Các nước phát triển từ châu Âu đến Mỹ đang phải áp dụng những biện pháp tài chính rất mạnh tay để điều tiết thói quen dùng điện của người dân khi thời tiết cực đoan đổ bộ.
Khi giờ cao điểm đẩy giá điện vọt lên gấp 6 lần
Câu chuyện điều tiết năng lượng tại Anh là một ví dụ điển hình cho thấy khung giờ cao điểm có thể làm đảo lộn thị trường tài chính ra sao.
Theo dữ liệu từ LSEG, trong đợt nắng nóng cao điểm, đơn vị vận hành hệ thống năng lượng quốc gia Anh đã phải chấp nhận trả khoảng 470 bảng Anh cho mỗi MWh (1 MWh = 1.000 kWh) để nhập khẩu cấp tốc điện từ lục địa châu Âu. Đáng chú ý, mức giá cắt cổ này chỉ áp dụng trong một khung thời gian rất ngắn, từ 17h-19h hàng ngày.
Mức chi trả trong 2 tiếng cao điểm này cao gấp hơn 6 lần so với giá điện trung bình của cùng kỳ năm trước đó và cao gấp gần 4 lần so với ngày bình thường. Nguyên nhân là khi hàng triệu người cùng lúc bật điều hòa và các thiết bị làm mát vào cuối ngày, hệ thống điện rơi vào trạng thái báo động đỏ.
Tại Đức, thị trường điện lớn nhất châu Âu, sàn giao dịch điện Epex Spot cũng ghi nhận giá điện bán buôn có thời điểm vượt ngưỡng 545 euro/MWh vào buổi tối. Trong khi đó tại Pháp, nơi nhiệt độ có lúc chạm mức 43°C, giá điện lập tức vượt 268 euro/MWh.
Những con số biết nói này cho thấy các quốc gia không còn duy trì một mức giá cố định cho cả ngày. Thay vào đó, giá điện biến động liên tục theo từng giờ, đánh thẳng vào ví tiền của những ai có thói quen tiêu thụ năng lượng vô tội vạ vào giờ cao điểm.
Lưới điện oằn mình vì những “cỗ máy ngốn điện” thế hệ mới
Áp lực lên hệ thống năng lượng toàn cầu hiện nay không chỉ đến từ việc người dân bật điều hòa khi trời nóng. Theo phân tích của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), lưới điện tại các nước phát triển đang phải gánh thêm những trục tăng trưởng mới nhưng ngốn năng lượng cực lớn, đó là các trung tâm dữ liệu phục vụ công nghệ, làn sóng xe điện (EV) và các hệ thống bơm nhiệt quy mô lớn.
Khi thời tiết bình thường, hệ thống có thể vận hành ổn định. Tuy nhiên, khi nắng nóng cực đoan xuất hiện, sự cộng hưởng giữa nhu cầu sinh hoạt và nhu cầu sản xuất công nghệ cao đã tạo ra những lỗ hổng lớn về nguồn cung.
Tại Anh, cơ quan quản lý từng phải phát đi thông báo hiếm gặp về biên độ dự phòng điện năng, cảnh báo nguồn cung có thể thấp hơn mức an toàn tối thiểu. Tại Pháp, đơn vị vận hành các nhà máy điện hạt nhân cũng buộc phải cắt giảm công suất phát điện vì nhiệt độ nước sông tăng quá cao, không đủ điều kiện làm mát an toàn cho các lò phản ứng.
Chính việc nguồn cung bị thu hẹp trong khi nhu cầu đạt đỉnh đã buộc các công ty điện lực phải sử dụng cơ chế định giá cận biên. Theo cơ chế này, nguồn điện có chi phí đắt đỏ nhất như điện khí hoặc điện than sẽ quyết định giá chung cho toàn thị trường vào giờ cao điểm, khiến hóa đơn của người tiêu dùng cuối cùng tăng vọt.
Chiêu độc phát tiền cho người dân tắt bớt thiết bị điện
Để giải quyết bài toán thiếu hụt này, thay vì chỉ kêu gọi tiết kiệm bằng khẩu hiệu, các quốc gia đã chuyển sang dùng đòn bẩy tài chính trực tiếp đến từng hộ gia đình. Thay vì phạt, họ chọn cách “trả tiền” để người dân chịu nóng cùng hệ thống.
