Mỗi tháng gia đình anh chi 20-25 triệu đồng nuôi con, gồm học phí chính khóa, tiếng Anh, năng khiếu, ăn uống và giải trí cuối tuần. Con số này vượt quá thu nhập của một người trụ cột. Gánh nặng tiền bạc kéo theo căng thẳng trong đời sống vợ chồng. Vợ anh hay ghen, giảm ham muốn và liên tục than phiền tác dụng phụ của thuốc tránh thai.
“Quá nhiều áp lực bủa vây khiến tôi sợ đẻ. Tôi muốn triệt sản để giải tỏa gánh nặng tài chính và để vợ yên tâm”, anh kể với bác sĩ Phạm Quang Khải, Khoa Phẫu thuật Thận Tiết niệu – Nam học, Bệnh viện E.
Dù vậy, bác sĩ khuyên người bệnh rằng tâm lý ngại sinh, sợ vất vả ở tuổi 30-35 thường mang tính thời điểm. Khi con lớn, kinh tế ổn định, nhiều người lại khao khát thêm con.
“Lúc ấy, nối lại ống dẫn tinh rất phức tạp, tỷ lệ thành công không đạt tuyệt đối, chi phí cho các kỹ thuật hỗ trợ sinh sản như thụ tinh ống nghiệm rất lớn”, ông Khải phân tích.
Quyết định thuyết phục hơn ở những gia đình đông con. Một người đàn ông 38 tuổi cũng tìm đến Bệnh viện E, mang theo áp lực “tam nam bất phú” và ba đứa con. Hai vợ chồng bàn bạc, đồng thuận triệt sản để nuôi dạy con đầy đủ. Ca thắt ống dẫn tinh của anh kéo dài 15 phút.
Tổng cục Thống kê ghi nhận tổng tỷ suất sinh của Việt Nam năm 2023 rơi xuống 1,96 con trên mỗi phụ nữ, mức thấp nhất trong lịch sử và tiếp tục giảm còn khoảng 1,91 con năm 2024, thấp hơn mức sinh thay thế 2,1 con. Người trẻ lười kết hôn, ngại sinh con hoặc chỉ sinh một con vì áp lực nhà ở, học phí, y tế và sự nghiệp. Trong bối cảnh đó, triệt sản nam trở thành lựa chọn dài hạn mà nhiều người chồng chủ động chọn để san sẻ với vợ.
Triệt sản nam, hay thắt ống dẫn tinh, ngăn khả năng sinh sản bằng cách cắt hoặc bịt hai ống dẫn tinh. Đây là đường dẫn tinh trùng từ mào tinh hoàn đến ống phóng tinh, nơi tinh trùng hòa cùng dịch tiết từ túi tinh và tuyến tiền liệt để tạo thành tinh dịch.
Sau thủ thuật, nam giới vẫn quan hệ và xuất tinh bình thường, nhưng tinh dịch không còn tinh trùng nên không thể thụ thai. So với triệt sản nữ, thủ thuật này đơn giản hơn, ít xâm lấn, hồi phục nhanh và không tác động đến nội tiết hay chức năng sinh lý. Một tỷ lệ nhỏ bệnh nhân có thể gặp hội chứng đau mạn tính sau thắt ống dẫn tinh, song trường hợp này hiếm.
Nhiều nước áp dụng thủ thuật rộng rãi. Tại Mỹ, sau khi Tòa án Tối cao lật ngược án lệ Roe kiện Wade năm 2022 và thu hẹp quyền phá thai, nhu cầu thắt ống dẫn tinh tăng đột biến. Nghiên cứu dựa trên dữ liệu bảo hiểm công bố trên tạp chí JAMA Health Forum năm 2024 ghi nhận số ca ở nam giới trẻ tăng gấp nhiều lần ngay sau phán quyết. Theo Khảo sát Quốc gia về Tăng trưởng Gia đình (NSFG) của Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC), khoảng 5-6% nam giới tuổi 18-45 từng triệt sản.
