Năm 1776, tác phẩm Tìm hiểu về bản chất và nguồn gốc của cải của các quốc gia, của nhà kinh tế học lừng danh Adam Smith (1723 – 1790), được xuất bản. Tác phẩm này còn được gọi là Của cải của các quốc gia hay Quốc phú luận.
Khác với quan điểm chủ nghĩa trọng thương, nhà kinh tế học Adam Smith đặt ra nền móng quan trọng để hoàn thiện chủ nghĩa tư bản tự do. Qua đó, tác phẩm Tìm hiểu về bản chất và nguồn gốc của cải của các quốc gia có vai trò quan trọng đối với chủ nghĩa tư bản hiện đại về sau.
Trùng hợp là năm 1776 khi tác phẩm trên được xuất bản cũng là năm nước Mỹ ra đời. Và chưa đầy 200 năm sau, một nước Mỹ non trẻ đã trở thành siêu cường phát triển đỉnh cao của chủ nghĩa tư bản. Từ đó đến nay, siêu cường này đạt ưu thế gần như tuyệt đối cả về kinh tế lẫn quân sự, thậm chí sở hữu sức mạnh hải quân chưa từng có trong lịch sử nhân loại.
Nhưng vào thời điểm kỷ niệm 250 năm độc lập, Tổng thống Mỹ Donald Trump đang tích cực quay lại với chủ nghĩa trọng thương khi tích cực sử dụng các biện pháp thuế quan nhằm vào các nước khác. Ông nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đất nước nên tự cung tự cấp và tập trung vào xuất khẩu nhiều hơn là nhập khẩu.
Chủ nghĩa trọng thương cùng chính sách biệt lập, học thuyết Monroe kiểu mới đang khiến nước Mỹ rơi vào hình thức này hay hình thức xung đột khác với hầu hết các quốc gia. Đó là một cuộc chiến Iran mà Mỹ đang rơi vào thế khó và khiến cho kinh tế đối mặt nhiều khó khăn khi vật giá gia tăng. Đó là các căng thẳng thương mại khiến Washington đang bất đồng với nhiều quốc gia, bao gồm phần lớn đồng minh lẫn đối tác. Đó là những căng thẳng không cần thiết khi Tổng thống Trump tuyên bố muốn thâu tóm Greenland, sáp nhập Canada trở thành tiểu bang thứ 51 của Mỹ.
Trong phân tích gửi đến người viết, chuyên gia Willis Sparks, thuộc Eurasia Group (Mỹ) – đơn vị tư vấn và nghiên cứu rủi ro chính trị hàng đầu thế giới, đánh giá: “Nước Mỹ đã trở nên thất thường, và giới quan sát nước ngoài không chắc nên đặt cược ở đâu”. Theo ông, những gì đang diễn ra khiến cho các đồng minh của Mỹ phải phòng ngừa rủi ro. Không những vậy, Tổng thống Trump được cho là đang lạm quyền, phá vỡ nền dân chủ vốn được xem là giá trị đặc trưng của nước Mỹ. Bên cạnh đó, Trung Quốc trỗi dậy đang cạnh tranh quyết liệt với Mỹ cả về kinh tế, công nghệ lẫn quân sự.
Kết quả, trong cuộc thăm dò gần đây của Gallup, 76% người Mỹ được hỏi cho biết họ không hài lòng với “cách mọi thứ đang diễn ra ở Mỹ vào thời điểm này”. Cuộc thăm dò của NBC News được công bố vào ngày 14.6 vừa qua cho thấy chỉ có 38% người trả lời cho biết họ tin rằng những năm tốt đẹp nhất của đất nước đang ở phía trước. Và cuộc thăm dò ngày 15.6 của Reuters/Ipsos cho kết quả 64% câu trả lời lo ngại nền dân chủ Mỹ có nguy cơ thất bại.
Tuy nhiên, chuyên gia Sparks cũng chỉ ra rằng trong lịch sử nước Mỹ, Tổng thống Trump chẳng phải là nhà lãnh đạo duy nhất có những chính sách như ông đang theo đuổi.
Như Tổng thống William McKinley (1843 – 1901, tại nhiệm 1897 – 1901) từng sử dụng thuế quan để gây sức ép Canada trở thành tiểu bang thứ 45 của Mỹ khi đó. Tổng thống Theodore Roosevelt (1858 – 1919, tại nhiệm 1901 – 1909) thì tìm cách sáp nhập các đảo xa xôi vào lãnh thổ Mỹ. Tổng thống Woodrow Wilson (1856 – 1924, tại nhiệm 1913 – 1921) và Tổng thống Warren Harding (1865 – 1923, tại nhiệm 1921 – 1923) đều từng tranh cử với khẩu hiệu “Nước Mỹ trên hết” như Tổng thống Trump. Hay cách đây 100 năm, vào năm 1926, Tổng thống Calvin Coolidge (1872 – 1933, tại vị 1923 – 1929) đã đánh dấu sinh nhật lần thứ 150 của Mỹ bằng một trận đấu võ thuật lồng thép trên bãi cỏ Nhà Trắng, tương tự việc Tổng thống Trump vừa qua cũng tổ chức một cuộc đấu võ tại đây nhân dịp kỷ niệm 250 năm nước Mỹ ra đời.