Tại Anh, một chương trình khuyến khích tài chính quy mô lớn đã được triển khai, cho phép người dân nhận lại tiền mặt nếu họ chủ động cắt giảm hoặc không sử dụng các thiết bị điện công suất lớn trong khung giờ cao điểm buổi tối. Mục tiêu của chiến dịch này là giảm ngay lập tức khoảng 115 MW công suất đè nặng lên lưới điện quốc gia vào thời điểm căng thẳng nhất.
“Mặc dù thời tiết nắng nóng tác động mạnh đến giá điện, nhưng các biện pháp kích thích tài chính để cân bằng cung – cầu như thế này đã trở thành một phần thường xuyên và tất yếu trong công tác vận hành hệ thống điện hiện đại”, người phát ngôn Đơn vị Vận hành Hệ thống Năng lượng Quốc gia Anh chia sẻ trên tờ Reuters.
Bên cạnh đó, các ứng dụng công nghệ như electricitymaps.com hay EUenergy.live cũng được phổ cập đến từng người dân để họ theo dõi trực quan cơ cấu nguồn phát và giá điện theo thời gian thực. Khi thấy giá điện hiển thị màu đỏ (mức giá rất cao), các hộ gia đình tự khắc hoãn việc giặt đồ, sạc xe điện hoặc nấu nướng bằng bếp điện sang các khung giờ thấp điểm để tiết kiệm chi phí.
Bài toán thắt lưng buộc bụng khi giá điện tăng nhanh hơn thu nhập
Một thực tế đáng ngại được IEA chỉ ra là kể từ năm 2019, tốc độ tăng giá điện sinh hoạt tại nhiều khu vực đã vượt xa tốc độ tăng trưởng thu nhập cũng như chỉ số lạm phát. Cụ thể, trong giai đoạn 2019-2024, giá điện sinh hoạt tại Liên minh châu Âu đã tăng trung bình tới 36%, còn tại Mỹ ghi nhận mức tăng 26%. Trong khi đó, thu nhập ròng của các hộ gia đình tăng khoảng 23-25%.
Đáng chú ý, các chuyên gia năng lượng nhận định nhu cầu sử dụng điện của các hộ gia đình có độ co giãn theo giá rất thấp. Nghĩa là, dù giá điện có tăng cao đến đâu, người dân cũng không thể cắt giảm hoàn toàn các nhu cầu thiết yếu như thắp sáng, chạy tủ lạnh hay nấu ăn. Do đó, khi các cơ quan quản lý điều chỉnh khung giờ cao điểm hoặc tăng giá điện theo thị trường, phần lớn mức tăng này sẽ đánh trực tiếp vào ngân sách chi tiêu hằng tháng của mỗi gia đình.
Việc các nước đẩy mạnh đầu tư vào hệ thống pin lưu trữ năng lượng quy mô lớn (BESS) như tại bang California hay Texas (Mỹ) được kỳ vọng sẽ giúp hấp thụ lượng điện mặt trời dư thừa vào ban ngày để xả ra vào giờ cao điểm buổi tối, từ đó giảm bớt tần suất xuất hiện các cú sốc về giá.
Dù vậy, trước khi các giải pháp công nghệ hoàn toàn làm chủ cục diện, việc người tiêu dùng phải tự thay đổi thói quen sinh hoạt và “né” giờ cao điểm vẫn là thượng sách để tự bảo vệ túi tiền của mình.
Nhờ tự động hóa các công việc lặp lại, TPBank đã cắt giảm khoảng 500 nhân sự gián tiếp, đồng thời tăng tuyển dụng ở các vị trí kinh doanh trực tiếp và các lĩnh vực công nghệ, dữ liệu, AI. Tại VIB, ngân hàng này cũng tinh gọn bộ máy, giảm số lượng nhân sự từ 11.800 xuống còn 9.900 người...
Xu hướng này cho thấy trí tuệ nhân tạo không chỉ là công cụ hỗ trợ, mà đang trực tiếp định hình lại cấu trúc lao động trong ngành ngân hàng. Các công việc đơn giản dần bị thay thế, còn nhân sự có khả năng ứng dụng công nghệ trở thành lợi thế cạnh tranh.