Việt Nam chưa có thống kê chính thức, nhưng các bệnh viện ghi nhận xu hướng tăng, nhất là ở người trẻ có tư tưởng cởi mở và tiếp cận đầy đủ thông tin. Phần lớn quyết định xuất hiện khi hoàn cảnh thay đổi là sinh đủ con, áp lực cơm áo dồn nén. Họ xem thủ thuật như cách chặn nguy cơ vỡ kế hoạch, đôi khi mang tính bộc phát.
Không ít trường hợp tìm đến với động cơ lệch lạc. Có người thắt xong để quan hệ bên ngoài mà không lo hậu quả. Nhiều bà vợ ép chồng đi triệt sản vì sợ chồng ngoại tình rồi có con riêng. Bác sĩ nhấn mạnh mục đích của triệt sản là kế hoạch hóa gia đình khi hai vợ chồng chuẩn bị sẵn sàng về tâm lý, hoàn cảnh và trách nhiệm. Thủ thuật ngăn thụ thai chứ không ngăn các bệnh lây qua đường tình dục.
Xét về kinh tế, triệt sản tiết kiệm hơn nếu tính đường dài. Bao cao su tốn 1-1,5 triệu đồng mỗi năm, tương đương 20-30 triệu trong hai thập kỷ. Thuốc tránh thai hàng ngày tốn 1-2 triệu mỗi năm, lên tới 20-40 triệu sau 20 năm, chưa kể chi phí điều trị tác dụng phụ. Que cấy khoảng 3 triệu cho 3 năm, vòng tránh thai tới 2 triệu cho 5-10 năm, đều yêu cầu thay thế định kỳ.
“Nam giới chủ động tránh thai cũng là cách bảo vệ và thể hiện tình yêu với người phụ nữ của mình”, bác sĩ Lê Duy Thảo, Khoa Nam học, Bệnh viện Hồng Ngọc, nói.
Bác sĩ khuyên mọi người cân nhắc kỹ để tránh hối hận. Người muốn có con trở lại có thể phẫu thuật nối ống dẫn tinh, song kết quả phụ thuộc nhiều yếu tố. Theo tổng hợp nghiên cứu trên Journal of Urology, tỷ lệ tìm thấy tinh trùng trong tinh dịch sau nối đạt 80-90%, nhưng tỷ lệ thụ thai tự nhiên chỉ 50-70%. Thời gian từ lúc triệt sản đến khi nối càng dài, khả năng thành công càng giảm.
Với người đàn ông 35 tuổi mới có một con, bác sĩ Khải giữ nguyên lời từ chối. Ông muốn anh về nhà, đợi qua giai đoạn áp lực này rồi hãy quyết định điều không dễ đảo ngược.
Các bác sĩ Bệnh viện E chia sẻ thông tin trên ngày 3/7, đánh giá đây là trường hợp "hiếm gặp và vô cùng kịch tính". Ngay sau khi vượt qua cơn nguy kịch lần thứ hai nhờ can thiệp mạch máu, sức khỏe bệnh nhân hiện đã ổn định.
Trước đó, lúc 22h20 ngày 2/7, khi đang nằm theo dõi tại phòng hồi sức sau cơn đột quỵ đầu tiên, người bệnh bất ngờ rơi vào trạng thái lơ mơ, nói ngọng và liệt hoàn toàn nửa người bên trái. Chỉ số đánh giá mức độ đột quỵ (NIHSS) vọt từ 1 lên 14 điểm, báo động tình trạng tổn thương não nghiêm trọng.
Sự cố này xảy ra chỉ cách cơn đột quỵ thứ nhất gần một ngày. Cụ bà nhập viện vào lúc 1h sáng cùng ngày trong tình trạng yếu nửa người bên phải. Do chưa tắc mạch máu lớn, bác sĩ chỉ định dùng thuốc tiêu sợi huyết đường tĩnh mạch. Sau điều trị, bệnh nhân đáp ứng tốt, các triệu chứng lâm sàng biến mất và gần như hồi phục hoàn toàn trước khi cơn đột quỵ thứ hai bất ngờ ập đến.
Bác sĩ Nguyễn Minh Châu, Trưởng khoa Chẩn đoán hình ảnh, phân tích bệnh nhân sở hữu nền bệnh lý phức tạp gồm tiền sử rung nhĩ, tăng huyết áp và từng thay van tim sinh học. Những yếu tố này tạo ra nguy cơ hình thành cục máu đông rất cao.
