Hơn 40 năm khoác trên mình màu áo lính, rồi gắn bó với chuyên ngành gây mê hồi sức, bác sĩ Nguyễn Minh Lý – Chủ nhiệm khoa gây mê hồi sức, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 – là một trong những người chứng kiến gần như trọn vẹn hành trình đi lên của một chuyên ngành từng “tay không bắt giặc”, để hôm nay tiệm cận trình độ của nhiều nước phát triển.
Năm 1990, sau khi tốt nghiệp bác sĩ nội trú ngoại khoa tại Học viện Quân y, bác sĩ Nguyễn Minh Lý trở về Bệnh viện Trung ương Quân đội 108. Khi ấy, nữ bác sĩ trẻ không nghĩ mình sẽ trở thành bác sĩ gây mê hồi sức.
Chuyên ngành này thời điểm đó vừa thiếu nhân lực, vừa ít được biết đến. Thế nhưng theo gợi ý của bệnh viện, bác sĩ quyết định theo lĩnh vực gây mê hồi sức trong với suy nghĩ rất giản dị: “Bệnh viện cần ở đâu thì mình làm ở đó”.
Nhưng càng làm, bà càng nhận ra mình hợp với chuyên ngành này. “Gây mê hồi sức là chuyên ngành luôn đứng giữa ranh giới của sự sống và cái chết. Muốn làm được phải quyết đoán, phản ứng rất nhanh. Tôi nhận ra mình hợp với môi trường như vậy hơn là những công việc quá bình lặng”, bác sĩ Lý bộc bạch.
Nếu bác sĩ ngoại khoa tập trung vào kỹ thuật phẫu thuật thì bác sĩ gây mê hồi sức lại phải theo dõi toàn bộ chỉ số sinh tồn của người bệnh trong suốt cuộc mổ: từ huyết động, tuần hoàn, hô hấp, trao đổi khí, độ mê, độ đau cho đến từng thay đổi sinh lý, sinh hóa trong cơ cơ thể.
“Phẫu thuật thành công hay không phụ thuộc rất lớn vào phần việc của gây mê hồi sức. Chúng tôi không cầm dao mổ nhưng phải giữ cho người bệnh an toàn trong từng phút”.
Nhắc lại đầu những năm 1990, đại tá Minh Lý vẫn nhớ như in cảm giác của những ca mổ gần như chỉ dựa vào kinh nghiệm lâm sàng.
Không monitor theo dõi. Không máy thở hiện đại. Không có các hệ thống cảnh báo tự động. Huyết áp được đo bằng máy thủy ngân. Mạch phải bắt bằng tay. Mọi đánh giá đều dựa vào kinh nghiệm và sự quan sát của bác sĩ.
“Thế nhưng, thiếu thốn không chỉ ở máy móc mà còn ở từng vật tư nhỏ nhất. Ống nội khí quản, dây truyền dịch, bơm tiêm thủy tinh, kim tiêm, găng tay… đều được rửa sạch, hấp tiệt khuẩn rồi tái sử dụng nhiều lần. Ngay cả gạc cầm máu cũng được giặt, phơi rồi hấp để dùng lại.
Có thời điểm kim truyền tĩnh mạch quá sắc, các bác sĩ phải tự mài cho cùn bớt để tránh làm rách thành mạch khi bệnh nhân cử động. Thuốc gây mê thế hệ cũ cũng rất hạn chế. Người bệnh sau mổ tỉnh chậm, nhiều tác dụng phụ nhưng bác sĩ gần như không có thiết bị hỗ trợ theo dõi.
Mỗi ca mổ đều là một áp lực rất lớn. Chúng tôi còn trẻ, kinh nghiệm chưa nhiều nhưng phải đối diện với những ca mất máu lớn, ca nặng mà không có sự hỗ trợ của máy móc”, bác sĩ Lý kể.
Thế nhưng dù khó khăn, thời kỳ ấy bác sĩ Lý cùng đồng nghiệp của mình đã cứu sống biết bao người bệnh cận kề sinh tử.
Sau đó, khoảng năm 1994 – 1998, khi các đoàn bác sĩ nước ngoài đến Việt Nam thực hiện những chương trình phẫu thuật nhân đạo. Lần đầu nhìn thấy hệ thống máy móc và trang thiết bị y tế hiện đại do các bác sĩ nước ngoài mang sang, bác sĩ Lý nhớ mình đã thực sự choáng ngợp. “Tôi có cảm giác họ đến từ một thế giới khác”, bác sĩ Lý cười nói.