Trí tuệ nhân tạo (AI) là một trong những từ khóa xuất hiện dày đặc tại mùa đại hội cổ đông ngân hàng năm nay, khi nhiều nhà băng coi đây là chiến lược trọng tâm cho giai đoạn tới.
Lãnh đạo Ngân hàng Á Châu (ACB) cho biết sự phát triển của AI, đặc biệt là các tác nhân AI (AI Agent), đang tác động mạnh đến cách thức vận hành trong ngành. Công nghệ này giúp tự động hóa nhiều quy trình, từ xử lý dữ liệu đến tương tác với khách hàng.
Tại Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV), bà Phạm Thị Thanh Hoài, thành viên hội đồng quản trị, cho biết nhà băng đã triển khai hơn 60 sáng kiến AI trong nhiều mảng, từ dự báo nhu cầu, gợi ý sản phẩm đến cảnh báo sớm rủi ro tín dụng.
"Năm nay, chúng tôi quyết định nâng AI lên một tầm cao mới khi xây dựng chiến lược AI toàn diện, chuẩn hóa từ con người, nền tảng công nghệ đến quản trị rủi ro và tổ chức", bà Hoài nói.
Việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo theo đó giúp rút ngắn đáng kể thời gian xử lý công việc. Tổng giám đốc TPBank, ông Nguyễn Hưng cho biết những tác vụ từng mất hàng giờ, như phân tích báo cáo tài chính, nay chỉ mất vài giây.
Chủ tịch VIB nhận định lực lượng lao động trong ngành ngân hàng cần có chuyên môn vững và khả năng chủ động cao, nơi mỗi cá nhân có thể tự ra quyết định và tạo ra kết quả.
Trong bối cảnh đó, các ngân hàng đồng thời đẩy mạnh đào tạo lực lượng lao động. Năm 2025, VIB ghi nhận hơn 461.000 giờ đào tạo, tương đương trung bình 44,7 giờ mỗi nhân sự, cùng hơn 12.900 chứng chỉ năng lực số được cấp. Ngân hàng này cũng đào tạo hơn 800 lãnh đạo và chuyên gia theo khung tư duy "bản đồ điều hướng tổng quát", nhằm tạo ra ngôn ngữ chung trong triển khai chiến lược.
Các lãnh đạo ngân hàng cũng đồng thời nhấn mạnh AI không thể thay thế hoàn toàn con người. Chủ tịch TPBank Đỗ Minh Phú cho rằng việc sử dụng AI cần được kiểm soát chặt chẽ.
"Nếu lạm dụng AI mà thiếu kiểm chứng, nhân sự sẽ bị đánh giá về năng lực. TPBank khuyến khích sử dụng AI như công cụ tham khảo, nhưng không thay thế hoàn toàn con người", ông nói.
Theo giới ngân hàng, AI có thể giúp rút ngắn thời gian xử lý từ hàng giờ xuống vài giây, nhưng cũng khiến sai sót lan nhanh hơn nếu thiếu kiểm soát. Vì vậy, yêu cầu về năng lực chuyên môn và khả năng kiểm chứng của con người ngày càng cao.
Cuối tuần qua, Tập đoàn PC1 công bố thông tin Chủ tịch Hội đồng quản trị Trịnh Văn Tuấn và 6 nhân sự quản lý khác bị khởi tố với cáo buộc tham ô tài sản, vi phạm quy định kế toán. Hiện tại, Hội đồng quản trị của doanh. nghiệp này chỉ còn một nhân sự vì 4 người đã bị tạm giam.
Trong thông cáo báo chí phát đi sáng nay, Tập đoàn PC1 cho biết sẽ phối hợp với các cơ quan chức năng trong quá trình làm việc. Đồng thời, doanh nghiệp này cũng bảo đảm hoạt động quản trị, điều hành và sản xuất kinh doanh được duy trì ổn định, liên tục, đúng quy định.
PC1 cam kết việc một số lãnh đạo bị khởi tố sẽ không ảnh hưởng đến tập đoàn. Các hoạt động sản xuất kinh doanh vẫn đang được triển khai bình thường. Những nghĩa vụ với khách hàng, đối tác, ngân hàng, nhà đầu tư và người lao động cũng đang được thực hiện đúng theo cam kết.
