỏ trên 10 nền tảng mạng xã hội để tuân thủ lệnh cấm từ ngày 10/12/2025. Con số này chỉ phản ánh số tài khoản tại Australia bị vô hiệu hóa trên các nền tảng như TikTok, YouTube, Instagram, Facebook và Twitch trong những ngày sau khi lệnh cấm có hiệu lực.
Điều này đã cho thấy phần nào thành công về mặt kỹ thuật trong việc buộc các nền tảng tuân thủ lệnh cấm.
Tuy nhiên, một nghiên cứu của Viện Nghiên cứu Kinh tế Gary Becker Milton Friedman (Đại học Chicago) khảo sát 507 thanh thiếu niên Australia từ 14-18 tuổi diễn ra trong tháng 3-4 cho thấy mức độ tuân thủ thấp đối với lệnh cấm: chỉ khoảng 27% nhóm 14-15 tuổi tuân thủ theo lệnh cấm sử dụng mạng xã hội với người dưới 16 tuổi của chính phủ; trong khi 86% biết những nền tảng nào bị cấm, cho thấy mức độ nhận biết về lệnh cấm là rất phổ biến.
Nhiều khảo sát độc lập khác cũng được thực hiện trong cùng giai đoạn này: Báo cáo tháng 3/2026 của Ủy viên An toàn điện tử cho thấy 63–69% người dưới 16 tuổi vẫn giữ tài khoản trên Facebook, Instagram, Snapchat và TikTok; Molly Rose Foundation báo cáo 61% nhóm 12-15 tuổi vẫn đang tích cực sử dụng các nền tảng.
Một khảo sát của YouGov với phụ huynh Australia cho thấy phần lớn quan sát thấy một số thay đổi hành vi, trong đó một nhóm thiểu số đáng kể cho biết có sự chuyển dịch sang các nền tảng thay thế.
Vì sao chưa hiệu quả như mong đợi?
Nhiều chuyên gia khẳng định, môi trường xung quanh nơi có bạn bè đồng trang lứa có thể củng cố hành vi tuân thủ quy định của chính phủ. Trong khi đó, phần lớn thanh thiếu niên tham gia các khảo sát vẫn tin rằng bạn bè đang sử dụng các nền tảng đã bị cấm.
Giá trị của việc sử dụng mạng xã hội phụ thuộc vào việc còn những ai khác cũng có mặt trên nền tảng đó. Điều này có nghĩa là khi tỷ lệ bạn bè đồng trang lứa sử dụng cao, lựa chọn của các em có thể vẫn là tiếp tục sử dụng, ngay cả khi việc truy cập bị hạn chế về mặt chính thức.
Vì vậy, việc một lệnh cấm có thể tự duy trì hay không chỉ phụ thuộc vào mức độ nhận thức, tự nguyện tuân thủ của từng cá nhân mà còn có tỷ lệ bạn bè đồng trang lứa mà mỗi thiếu niên cần thấy là đã thực hiện yêu cầu không sử dụng mạng xã hội.
Các lý do khác như danh tiếng của bản thân trên mạng xã hội, nỗi sợ bị bỏ lỡ, sự buồn chán khi khó khăn trong cập nhật tình hình với bạn bè... cũng được liệt kê sau khi khảo sát ý kiến của trẻ em về lệnh cấm.
Điều này một phần cho thấy sự phụ thuộc và cách sử dụng mạng xã hội vô tình "định nghĩa" hình ảnh, mặc định thói quen của trẻ vị thành niên.
Một yếu tố khác liên quan đến mức phạt khi đạo luật không đề cập đến việc người không tuân thủ lệnh cấm phải đối mặt.
Theo nghiên cứu của Viện Nghiên cứu Kinh tế Gary Becker Milton Friedman, chỉ 22% nhóm bị cấm tin rằng có hậu quả cá nhân khi vi phạm lệnh cấm, tới 47% tin rằng hậu quả chỉ áp dụng cho các nền tảng.