Cũng từ đó, nữ bác sĩ trẻ ngày ấy bắt đầu học tập để “hội nhập quốc tế”. Dù đã được đào tạo tiếng Nga trong trường, nhưng khi y học thế giới chuyển dần sang tiếng Anh và tiếng Pháp, bà lại bắt đầu học từ đầu. Ban ngày làm việc ở bệnh viện, chiều tối đến trung tâm ngoại ngữ.
Sự kiên trì ấy mang lại cơ hội lớn khi đầu những năm 2000, Bộ Quốc phòng và Cục Quân y triển khai chương trình hợp tác với quân y Pháp.
Lần đầu được đào tạo tại Pháp, bác sĩ Lý được tiếp cận những kỹ thuật gây mê hiện đại, quy trình chuẩn hóa và hệ thống máy móc tiên tiến. “Và tầm nhìn của mình thay đổi từ đó. Không chỉ mang về kiến thức, mà còn mang về khát vọng thay đổi chuyên ngành gây mê hồi sức”, bác sĩ Lý nói.
Sau đó, cùng với hội nhập quốc tế, thuốc gây mê thế hệ mới, trang thiết bị hiện đại và các quy trình chuẩn dần được đưa vào Việt Nam. Những kỹ thuật trước đây chỉ có thể học qua sách vở thì nay đã được triển khai thường quy.
Đặc biệt, khi Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 chuyển sang cơ sở mới giai đoạn 2017 – 2018, toàn bộ khu phẫu thuật được đầu tư đồng bộ theo tiêu chuẩn quốc tế với hệ thống khí y tế trung tâm, phòng mổ áp lực dương, lọc khí HEPA, máy gây mê và hệ thống theo dõi hiện đại.
“Từ chỗ gần như không có gì trong tay, hôm nay chúng tôi đã có thể thực hiện những kỹ thuật gây mê hồi sức ngang tầm nhiều nước tiên tiến trên thế giới và trong khu vực. Đó là thành quả của rất nhiều thế hệ thầy thuốc đã kiên trì đi qua những năm tháng khó khăn nhất” – bác sĩ Minh Lý nói.
Bảo hiểm xã hội Việt Nam (Bộ Tài chính) vừa có phản hồi thắc mắc của nhiều bạn trẻ liên quan đến bảo hiểm y tế. Cụ thể, có sinh viên đi làm thêm (part-time) 6 tiếng/ngày, đã mua bảo hiểm y tế tại trường nhưng vẫn bị công ty yêu cầu truy thu tiền bảo hiểm xã hội, kèm dọa "không đóng sẽ không trả lương".
Theo Bảo hiểm xã hội, Luật Bảo hiểm y tế sửa đổi năm 2024 quy định người tham gia bảo hiểm y tế là lao động làm việc theo hợp đồng từ 1 tháng trở lên, kể cả trường hợp thỏa thuận tên gọi khác. Nội dung làm việc gắn với trả công, tiền lương và dưới sự quản lý, điều hành, giám sát của một bên.
Thỏa thuận giữa người lao động và chủ sử dụng lao động có thể là làm việc không trọn thời gian (part-time), có tiền lương trong tháng bằng hoặc cao hơn tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc thấp nhất theo quy định.
Như vậy, sinh viên đi làm thêm theo hợp đồng từ 1 tháng trở lên, nếu mức lương tháng bằng hoặc cao hơn tiền lương tối thiểu dùng làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc thì thuộc diện tham gia bảo hiểm y tế bắt buộc.
Cạnh đó, Luật Bảo hiểm y tế sửa đổi năm 2024 cũng nêu một người thuộc nhiều đối tượng tham gia khác nhau thì đóng theo đối tượng đầu tiên mà người đó được xác định theo thứ tự.
Thứ tự tham gia bảo hiểm y tế gồm: (1) Nhóm do người lao động và người sử dụng lao động đóng, (2) nhóm do tổ chức bảo hiểm xã hội đóng, (3) nhóm do ngân sách nhà nước đóng, (4) nhóm được ngân sách nhà nước hỗ trợ mức đóng (bao gồm sinh viên) và (5) nhóm tham gia bảo hiểm y tế theo hộ gia đình.
Chiếu theo thứ tự, nhóm người lao động (1) xếp trên nhóm sinh viên (4). Do vậy sinh viên ký hợp đồng lao động đủ điều kiện thì bắt buộc phải đóng bảo hiểm y tế theo đối tượng người lao động tại doanh nghiệp.
Hiện nay mức đóng bảo hiểm y tế bắt buộc bằng 4,5% tiền lương tháng hoặc 4,5% lương cơ sở, trong đó người sử dụng lao động đóng 3% và người lao động đóng 1,5%. Lương cơ sở hiện hành là 2,34 triệu đồng/tháng.
