Ở các vùng nông thôn Việt Nam, không khó để bắt gặp những bụi hẹ xanh tốt mọc quanh vườn nhà, ven hàng rào hay trên những mảnh đất nhỏ sau nhà. Loại cây này phát triển mạnh, dễ trồng, ít sâu bệnh nên gần như nhà nào cũng có vài khóm để làm rau gia vị trong bữa ăn hằng ngày.
Chính vì quá quen thuộc và dân dã nên nhiều người không mấy quan tâm đến giá trị thực sự của nó. Thế nhưng ít ai biết rằng, rau hẹ từ lâu đã được Đông y xem như một vị thuốc quý, mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe. Thậm chí, loại rau này còn được nhiều người ưu ái gọi bằng cái tên “nhân sâm của người nghèo” bởi công dụng đa dạng và nguồn dinh dưỡng dồi dào mà nó mang lại.
Rau hẹ có tên khoa học là Allium odorum L., thuộc họ hành. Ở nhiều địa phương, cây còn được gọi bằng những cái tên khác như cửu thái, khởi dương thảo, nén tàu hay hom xe lép. Cây có thân nhỏ mọc thành từng bụi, lá dài màu xanh đậm, mềm và có mùi thơm đặc trưng.
Không chỉ được sử dụng như một loại rau gia vị quen thuộc trong các món canh, món xào hay bánh hẹ, toàn bộ cây hẹ từ lá, thân, hoa cho đến hạt đều có thể dùng làm thuốc. Trong y học cổ truyền, hẹ có vị cay, hơi chua, tính ấm, quy vào kinh can và thận, giúp ôn trung, bổ thận, trợ dương, hành khí và tán ứ.
Từ xa xưa, dân gian đã biết tận dụng loại cây này để hỗ trợ điều trị ho, cảm lạnh, đầy bụng, khó tiêu và tăng cường sức khỏe cho cơ thể. Ngày nay, nhiều nghiên cứu hiện đại cũng cho thấy rau hẹ chứa nhiều hoạt chất sinh học có lợi, góp phần lý giải vì sao loại rau bình dị này lại được đánh giá cao đến vậy.
Nhìn bề ngoài đơn giản nhưng rau hẹ lại chứa nhiều dưỡng chất thiết yếu cho cơ thể. Trong thành phần của hẹ có protein, chất xơ, vitamin A, vitamin C, vitamin nhóm B cùng nhiều khoáng chất quan trọng như canxi, magie, kali và photpho.
Ngoài ra, hẹ còn chứa các hợp chất lưu huỳnh hữu cơ, flavonoid và chất chống oxy hóa tự nhiên giúp bảo vệ tế bào trước tác động của các gốc tự do.
Đặc biệt, loại rau này có hàm lượng calo thấp nhưng lại giàu dưỡng chất, rất phù hợp với những người muốn duy trì chế độ ăn lành mạnh và kiểm soát cân nặng.
Những lợi ích nổi bật của rau hẹ đối với sức khỏe:
Tăng cường hệ miễn dịch
Nhờ chứa lượng vitamin C tương đối cao cùng các hợp chất chống oxy hóa, rau hẹ giúp nâng cao sức đề kháng của cơ thể. Việc bổ sung hẹ vào bữa ăn thường xuyên có thể hỗ trợ cơ thể chống lại sự tấn công của vi khuẩn, virus và các tác nhân gây bệnh từ môi trường bên ngoài.
Hỗ trợ sức khỏe tim mạch
Trong rau hẹ có chứa allicin và quercetin – hai hợp chất được biết đến với khả năng hỗ trợ kiểm soát cholesterol xấu trong máu. Điều này giúp hạn chế nguy cơ hình thành mảng xơ vữa động mạch, đồng thời góp phần bảo vệ hệ tim mạch khỏe mạnh.
Việc sử dụng rau hẹ hợp lý trong chế độ ăn hằng ngày còn có thể hỗ trợ ổn định huyết áp và cải thiện lưu thông máu.