Đại diện doanh nghiệp này nói thiết kế hệ thống quản trị và vận hành các mảng kinh doanh đã được tập đoàn xây dựng từ trước theo hướng chuyên nghiệp và độc lập. Song song đó, các cơ quan luật pháp cũng tạo điều kiện cho các cá nhân vi phạm ủy quyền toàn bộ cho các nhân sự chủ chốt của tập đoàn tiếp tục quản trị và vận hành.
"Ban lãnh đạo và đội ngũ quản lý đang chủ động triển khai các giải pháp bảo đảm tính liên tục trong công tác điều hành, quản trị rủi ro và ổn định tâm lý người lao động", thông cáo nêu rõ.
Ban kiểm soát PC1 đã quyết định triệu tập phiên họp bất thường nhằm bầu bổ sung thành viên Hội đồng quản trị và xử lý các vấn đề thuộc thẩm quyền của cổ đông. Ngày đăng ký cuối cùng để tham dự đại hội là 5/6, thời gian tổ chức dự kiến trong tháng 7 tại trụ sở công ty ở Hà Nội.
PC1 có tiền thân là doanh nghiệp Nhà nước, chuyên xây lắp các công trình truyền tải điện quốc gia, từng hoàn thành hàng chục nghìn km đường dây 110 kV, 220kV đến 500 kV... Công ty được cổ phần hóa từ năm 2005 và đưa cổ phiếu lên sàn HoSE từ cuối năm 2016. Về sau, PC1 mở rộng sang lĩnh vực sản xuất công nghiệp, đầu tư năng lượng và bất động sản.
Từ giữa tháng 4, cổ phiếu PC1 đã bắt đầu dao lốc. Từ mức giá hơn 27.000 đồng một đơn vị, mã này đã sụt khoảng 34% về 17.850 đồng vào cuối tuần trước. Kéo theo đó, vốn hóa cũng bị thổi bay hàng nghìn tỷ đồng.
Hôm nay, mã này mở cửa giao dịch với giá sàn 16.650 đồng. Tuy nhiên, thị giá cải thiện nhẹ lên 16.800 đồng tính đến 10h sáng.
Gần đây, Sở Giao dịch chứng khoán TP HCM (HoSE) đã nhắc nhở PC1 về việc chậm công bố báo cáo tài chính quý đầu năm. Trước đó, vào cuối tháng 4, doanh nghiệp này cũng từng bị nhắc nhở vì chậm công bố nghị quyết và biên bản họp đại hội cổ đông.
PC1 cho biết chưa thể công bố báo cáo tài chính quý I đúng thời hạn do các nhân sự liên quan đến việc phê duyệt báo cáo đang phối hợp làm việc với cơ quan điều tra và đã bị khởi tố, tạm giam. Công ty cam kết sẽ công bố thông tin ngay sau khi hoàn tất báo cáo tài chính.
Thông tin được ông Phạm Bình An, Viện phó Nghiên cứu phát triển TP HCM, nêu tại hội thảo Chuyển đổi năng lượng xanh - Động lực tăng trưởng bền vững do Bộ Công Thương, UBND TP HCM và báo Tuổi Trẻ tổ chức, chiều 21/4.
Mục tiêu đặt ra trong bối cảnh Côn Đảo chịu áp lực lớn từ tăng trưởng du lịch, với lượng rác 20-25 tấn mỗi ngày, trong khi hạ tầng xử lý còn hạn chế. Hệ sinh thái biển bị suy thoái, san hô tẩy trắng, bãi biển xói mòn. Các dự án xanh dù được đề xuất nhưng triển khai còn chậm.
Theo TP HCM, việc chuyển đổi sang mô hình "hòn đảo carbon thấp" là giải pháp để giải quyết thế lưỡng nan giữa phát triển và bảo tồn, đồng thời thử nghiệm chính sách phát thải thấp trước khi nhân rộng. Đặc biệt cuối năm ngoái, đặc khu Côn Đảo được kết nối với điện lưới quốc gia qua cáp ngầm dài hơn 77 km, thay thế điện diesel vốn tốn kém và ô nhiễm.
