"Việt Nam không nên cố xây thêm một mô hình AI nền tảng khổng lồ giống các tập đoàn lớn. Thay vào đó, nên tận dụng những gì Google, Meta hay OpenAI đã xây dựng, rồi phát triển ứng dụng phù hợp riêng với Việt Nam", ông Curtis S. Chin, Giám đốc phụ trách thị trường toàn cầu của Viện Milken (Mỹ), nói tại sự kiện GStar 2026, diễn ra tại TP HCM ngày 29/5.
Ông Jay Kim, Chủ tịch kiêm CEO hãng dược Boryung, kiêm thành viên hội đồng quản trị công ty chăm sóc sức khỏe và vũ trụ Axiom Space, đồng tình và cho rằng vấn đề không chỉ đúng với AI mà còn với mọi ngành công nghệ mới. Lấy công nghiệp vũ trụ làm ví dụ, ông nói trước đây nhiều quốc gia châu Á, gồm cả Hàn Quốc quê hương ông, cố gắng theo đuổi chiến lược "đi sau để bắt kịp" Mỹ, châu Âu hay Nhật Bản.
"Nhưng với công nghệ mới hiện nay, các nước cần chọn con đường riêng có ý nghĩa cho nhân loại, thay vì chỉ cố bắt kịp người khác", ông Kim nói. "Việt Nam không nên đi theo chiến lược 'fast-follower', mà nên theo đuổi những hướng đi thật sự có giá trị cho thế giới".
Chiến lược fast-follower (bắt chước nhanh) là thuật ngữ chỉ doanh nghiệp không đi tiên phong tạo ra thị trường, mà chờ đối thủ đi đầu (first-mover) thử nghiệm trước, sau đó nhanh chóng tiếp cận, cải tiến sản phẩm và dùng lợi thế quy mô để chiếm lĩnh thị trường.
TS Bùi Hải Hưng, Phó chủ tịch phụ trách công nghệ Qualcomm AI Research, cựu CEO VinAI và từng làm tại Google DeepMind, lấy công việc tại công ty ông làm ví dụ. Ông cho biết, khi chưa được Qualcomm mua lại, VinAI chú trọng nhiều đến mô hình AI mạnh như GAN-VAE (kết hợp khả năng tạo ra dữ liệu siêu chân thực của công nghệ GAN với hiểu biết cấu trúc dữ liệu của VAE nhằm tạo ra hình ảnh, âm thanh hoặc dữ liệu mới chất lượng cao và có kiểm soát), thậm chí công bố nghiên cứu đều đặn tại các hội nghị AI lớn.
"Nhưng rất nhanh, chúng tôi nhận ra Việt Nam không thể cạnh tranh trực tiếp với các tổ chức sở hữu lượng GPU khổng lồ. Vì thế, chúng tôi chuyển sang tập trung vào bài toán giới hạn tài nguyên, giải pháp chạy trên GPU nhỏ hoặc thậm chí điện thoại", ông nói. "Chúng tôi tối ưu mô hình nhỏ hơn nhưng vẫn giữ được phần lớn năng lực, đồng thời nhận ra điều này rất quan trọng vì nhiều tác vụ AI xử lý dữ liệu riêng tư, nên tốt nhất thực hiện ngay trên thiết bị. AI trên thiết bị vừa tiết kiệm tài nguyên, vừa bảo vệ riêng tư và giảm độ trễ".
Sau khi về Qualcomm AI Research, ông cho biết mục tiêu đó vẫn không thay đổi, với các ứng dụng tiềm năng vô cùng lớn, như hệ thống cần độ trễ thấp, thiết bị đeo thông minh, robot, kính thông minh...
Yi Tay, nhà nghiên cứu cấp cao của Google DeepMind, đánh giá AI đang bước vào giai đoạn mới sau nhiều năm chỉ tập trung mở rộng mô hình. Theo ông, cộng đồng nghiên cứu từng tin chỉ cần tăng kích thước mô hình, lượng dữ liệu và năng lực tính toán thì trí thông minh sẽ tiếp tục tăng lên, nhưng tác nhân AI (AI agent) cho thấy điều đó chưa đủ. Ông cho rằng thay vì xây dựng các mô hình từ đầu, doanh nghiệp có thể tận dụng mã nguồn mở và tinh chỉnh cho tác vụ riêng, hoặc xây dựng các lớp kết nối nhiều thành phần AI khác nhau. "Tác động lớn hơn sẽ đến từ khả năng ứng dụng AI vào bài toán thực tế", ông nói.