Giúp hệ tiêu hóa hoạt động hiệu quả hơn
Đối với những người thường xuyên bị đầy bụng, khó tiêu hoặc chán ăn, rau hẹ là một lựa chọn đáng cân nhắc. Hàm lượng chất xơ trong hẹ giúp kích thích nhu động ruột, hỗ trợ quá trình tiêu hóa diễn ra thuận lợi hơn.
Bên cạnh đó, một số hoạt chất tự nhiên trong hẹ còn giúp hạn chế sự phát triển của vi khuẩn có hại trong đường ruột, từ đó góp phần duy trì hệ tiêu hóa khỏe mạnh.
Kháng khuẩn và chống viêm tự nhiên
Một trong những đặc điểm nổi bật của rau hẹ là chứa nhiều hợp chất lưu huỳnh có khả năng kháng khuẩn và chống viêm. Đây cũng là lý do từ lâu dân gian đã sử dụng hẹ để hỗ trợ giảm ho, đau họng hoặc làm dịu các triệu chứng cảm lạnh.
Nước lá hẹ hấp mật ong hoặc chưng đường phèn vẫn được xem là bài thuốc quen thuộc trong nhiều gia đình mỗi khi thời tiết chuyển mùa.
Hỗ trợ đào thải độc tố
Rau hẹ có tác dụng lợi tiểu nhẹ, giúp cơ thể tăng cường quá trình đào thải các chất cặn bã và độc tố ra ngoài. Điều này góp phần giảm áp lực cho gan và thận, đồng thời hỗ trợ cơ thể duy trì trạng thái cân bằng tự nhiên.
Tốt cho giấc ngủ và tinh thần
Ít người biết rằng rau hẹ có chứa choline – một dưỡng chất đóng vai trò quan trọng đối với hoạt động của hệ thần kinh. Choline giúp duy trì cấu trúc màng tế bào, hỗ trợ chức năng não bộ, cải thiện tâm trạng và góp phần nâng cao chất lượng giấc ngủ.
Các chất chống oxy hóa trong hẹ có khả năng trung hòa gốc tự do, từ đó giúp bảo vệ tế bào khỏi quá trình lão hóa và tổn thương. Một số nghiên cứu cũng cho thấy các hợp chất lưu huỳnh trong họ hành có thể góp phần hỗ trợ phòng ngừa nhiều bệnh lý mạn tính khi kết hợp với chế độ ăn uống và sinh hoạt khoa học.
Lá hẹ hấp mật ong
Đây là bài thuốc dân gian nổi tiếng được nhiều người áp dụng khi bị ho hoặc đau rát cổ họng.
Nguyên liệu:
200g lá hẹ tươi
2–3 thìa mật ong
Cách thực hiện:
Lá hẹ rửa sạch, cắt nhỏ rồi cho vào bát cùng mật ong. Hấp cách thủy khoảng 20–30 phút. Chắt lấy phần nước để uống nhiều lần trong ngày.
Trứng chiên lá hẹ
Món ăn đơn giản nhưng giàu dinh dưỡng, phù hợp với mọi lứa tuổi.
100g lá hẹ
2 quả trứng gà
Lá hẹ rửa sạch, cắt khúc nhỏ. Đánh đều trứng cùng lá hẹ và gia vị rồi chiên vàng trên lửa vừa.
Cháo lá hẹ
Món cháo thanh đạm, thích hợp cho người mới ốm dậy hoặc những ngày thời tiết lạnh.
Nấu cháo đến khi nhừ, cho lá hẹ vào đảo đều và đun thêm vài phút rồi thưởng thức.
Mặc dù rau hẹ mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe nhưng không nên lạm dụng. Ăn quá nhiều có thể gây nóng trong hoặc ảnh hưởng đến hệ tiêu hóa ở một số người có cơ địa nhạy cảm.