Như vậy, mức đóng bảo hiểm y tế cho một học sinh, sinh viên trong một năm là: 4,5% × 2,34 triệu đồng × 12 tháng = 1.263.600 đồng/năm.
Nếu đơn vị sử dụng lao động chưa trừ phần tiền đóng bảo hiểm y tế của người lao động trong quá trình làm việc thì người lao động có trách nhiệm đóng phần của mình cho đơn vị, tức 1,5%.
Cơ quan bảo hiểm xã hội cho hay Bộ luật Lao động năm 2019 quy định chủ sử dụng lao động không được dùng việc trả lương để cưỡng ép người lao động thực hiện các nghĩa vụ khác không có trong hợp đồng hoặc trái pháp luật.
Tiền lương là quyền lợi hợp pháp của người lao động tương ứng với công sức đã bỏ ra và phải được thanh toán đầy đủ, đúng hạn.
Khi chấm dứt hợp đồng, doanh nghiệp có nghĩa vụ thanh toán đầy đủ tiền lương cho sinh viên. Phần nợ bảo hiểm y tế (nếu có) phải được giải quyết theo quy định truy thu của pháp luật.
Để tránh vướng mắc, Bảo hiểm xã hội Việt Nam lưu ý sinh viên khi đi làm thêm cần kiểm tra kỹ nội dung hợp đồng, đặc biệt là các điều khoản liên quan đến bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế.
Ví dụ, mình thuộc đối tượng tham gia bảo hiểm y tế nào, cách theo dõi việc trích nộp bảo hiểm hằng tháng, chủ động trao đổi với đơn vị sử dụng lao động khi có phát sinh chưa rõ ràng. Khi quyền lợi bị ảnh hưởng, bạn trẻ có thể phản ánh tới cơ quan chức năng hoặc tổ chức Công đoàn để được hỗ trợ.
Ngày 3-4, Bệnh viện Đại học Y khoa Phan Châu Trinh (Đà Nẵng) công bố đạt chứng nhận kiểm định quốc tế theo tiêu chuẩn AACI (Mỹ) sau khi đáp ứng các tiêu chí kiểm định về an toàn người bệnh, quản lý rủi ro và chất lượng điều trị.
AACI là hệ thống kiểm định chất lượng y tế quốc tế với bộ tiêu chuẩn toàn diện gồm 3 chương, 30 tiêu chuẩn, tập trung vào các lĩnh vực cốt lõi như chất lượng điều trị, an toàn người bệnh, kiểm soát nhiễm khuẩn, quản lý rủi ro, năng lực xử lý các tình huống khẩn cấp và đào tạo liên tục…
Việc đáp ứng các tiêu chí của AACI đòi hỏi cơ sở y tế phải xây dựng hệ thống quản trị đồng bộ, minh bạch và vận hành hiệu quả.
Theo bác sĩ Lê Xuân Túy, Giám đốc điều hành Bệnh viện Đại học Y khoa Phan Châu Trinh, trong hơn 8 tháng qua, bệnh viện đã kiên trì triển khai hàng loạt hoạt động cải tiến, xây dựng hàng trăm quy trình.
Ngoài đào tạo về mặt lý thuyết, bệnh viện tổ chức đào tạo mô phỏng tình huống lâm sàng để toàn bộ đội ngũ từ bác sĩ, điều dưỡng đến nhân viên vận hành nắm vững và thực hiện thống nhất các tiêu chuẩn an toàn.
"AACI giúp chúng tôi hiểu rõ chất lượng bệnh viện không nằm ở cá nhân xuất sắc, mà nằm ở hệ thống giúp mọi người làm đúng mỗi ngày, nơi các mục tiêu về an toàn người bệnh, chất lượng điều trị, kiểm soát nhiễm khuẩn, quản lý rủi ro được đặt lên hàng đầu.
Chứng nhận đạt tiêu chuẩn AACI không phải là đích đến mà là khởi đầu cho hành trình cải tiến chất lượng liên tục của bệnh viện.
Chúng tôi xác định đào tạo liên tục là trọng tâm xuyên suốt trong mọi hoạt động chuyên môn, bảo đảm mỗi người bệnh đều được chăm sóc trong môi trường an toàn, giảm thiểu tối đa sai sót y khoa và không ngừng nâng cao chất lượng điều trị" - bác sĩ Túy nói.