Trong khi đó, theo TS Lương Minh Thắng, Giám đốc nghiên cứu Google DeepMind kiêm nhà đồng sáng lập tổ chức phi lợi nhuận về phát triển AI New Turing Institute (NTI), thế giới đang chuyển từ "kỷ nguyên dữ liệu" sang "kỷ nguyên trải nghiệm", do đó doanh nghiệp Việt nên hướng đến trải nghiệm người dùng hơn là tập trung cho vấn đề khác. "Bước tiếp theo là xây dựng môi trường mô phỏng để AI tích lũy trải nghiệm, chẳng hạn mô phỏng thế giới thực để AI điều hướng ngoài đời, hay mô phỏng tế bào ảo để thử nghiệm thuốc", ông nói.
Đồng quan điểm, bà Wendy Nguyễn, nhà đồng sáng lập Pacific Gateway Partners, cho rằng Việt Nam có ưu thế lớn về con người và đây mới là yếu tố cần được chú trọng nhiều nhất trong kỷ nguyên AI thay vì tập trung cho công nghệ. "Người Việt có sự bền bỉ, khát vọng và không dễ bỏ cuộc. Đó là tài sản quý cần được giữ gìn", bà nói.
Bà kể trong chuyến đi này, một lãnh đạo cấp cao đã nói rằng ở nhiều nơi, khi mọi người giàu lên hoặc có cuộc sống tốt hơn, họ sẽ giảm phấn đấu. Tuy nhiên, cuộc sống của người Việt cũng đang ngày một tốt hơn nhưng vẫn giữ tinh thần muốn vươn lên. "Chính tinh thần ấy mới là động lực quan trọng nhất giúp Việt Nam tiến lên ở bất cứ lĩnh vực nào", bà nói.
Dù vậy, bà cảm thấy môi trường startup AI toàn cầu hiện phát triển thiếu lành mạnh. Trước đây, các nhà sáng lập rất vất vả để gọi vốn, còn bây giờ chỉ cần một ý tưởng và cái tên là có thể huy động hàng tỷ USD. Theo bà, nhà đầu tư tại Việt Nam nói riêng cần thận trọng hơn và nhìn lại xem hệ sinh thái AI có đang phát triển "quá nóng" hay không.
Còn theo TS Ed H. Chi, Phó chủ tịch nghiên cứu Google DeepMind, để phát triển con người, Việt Nam cần xây dựng kỹ năng ngay từ khi ngồi trên ghế nhà trường, đặc biệt kỹ năng ra lệnh cho AI.
"Kỹ năng quan trọng nhất trong tương lai có thể không phải là trả lời câu hỏi, mà là biết đặt câu hỏi", ông nói. "Các mô hình rất giỏi trả lời, nhưng kém trong việc đặt câu hỏi hay. Trong tương lai, khả năng đặt đúng câu hỏi sẽ trở thành kỹ năng cực kỳ quan trọng".
Theo ông, điều này đúng không chỉ trong giáo dục mà cả kinh doanh, khi giá trị lớn nhất nằm ở việc tìm đúng câu hỏi cần giải quyết. "Chúng ta đang xây dựng 'động cơ trí tuệ'. Giờ là lúc nghĩ xem sẽ dùng động cơ đó như thế nào để phục vụ nhân loại, đặc biệt trong giáo dục và chuẩn bị cho thế hệ tiếp theo sống cùng AI", ông nói thêm.
Diễn đàn GStar 2026 là sự tiếp nối loạt sự kiện AI thường niên được NTI, tiền thân là VietAI, tổ chức từ năm 2018 với mục tiêu kết nối cộng đồng AI Việt với chuyên gia toàn cầu. Các sự kiện trước đó có sự xuất hiện của một số chuyên gia và người nổi tiếng về trí tuệ nhân tạo, như CEO OpenAI Sam Altman và Giám đốc phòng thí nghiệm AI của Đại học Stanford Christopher Manning tại AI Day 2023, hay nhà khoa học trưởng của Google Jeff Dean tại GenAI 2024.
Tin Gốc: Vnexpress