Những người đang mắc các bệnh về mắt, cơ thể thường xuyên nóng trong, dễ nổi mụn nhọt hoặc có hệ tiêu hóa yếu nên tham khảo ý kiến chuyên gia trước khi sử dụng thường xuyên.
Ngoài ra, không nên ăn hẹ đã chế biến và để qua đêm vì có thể làm giảm giá trị dinh dưỡng cũng như ảnh hưởng đến chất lượng món ăn.
Rau hẹ dễ trồng, dễ chế biến và giàu dinh dưỡng và có nhiều lợi ích cho sức khỏe, loại rau này xứng đáng có mặt thường xuyên hơn trong bữa cơm của mỗi gia đình. Nếu trong vườn nhà đang có những bụi hẹ xanh mướt, đừng vội xem đó là loại rau bình thường, bởi đôi khi những giá trị quý giá nhất lại đến từ những điều giản dị nhất.
Nhiều nghiên cứu chỉ ra trung bình phụ nữ ngủ nhiều hơn nam giới khoảng 11 phút mỗi đêm. Tuy nhiên, sự khác biệt này không đáng kể nếu xét về chất lượng giấc ngủ hay cảm giác khi thức dậy.
Nghiên cứu do Oxford Academic công bố tháng 5/2025 cho thấy phụ nữ có mức độ buồn ngủ, mệt mỏi, lo lắng và căng thẳng cao hơn nam giới, dù thời gian và chất lượng giấc ngủ tương đương.
Dưới đây là ba lý do khiến giấc ngủ của phụ nữ kém chất lượng hơn.
Lệch múi giờ xã hội
Đồng hồ sinh học (chu kỳ 24 giờ điều chỉnh huyết áp và nhịp thức - ngủ) ở phụ nữ thường ngắn hơn do ảnh hưởng của hormone và nhiệt độ cơ thể. Chuyên gia Rebecca Robbins từ Trường Y Harvard cho biết phụ nữ có xu hướng muốn đi ngủ và thức dậy sớm hơn nam giới.
Khi các nghĩa vụ như công việc hay chăm sóc gia đình buộc họ thức khuya hoặc dậy muộn trái nhịp tự nhiên, hiện tượng "lệch múi giờ xã hội" sẽ xảy ra, dẫn đến mệt mỏi mãn tính.
Nguy cơ mắc bệnh lý giấc ngủ cao hơn
Số liệu thống kê cho thấy phụ nữ có nguy cơ mắc chứng mất ngủ cao hơn nam giới 40-60%. Tỷ lệ khó đi vào giấc ngủ ở nữ là 17%, trong khi ở nam giới là 12%. Có gần 21% phụ nữ gặp khó khăn trong việc duy trì giấc ngủ liên tục.
Nguyên nhân đến từ áp lực chăm sóc gia đình, lo âu, trầm cảm hoặc hội chứng chân không yên.
Bác sĩ Andrea Matsumura, chuyên gia giấc ngủ và sức khỏe phụ nữ trung niên Mỹ, cho biết những khác biệt này trở nên rõ rệt hơn trong các giai đoạn biến động nội tiết tố. Mang thai và hậu sản là thời kỳ rối loạn giấc ngủ nghiêm trọng nhất. Ngoài ra, sự sụt giảm nội tiết tố giai đoạn tiền mãn kinh và mãn kinh cũng gây bốc hỏa, đổ mồ hôi đêm, làm suy giảm chất lượng nghỉ ngơi.
Khó phục hồi sau khi thiếu ngủ
Chuyên gia Natalie Solomon (Đại học Stanford) nói phụ nữ chịu tác động của việc thiếu ngủ mạnh mẽ hơn nam giới. Phân tích sóng não (EEG) cho thấy khi ngủ bù, cơ thể phụ nữ đòi hỏi cường độ giấc ngủ sâu hơn để phục hồi. Việc không đáp ứng đủ độ sâu này khiến họ dễ kiệt sức.