Trong khi các nền tảng có thể bị phạt lên đến hàng chục triệu USD thì trẻ vị thành niên không phải chịu chế tài pháp lý, dẫn đến việc các em bất chấp lách luật.
Các phương pháp xác minh độ tuổi mà các nền tảng sử dụng như quét gương mặt, xác minh danh tính, suy luận hành vi từ ngôn ngữ và mô hình đăng nhập, tín hiệu từ mạng lưới bạn bè - đều không đem lại hiệu quả tối ưu.
Nhiều người dùng sau khi bị gỡ tài khoản vẫn có thể lập tài khoản mới, sử dụng VPN để chuyển mã vùng sử dụng, dùng hình ảnh, thông tin cá nhân của người lớn trong gia đình để qua mặt các bước xác minh độ tuổi…
Bên cạnh đó, cha mẹ anh chị lớn trong nhà cũng là một phần nguyên nhân khiến việc thực hiện lệnh cấm chưa hiệu quả khi có nhiều phụ huynh giúp con mình lập tài khoản mới sau khi tài khoản cũ bị xoá; ngầm cho phép con sử dụng hoặc có các biện pháp kiểm soát chưa chặt chẽ.
Cần nhiều thời gian để đánh giá kỹ
“Dữ liệu của chúng tôi vẫn còn rất hạn chế. Chúng tôi đang quan sát thêm vài tháng nữa trước khi tiến hành phân tích sâu hơn”, bà Caroline Thain, Cố vấn lâm sàng cấp quốc gia của Tổ chức sức khỏe tâm thần Headspace cho biết trong một bài phỏng vấn hồi tháng 3/2026.
Bà Julie Inman Grant - Uỷ viên An toàn Điện tử Australia (eSafety commissioner) thông báo sẽ tiến hành đánh giá lệnh cấm qua một nghiên cứu theo dõi hơn 4.000 trẻ em và gia đình trong hơn 2 năm.
Nghiên cứu sẽ bao gồm các cuộc khảo sát, cũng như việc theo dõi mức độ sử dụng điện thoại thông minh trên cơ sở tự nguyện, nhằm ghi nhận thông tin về thời lượng sử dụng ứng dụng và thời điểm sử dụng trong ngày. Việc đánh giá cũng sẽ dựa trên các dữ liệu bên ngoài, bao gồm kết quả kiểm tra ở trường, dữ liệu chăm sóc sức khỏe và dữ liệu kê đơn thuốc.
“Nghiên cứu cũng sẽ xem xét hành vi tìm kiếm sự giúp đỡ, các mối quan hệ trong gia đình cũng như những trải nghiệm và tác động ban đầu đối với người trẻ dưới 16 tuổi”, bà Inman Grant cho biết.
Nhiều nghiên cứu đang được triển khai, công bố theo các giai đoạn cụ thể, có sự tham gia của nhiều cơ quan, trường học, tổ chức cùng nghiên cứu nhằm đưa ra những kết luận đa chiều về tác động của lệnh cấm này.
Ủy viên An toàn điện tử Australia cho biết cơ quan này đang đánh giá cách các nền tảng tuân thủ lệnh cấm và đảm bảo thanh thiếu niên tiếp tục bị ngăn khỏi các nền tảng này, nhưng hiện vẫn còn quá sớm để nói liệu có biện pháp thực thi nào sắp được áp dụng hay không.
Bà Thain cho biết tác động của lệnh cấm đối với thanh thiếu niên sẽ phụ thuộc vào nhiều yếu tố, đồng thời kêu gọi các chính phủ muốn đi theo bước chân của Australia không nên mặc định rằng họ hiểu rõ hơn người trẻ, mà cần đưa ý kiến của thanh thiếu niên vào quá trình xây dựng chính sách.
“Hãy xem các em là những người hiểu rõ nhất cuộc sống của chính mình, đưa các em tham gia đóng góp vào từng giai đoạn của quá trình này nếu muốn thực hiện chính sách này có hiệu quả”, bà nói.
Tin Gốc: Dân Trí