Vấn đề dư lượng thuốc trừ sâu trong rau củ quả luôn là mối lo ngại hàng đầu đối với sức khỏe. Đặc biệt, sau khi Tổ chức Công tác Môi trường Mỹ (EWG) công bố "Hướng dẫn mua sắm nông sản năm 2026", trong đó rau chân vịt (bó xôi) đứng đầu danh sách "Dirty Dozen" (nhóm thực phẩm bẩn nhất), người tiêu dùng càng quan tâm hơn đến cách làm sạch thực phẩm.
Chuyên gia dinh dưỡng Lâm Lợi Sầm nhấn mạnh sử dụng nước sạch chảy tuần hoàn vẫn là phương pháp an toàn nhất. Nếu rửa sai cách, bạn có thể vô tình khiến thuốc trừ sâu thấm sâu hơn vào thực phẩm.
Chiến lược làm sạch cho 4 nhóm rau củ quả chính
Mỗi loại thực phẩm, từ quả dâu tây mỏng manh đến củ khoai tây bám đầy bùn đất, đều cần có "kịch bản" làm sạch riêng. Dưới đây là hướng dẫn chi tiết:
Nhóm rau lá (Rau chân vịt, cải thìa, bắp cải...)
Đây là nhóm dễ tích tụ bùn đất và thuốc trừ sâu nhất ở phần cuống và gốc.
Cách làm: Cắt bỏ phần gốc, xả trực tiếp dưới vòi nước chảy để làm sạch kẽ lá và cuống. Sau đó, ngâm trong chậu nước có dòng chảy nhỏ khoảng 10-15 phút.
Lưu ý: Với các loại rau cuộn chặt như bắp cải, hãy bỏ lớp lá ngoài cùng vì đây là nơi hứng chịu lượng thuốc trừ sâu nhiều nhất.
Nhóm này thường bám nhiều đất cát và vi khuẩn từ môi trường dưới lòng đất.
Cách làm: Rửa sạch bùn đất trên bề mặt, sau đó dùng bàn chải lông mềm chà nhẹ dưới vòi nước chảy.
Lưu ý: Ngay cả khi bạn có ý định gọt vỏ, vẫn phải rửa sạch trước khi gọt để tránh việc dao mang thuốc trừ sâu từ lớp vỏ ngoài đi sâu vào phần thịt quả.
Nhóm rau dạng hoa (Súp lơ xanh, súp lơ trắng...)
Cấu trúc dày đặc của các nụ hoa nhỏ khiến sâu bệnh và thuốc trừ sâu rất khó bị rửa trôi.
Cách làm: Cắt súp lơ thành từng miếng nhỏ, cho vào chậu nước và lắc lên xuống nhiều lần. Cuối cùng, để vòi nước nhỏ chảy trực tiếp vào các khe hở của búp hoa.
Nhóm quả nhỏ và có vỏ (Nho, dâu tây, cà chua bi, ớt chuông...)
Nho và cà chua bi: Dùng kéo cắt sát cuống (giữ lại một phần cuống nhỏ) để tránh nước bẩn thấm vào thịt quả qua lỗ chân cuống. Rửa nhẹ nhàng trong chậu dưới vòi nước.
Dâu tây: Tuyệt đối không vứt bỏ đài xanh (cuống) trước khi rửa. Hãy để nguyên cuống, rửa dưới vòi nước chảy khoảng 10 phút, sau đó mới hái bỏ đài để ăn
Nước sạch là "vàng" - Đừng lạm dụng muối hay baking soda
Chuyên gia Lâm Lợi Sầm đưa ra những lưu ý quan trọng để tránh "phản tác dụng" khi rửa rau:
Nguyên tắc "Rửa trước, cắt sau": Đây là quy tắc tối thượng. Nếu cắt nhỏ rồi mới rửa, thuốc trừ sâu sẽ xâm nhập qua vết cắt, đồng thời các vitamin tan trong nước (như vitamin C) sẽ bị thất thoát đáng kể.
Đừng quá tin vào nước muối: Khoa học chứng minh "nước chảy" có hiệu quả loại bỏ thuốc trừ sâu tốt hơn nhiều so với việc ngâm nước muối, baking soda hay giấm nếu sử dụng sai nồng độ.
Kỹ thuật vòi nước: Không cần mở vòi nước quá lớn. Hãy duy trì dòng chảy nhỏ cỡ "một chiếc đũa" và để nước chảy liên tục trong khoảng 10 phút.
Việc rửa rau củ đúng cách không chỉ là bảo vệ sức khỏe trước mắt mà còn là cách đầu tư lâu dài cho một cơ thể không độc tố. Hãy thay đổi thói quen ngay từ bữa ăn hôm nay.