Cách cải thiện chất lượng giấc ngủ
Theo các chuyên gia, để đánh giá việc ngủ đủ giấc, mỗi người nên chú ý đến cảm giác vào buổi chiều. Nếu vẫn thấy tỉnh táo khi nhiệt độ cơ thể giảm nhẹ vào tầm xế chiều, đó là tín hiệu tốt. Nếu không, có thể áp dụng các phương pháp sau:
Điều chỉnh giờ ngủ từ từ: Dịch chuyển giờ ngủ sớm hơn khoảng 15 phút mỗi đêm thay vì thay đổi đột ngột vài tiếng đồng hồ.
Hạn chế caffeine và rượu: Rượu có thể giúp thiếp đi nhanh nhưng gây hiệu ứng ngược, khiến cơ thể thức giấc sớm và khó ngủ lại.
Tạo thói quen thư giãn: Dành 30-60 phút trước khi ngủ để tắm nước ấm, đọc sách hoặc nghe nhạc; tránh xa thiết bị điện tử.
Tối ưu không gian: Giữ phòng ngủ mát mẻ, tối và yên tĩnh.
Nếu tình trạng mất ngủ kéo dài vài tháng hoặc ảnh hưởng đến cuộc sống, việc thăm khám y tế là cần thiết. "Rối loạn giấc ngủ mãn tính là một bệnh lý có thể điều trị hiệu quả chứ không phải là điều đương nhiên phải chịu đựng", chuyên gia Wendy Troxel nói.
Theo đó, tại vùng biển Miwasaki, thuộc thành phố Shingu, tỉnh Wakayama (Nhật Bản), hàng nghìn con cua Chikogani đồng loạt xuất hiện trên bãi bùn và có những chuyển động giống như đang "nhảy múa".
Theo ghi nhận, hiện tượng này xảy ra vào thời điểm thủy triều rút. Từ những chiếc hang nhỏ nằm sâu dưới lớp bùn ven biển, các con cua đực lần lượt bò lên mặt đất. Dù kích thước nhỏ bé, chúng lại tạo nên khung cảnh đầy ấn tượng khi xuất hiện với số lượng lớn.
Điểm đặc biệt nằm ở hành động đồng loạt nâng lên rồi hạ xuống những chiếc càng nhỏ, tạo cảm giác như cả đàn đang chuyển động theo một nhịp điệu thống nhất. Từ xa, khung cảnh này giống như một "vũ điệu tập thể" hiếm thấy giữa thiên nhiên hoang dã.
Hiện tượng trên từ lâu đã trở thành một nét đặc trưng theo mùa tại bờ biển Wakayama, thu hút đông đảo khách du lịch, nhiếp ảnh gia lẫn các nhà nghiên cứu sinh học tìm đến quan sát.
Một số giả thuyết cho rằng những con cua đực đang cố gắng thu hút bạn tình trong mùa sinh sản bằng cách phô diễn chuyển động của càng. Trong khi đó, ý kiến khác nhận định đây có thể là cách để chúng cảnh báo hoặc đe dọa những đối thủ cạnh tranh trong cùng khu vực sinh sống.
Các chuyên gia cho biết, khi thời tiết bước vào giai đoạn nắng nóng cao điểm của mùa hè, số lượng cua xuất hiện sẽ còn tăng mạnh hơn. Điều này khiến "điệu nhảy" ven biển càng trở nên rõ nét và ngoạn mục hơn trong mắt người quan sát.
Vào năm 2022, bãi biển thị trấn St Ives, Cornwell, Anh cũng thu hút sự chú ý của du khách với sự xuất hiện của hàng nghìn con cua nhện.
Hàng nghìn con cua có nọc độc đã tràn vào vùng nước nông ở St Ives để lột xác trước khi quay trở lại độ sâu chúng thường sống - khoảng 90 m dưới mực nước biển.
Loài giáp xác này dễ nhận dạng với phần chân và càng dài, có nọc độc dùng để săn mồi nhưng vô hại đối với con người. Tuy nhiên, sự hiện diện của chúng với số lượng lớn tại bãi biển Porthgwidden đủ để khiến nhiều người tắm biển phải rời đi.