Định hướng đến năm 2045 của thành phố, Côn Đảo sẽ trở thành mô hình phát triển "thuận tự nhiên", lấy công nghệ xanh làm công cụ và kinh tế tuần hoàn làm nền tảng. Chiến lược tập trung vào 4 trụ cột gồm giao thông, năng lượng, môi trường và du lịch.
Với giao thông, thành phố đặt lộ trình cấm xe xăng, chuyển toàn bộ sang xe điện. Cụ thể, thành phố đặt mục tiêu đến năm 2028, 100% phương tiện đường bộ tại Côn Đảo là xe điện.
Hạ tầng hỗ trợ gồm mạng lưới trạm sạc nhanh tại sân bay, bến tàu, cơ sở lưu trú và hệ thống đổi pin cho xe máy, với thời gian thay pin dưới 4 phút. Dự kiến đến 2030 đảo này có hơn 200 điểm sạc và đổi pin công cộng.
Song song đó, thành phố đặt mục tiêu 100% công sở lắp điện mặt trời mái nhà trước 2028.
Thành phố cũng sẽ đầu tư phát triển điện rác để xử lý 20-25 tấn rác mỗi ngày; Ứng dụng lưới điện thông minh và hệ thống lưu trữ (BESS). Mục tiêu 5 năm tới, năng lượng tái tạo dự kiến chiếm 50% tổng nguồn cung.
Côn Đảo sẽ phục hồi hệ sinh thái biển, gồm 1.800 ha san hô và 1.000 ha cỏ biển, đồng thời thí điểm đo lường và bán tín chỉ carbon từ hệ sinh thái ven biển (Blue Carbon).
Nguồn thu từ tín chỉ carbon được tái đầu tư cho bảo tồn, hình thành vòng tuần hoàn tài chính khép kín, giảm phụ thuộc ngân sách. Mục tiêu đến 2030, 85% rác thải rắn trên đảo được tái chế; 100% nước thải được xử lý, tái sử dụng
Thành phố cũng định vị du lịch của đặc khu này cao cấp thay vì đại chúng. Côn Đảo hướng tới phân khúc cao cấp với thương hiệu "Di sản - Tâm linh - Sinh thái". Các sản phẩm du lịch gắn với bảo tồn như xem rùa đẻ trứng, phục hồi san hô, kết hợp công nghệ thực tế ảo tại di tích lịch sử. Mục tiêu đến 2030, 100% cơ sở lưu trú đạt chứng nhận xanh.
Dự kiến, thành phố sẽ đầu tư từ ngân sách hơn 21.000 tỷ đồng. Ngoài ra, chính quyền cũng sẽ huy động nguồn lực từ thị trường carbon và các cơ chế tài chính xanh.
Côn Đảo là đặc khu duy nhất của TP HCM rộng gần 76 km2, gồm 16 hòn đảo, trong đó Côn Sơn lớn nhất, cách trung tâm TP HCM hơn 230 km. Các dịch vụ giao thông, lữ hành, lưu trú, ẩm thực... là nguồn thu chủ yếu của kinh tế đảo.
Tại hội thảo, ông Bùi Minh Thạnh, Phó chủ tịch UBND TP HCM, cho biết thành phố đang triển khai Đề án chuyển đổi xanh giai đoạn 2025-2035 với 10 trụ cột, 76 chỉ tiêu, dự kiến huy động khoảng 900.000 tỷ đồng.
Thành phố định hướng phát triển năng lượng tái tạo, sử dụng năng lượng tiết kiệm, thúc đẩy hydro và amoniac xanh, hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. Còn năm 2030, 100% phương tiện giao thông công cộng dự kiến sử dụng năng lượng sạch. TP HCM chọn Côn Đảo và Cần Giờ là hai nơi đi đầu về phát triển giao thông xanh, vùng phát thải thấp.
Trong chiều nay, Ban tổ chức đã kích hoạt chương trình Việt Nam Xanh 2026 triển khai chủ đề "Chuyển đổi xanh - Hiệu quả bền vững", gồm nhiều hoạt động hướng tới mục tiêu thúc đẩy chuyển đổi xanh từ nhận thức đến hành động trong toàn xã hội, lan tỏa các mô hình và sáng kiến có tính ứng dụng, đồng thời góp phần tạo ra những giá trị thiết thực cho môi trường, kinh tế và xã hội.