Ở lần khởi phát thứ hai, một cục huyết khối khác từ tim tiếp tục bong ra, di chuyển sang bán cầu não đối diện và gây tắc hoàn toàn động mạch não giữa bên phải. Tình huống "lật ngược thế cờ" này buộc êkíp y tế phải chạy đua với thời gian để tái thông mạch máu, ngăn chặn nguy cơ tàn phế vĩnh viễn hoặc tử vong.
Hiện tại, sau nỗ lực can thiệp lấy huyết khối, các bác sĩ đã giải cứu thành công vùng não đang nguy kịch của bệnh nhân. Trường hợp này là lời cảnh báo về mức độ nguy hiểm của các bệnh lý tim mạch đối với nguy cơ đột quỵ tái phát tức thì.
Đột quỵ não gồm hai dạng là nhồi máu và xuất huyết. Trong đó, nhồi máu não chiếm tỷ lệ 85%. Xuất huyết não 15% nhưng biến chứng nặng hơn, số tử vong cao. Bệnh nhân đột quỵ nhồi máu não nếu không được can thiệp kịp thời sẽ hôn mê, ngừng thở nhanh chóng.
Để nhận biết các dấu hiệu tai biến mạch máu não, cần nhớ từ FAST (nhanh):
- Face (mặt): yêu cầu bệnh nhân cười hoặc nhe răng, một bên không cử động.
- Arm (tay): cánh tay một bên yếu hơn bên kia khi bệnh nhân giơ hai tay lên.
- Speech (lời nói): nói đớ líu lưỡi, dùng từ không thích hợp hoặc câm lặng.
- Time (thời gian): nếu nghi ngờ có một trong các triệu chứng trên, nên gọi cấp cứu 115 ngay và ghi nhớ thời gian triệu chứng bắt đầu xuất hiện.
Bác sĩ khuyên người mắc bệnh lý về tim mạch (rối loạn nhịp tim, bệnh mạch vành, bệnh rung nhĩ) có nguy cơ đột quỵ cao nên chủ động tầm soát đột quỵ định kỳ để tránh trường hợp bị đột quỵ bất ngờ gây ảnh hưởng đến sức khỏe và tính mạng.
Cà phê là một trong những đồ uống phổ biến nhất thế giới và thường được nhắc đến với nhiều lợi ích sức khỏe nhờ chứa caffeine và chất chống oxy hóa. Tuy nhiên, theo các chuyên gia dinh dưỡng, điều tạo khác biệt lớn lại nằm ở lượng đường được thêm vào mỗi ly. Dưới đây là một số tác dụng phụ tiềm ẩn khi thường xuyên uống cà phê có đường.
Dễ tăng lượng calo nạp vào
Nhiều người nghĩ thêm vài thìa đường trong cà phê là không đáng kể, nhưng khi kết hợp thêm sữa đặc, chất tạo ngọt hoặc kem béo, lượng calo có thể tăng nhanh.
Theo Healthline, một số đồ uống cà phê pha sẵn chứa lượng đường tương đương nước ngọt có gas. Do ở dạng lỏng nên cơ thể thường tiêu thụ nhanh mà không tạo cảm giác no rõ rệt, khiến tổng năng lượng nạp vào tăng lên.
Các chuyên gia cũng cảnh báo trên trang Health, thói quen thêm nhiều đường hoặc chất tạo ngọt vào cà phê có thể trở thành nguồn "calo ẩn" mỗi ngày, nhất là với người uống nhiều ly thường xuyên.
Tăng đường huyết
Theo Verywell Health, các loại đồ uống nhiều đường là một trong những nguồn bổ sung đường phổ biến nhất trong chế độ ăn hiện đại. Đường bổ sung khiến lượng glucose trong máu tăng nhanh sau khi uống. Nếu duy trì thường xuyên, điều này có thể ảnh hưởng khả năng kiểm soát đường huyết và làm tăng nguy cơ tiểu đường type 2 ở một số người.