Kate Lowe, một nhiếp ảnh gia chuyên chụp ảnh biển, đã chụp được sự kiện này.
"Tôi lặn biển hầu hết thời gian trong năm, nhưng tôi chưa bao giờ nhìn thấy cua nhện với số lượng như vậy. Khi chúng tôi quay trở lại bờ biển, cảnh tượng trông như thể có rất nhiều tảng đá sẫm màu ngay dưới bề mặt nước", cô nói.
"Chỉ cần bước 2-3 bước xuống nước là có hàng nghìn con cua. Điều này thực sự không thể tin được, chỗ đó nước chỉ cao đến đầu gối. Rất nhiều khách du lịch đã hét lên khi nhìn thấy chúng. Vỏ của lũ cua trôi bập bềnh xung quanh", Kate mô tả.
Các chuyên gia cho biết việc cua nhện xuất hiện ở vùng biển của Anh không phải chuyện lạ, nhưng số lần loài này tràn vào các vùng nước nông với lượng lớn như vậy đang có tần suất nhiều hơn vào mùa hè, do nhiệt độ nước biển tăng cao vì khủng hoảng khí hậu.
Cua nhện thường tụ tập với số lượng lớn ở vùng nước nông để tự bảo vệ mình khỏi kẻ săn mồi trong quá trình lột xác.
Một phụ nữ 41 tuổi ở Trung Quốc đã qua đời chỉ sau chưa đầy 3 ngày nhập viện vì suy thận cấp, gióng lên hồi chuông cảnh báo về những dấu hiệu sức khỏe dễ bị bỏ qua. Trước đó, cô vẫn chủ quan cho rằng cơ thể mệt mỏi chỉ do áp lực công việc và làm việc quá sức. Câu chuyện sau khi được chia sẻ đã khiến nhiều người không khỏi bàng hoàng và suy ngẫm.
Người phụ nữ xấu số nói trên là Li Sha 41 tuổi, sống tại Sơn Đông, Trung Quốc là nhân viên ngân hàng, từng được xem là trụ cột kinh tế của gia đình. Những ngày cuối đời của cô diễn ra trong phòng hồi sức tích cực (ICU) đầy ám ảnh: cơ thể phù nề nghiêm trọng, hơi thở khó nhọc, phải hỗ trợ thở máy liên tục trong tiếng cảnh báo dồn dập của thiết bị y tế.
Trước khi nhập viện, Li Sha thường xuyên có các triệu chứng như khô miệng, đau lưng, tiểu đêm và mệt mỏi kéo dài. Tuy nhiên, cô cho rằng đây chỉ là hệ quả của áp lực công việc và thói quen ngồi lâu trong văn phòng.
Chỉ đến khi ngất xỉu tại bàn làm việc và được đưa đi cấp cứu, kết quả xét nghiệm mới khiến tất cả bàng hoàng: chỉ số creatinine tăng vọt, chức năng thận suy kiệt nghiêm trọng, được chẩn đoán suy thận giai đoạn cuối.
Tình trạng nhanh chóng chuyển nặng khi một đợt suy thận cấp xảy ra chồng lên nền bệnh mạn tính, khiến thận gần như ngừng hoạt động hoàn toàn. Độc tố tích tụ gây hôn mê sâu, trong khi lượng dịch ứ đọng dẫn đến phù phổi cấp, khiến việc hô hấp trở nên nguy kịch.
Dù được chạy thận nhân tạo khẩn cấp và đặt ống nội khí quản, tổn thương thận của cô đã không thể phục hồi. Chỉ sau 3 ngày, Li Sha tử vong do ngừng tim và suy đa tạng.
Điều khiến bác sĩ chú ý là thói quen sinh hoạt buổi tối của bệnh nhân. Theo người nhà, Li Sha thường xuyên làm việc khuya và có thói quen uống nước ngọt có ga hoặc trà giảm cân đậm đặc vào ban đêm để tỉnh táo và kiểm soát cân nặng. Theo bác sĩ, đây chính là "cú đòn kép" khiến thận bị quá tải nghiêm trọng.
Nước ngọt có ga chứa lượng đường cao cùng phốt phát và chất bảo quản, buộc thận phải tăng cường lọc thải trong thời điểm cơ thể cần nghỉ ngơi. Trong khi đó, trà giảm cân thường chứa các thành phần lợi tiểu mạnh, khiến cơ thể mất nước và rối loạn điện giải trong lúc ngủ.
Sự kết hợp này khiến thận vừa phải làm việc quá sức, vừa rơi vào trạng thái thiếu nước kéo dài, dẫn đến tổn thương vi mạch và suy giảm chức năng lọc máu theo thời gian.
Bác sĩ chuyên khoa thận cảnh báo, ban đêm là thời điểm cơ thể bước vào quá trình phục hồi tự nhiên, trong đó thận cũng giảm hoạt động để tái tạo.
Việc nạp vào cơ thể các loại đồ uống chứa đường cao, chất kích thích hoặc lợi tiểu mạnh vào thời điểm này sẽ khiến hệ bài tiết bị "ép làm thêm giờ", lâu dài có thể dẫn đến tổn thương không hồi phục.
Các chuyên gia khuyến cáo, sau 20h nên hạn chế tối đa đồ uống chế biến sẵn, nước ngọt có ga hoặc trà thảo mộc không rõ thành phần. Nếu cảm thấy khát, lựa chọn an toàn nhất là nước lọc ở nhiệt độ phòng hoặc nước ấm, uống lượng nhỏ để tránh gây áp lực cho thận.
Câu chuyện của Li Sha là lời nhắc nhở nghiêm khắc rằng những thói quen tưởng chừng vô hại trong sinh hoạt hằng ngày, đặc biệt vào ban đêm, có thể âm thầm bào mòn sức khỏe thận trong thời gian dài.
Uống nước tưởng đơn giản nhưng nếu sai thời điểm và thói quen có thể ảnh hưởng lớn đến sức khỏe.
- Uống nước ngay cả khi chưa khát: Cảm giác khát xuất hiện khi cơ thể đã mất khoảng 2-5% lượng nước. Vì vậy, bạn nên uống nước đều đặn trong ngày để tránh tình trạng mất nước âm thầm và giúp cơ thể duy trì trao đổi chất ổn định.
- Không uống quá nhiều nước ngay sau khi vận động mạnh: Sau khi tập luyện hoặc chơi thể thao, cơ thể vẫn đang ở trạng thái hoạt động cao. Uống quá nhiều nước ngay lúc này có thể gây áp lực cho tim. Tốt nhất nên nghỉ khoảng 10 phút rồi uống từ từ để bù nước an toàn hơn.
- Hạn chế nước đun đi đun lại nhiều lần: Nước đun sôi nhiều lần có thể làm tăng nguy cơ tích tụ cặn khoáng và kim loại nặng. Vì vậy, nên dùng nước sạch đun mới để đảm bảo an toàn cho cơ thể.
- Tránh uống nhiều nước trong bữa ăn: Uống nước khi ăn có thể làm loãng dịch tiêu hóa, khiến dạ dày phải làm việc nhiều hơn. Thói quen này lâu dài có thể ảnh hưởng đến quá trình tiêu hóa và chuyển hóa năng lượng.
- Hạn chế nước lạnh thường xuyên: Nước lạnh có thể gây co mạch ở dạ dày và ruột, làm giảm hiệu quả tiêu hóa. Uống thường xuyên có thể dẫn đến đau bụng hoặc rối loạn tiêu hóa.
- Không uống quá nhiều nước cùng lúc: Uống quá nhiều nước khiến thận quá tải, làm loãng natri trong máu, gây mệt mỏi, chóng mặt, thậm chí choáng ngất.