Có thể làm giảm lợi ích vốn có của cà phê
Uống cà phê đen được cho là có liên quan đến lợi ích cho sức khỏe tim mạch, gan và não bộ khi dùng ở mức hợp lý. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng việc thêm quá nhiều đường có thể làm giảm một phần tác dụng tích cực này. Trang Healthline cho rằng lợi ích sức khỏe của cà phê chủ yếu đến từ cà phê nguyên chất, thay vì các loại cà phê pha nhiều đường và kem
Theo Times of India, khi quen với vị cà phê nhiều đường, nhiều người dần cảm thấy cà phê ít ngọt hoặc cà phê đen trở nên khó uống hơn. Điều này có thể làm khẩu vị thay đổi theo hướng phụ thuộc vào vị ngọt.
Các chuyên gia cho rằng thói quen này không chỉ ảnh hưởng đến lợi ích của cà phê mà còn có thể khiến nhu cầu tiêu thụ đồ uống ngọt và thực phẩm nhiều đường tăng lên theo thời gian.
Bao nhiêu đường là hợp lý?
Các chuyên gia dinh dưỡng khuyến nghị nếu muốn giữ lợi ích của cà phê, nên giảm dần lượng đường thay vì thêm nhiều chất tạo ngọt, sữa đặc hoặc kem béo. Một vài thay đổi nhỏ như giảm một nửa lượng đường hoặc chọn cà phê ít ngọt có thể giúp giảm đáng kể lượng đường bổ sung tiêu thụ mỗi ngày.
Cà phê không nhất thiết phải uống hoàn toàn không đường, nhưng càng ít đường, cơ thể càng nhận được nhiều lợi ích hơn từ thức uống này.
Khi tập đi bộ trong trạng thái đói, quá trình phân giải mỡ thừa diễn ra mạnh hơn, nhờ đó giúp giải phóng a xít béo vào máu để cơ bắp sử dụng. Vì vậy, với cùng một bài tập, cơ thể có thể đốt mỡ tốt hơn nếu tập khi đang đói, theo chuyên trang sức khỏe Healthline (Mỹ).
Điểm dễ gây nhầm lẫn là đốt nhiều mỡ trong lúc tập không đồng nghĩa với giảm mỡ nhiều hơn về lâu dài. Các nghiên cứu cho thấy, tập khi bụng đói làm tăng tỷ lệ huy động mỡ để chuyển hóa thành năng lượng. Tuy nhiên, tổng lượng mỡ cơ thể giảm sau một thời gian dài lại không khác biệt đáng kể so với tập sau khi ăn.
Nguyên nhân là vì cơ thể có cơ chế bù trừ. Sau khi tập, chúng ta sẽ đói hơn, ăn nhiều hơn hoặc cơ thể giảm đốt mỡ ở các thời điểm khác trong ngày. Do đó, yếu tố quyết định vẫn là tổng lượng calo tiêu hao và calo nạp vào trong cả ngày, chứ không phải chỉ riêng một buổi tập.
Vì vậy, một chế độ ăn hợp lý, kết hợp với đi bộ thường xuyên sẽ mang lại hiệu quả rõ rệt hơn nhiều so với chỉ thay đổi thời điểm tập. Ngoài vấn đề đốt mỡ, đi bộ khi bụng đói có thể mang lại một số lợi ích chuyển hóa. Nhiều bằng chứng khoa học cho thấy tập luyện trong trạng thái đói có thể cải thiện độ nhạy insulin.
Một điều cần lưu ý là không phải ai cũng phù hợp với hình thức đi bộ khi bụng đói. Một số người có thể cảm thấy mệt, chóng mặt hoặc thiếu năng lượng khi tập. Điều này có thể khiến buổi tập kém hiệu quả.
Ngoài ra, nếu kéo dài tình trạng thiếu năng lượng, cơ thể có thể bắt đầu sử dụng cả protein từ cơ bắp. Điều này không có lợi cho sức khỏe lâu dài. Những người có vấn đề về đường huyết cần thận trọng vì nguy cơ hạ đường huyết có thể xảy ra.
Đi bộ khi bụng đói sẽ phù hợp với những người có thể trạng tốt. Hình thức tập này nên được thực hiện ở cường độ nhẹ đến trung bình, chẳng hạn như đi bộ thư giãn trong 20 - 40 phút trước khi ăn sáng, theo Healthline.