Rồi nhìn lại 50 năm trước, vào năm 1976 khi kỷ niệm 200 năm lập quốc, nước Mỹ đối mặt rất nhiều thách thức vì vừa thua cuộc trong chiến tranh VN sau một thời gian tự hào với chiến thắng trong Thế chiến 2 và tăng cường sức mạnh qua nhiều cuộc chiến khác, không những vậy, khi đó nước Mỹ đang được lãnh đạo bởi Tổng thống Gerald Ford (1913 – 2006, tại vị 1974 – 1977) chưa hề qua bầu cử, sau khi người tiền nhiệm Richard Nixon (1913 – 1994, tại nhiệm 1969 – 1974) phải từ chức vì vụ nghe lén Watergate. Không những vậy, khi đó nước Mỹ đang đối mặt với cuộc Chiến tranh Lạnh đang tăng nhiệt, giá cả nhiên liệu tăng cao do các chính sách từ nguồn cung dầu mỏ ở Trung Đông. Thế nhưng chỉ 15 năm sau, Liên Xô – đối thủ của Mỹ trong cuộc Chiến tranh Lạnh – sụp đổ và Mỹ trở thành siêu cường suy nhất trong thời gian dài.
Đối chiếu với lịch sử, nước Mỹ dịp sinh nhật 250 năm này không hề bất trắc hơn so với 50 năm trước khi kỷ niệm 200 năm ra đời.
Bên cạnh đó, quyền lực của Tổng thống Trump đang có dấu hiệu giảm sút. Bằng chứng là một số nghị sĩ Cộng hòa ở cả Thượng viện lẫn Hạ viện vừa qua đã bỏ phiếu chống lại quyền hạn của ông trong cuộc chiến Iran. Đảng Cộng hòa đối mặt với nhiều thách thức trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ sắp tới. Và nếu phe Cộng hòa không còn kiểm soát lưỡng viện Quốc hội, thậm chí đảng Dân chủ chiếm ưu thế ở lưỡng viện, thì quyền lực của Tổng thống Trump càng giảm sút trong nửa sau nhiệm kỳ thứ 2 – hay được dân Mỹ gọi là giai đoạn “vịt què” (lame-duck). Theo đó, rủi ro về lạm quyền, nền dân chủ bị đe dọa sẽ giảm đi.
Chính vì thế, nhiều ý kiến vẫn lạc quan về tương lai và nền dân chủ Mỹ. Như trong cuộc nói chuyện trong chương trình Gzero World với TS Ian Bremmer, nhà khoa học chính trị sáng lập Eurasia Group, người dẫn chương trình truyền hình – nhà bình luận chính trị William Maher (Mỹ), cho rằng: Người Mỹ vẫn có thể chỉ trích chính phủ, biểu tình trên đường phố, bỏ phiếu chống lại những người cầm quyền và nói lên suy nghĩ của họ mà không sợ hãi.
“Và nhìn chung, đất nước này giàu có hơn, an toàn hơn và hòa nhập hơn so với 50 năm trước – chứ đừng nói đến 250 năm trước”, ông Maher nhận xét. Thực tế, đến nay thì Mỹ vẫn là siêu cường đứng đầu thế giới.
Tổng thống Donald Trump ngày 11/6 tuyên bố Mỹ đã “chấm dứt cuộc chiến với Iran hôm nay", sau khi khẳng định hai bên đã đạt được một “bản ghi nhớ rất mạnh mẽ” để chấm dứt xung đột.
“Tôi không biết các bạn đã nghe tin chưa, nhưng chúng ta đã chấm dứt cuộc chiến với Iran hôm nay”, ông Trump nhấn mạnh.
“Họ đã đồng ý không bao giờ sở hữu vũ khí hạt nhân, điều mà chúng ta đã kiên quyết yêu cầu; đó là toàn bộ mục đích. Đó là 95% của thỏa thuận”, ông Trump nói thêm, đề cập đến thỏa thuận tiềm năng với Iran.
Tổng thống Trump nhiều lần tuyên bố bất kỳ thỏa thuận hòa bình nào cũng phải đảm bảo Iran không thể phát triển vũ khí hạt nhân.
Tuyên bố trên của Tổng thống Trump được đưa ra sau khi nhà lãnh đạo Mỹ thông báo hủy kế hoạch tấn công Iran và hai bên có thể ký kết thỏa thuận vào cuối tuần này nhằm mở lại eo biển Hormuz.
“Chúng tôi vừa đạt được một thỏa thuận dàn xếp tuyệt vời cho cuộc chiến với Iran. Eo biển Hormuz sẽ chính thức mở cửa ngay khi chúng tôi ký kết, điều này có thể diễn ra sớm, rất sớm, có lẽ là vào cuối tuần này tại châu Âu”, Tổng thống nói với các phóng viên tại Nhà Trắng.
Thỏa thuận này, nếu được hoàn tất, sẽ là bước đột phá ngoại giao có ý nghĩa nhất từ trước đến nay nhằm chấm dứt cuộc chiến kéo dài hơn 3 tháng qua giữa Mỹ, Israel với Iran.
Trong một bài đăng trên mạng xã hội Truth Social, ông Trump cũng cho biết “các cuộc không kích và ném bom theo lịch trình” đã bị hủy bỏ nhờ vào các cuộc đàm phán “được đưa lên cấp cao nhất của ban lãnh đạo Iran và được chấp thuận”.
Ông tuyên bố “các cuộc thảo luận và những điểm cốt lõi cuối cùng” đã được tất cả các bên liên quan đồng ý, bao gồm Mỹ, Israel, Ả rập Xê út và một số quốc gia khu vực khác.
Mặt khác, ông Trump nhấn mạnh, biện pháp phong tỏa hàng hải do Mỹ dẫn đầu đối với các cảng của Iran ở eo biển Hormuz “vẫn sẽ duy trì hiệu lực toàn diện”.
Về phần mình, Iran chưa xác nhận bất kỳ thỏa thuận nào đạt được với Mỹ.
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Esmaeil Baghaei cho biết Iran vẫn chưa đưa ra quyết định cuối cùng về một thỏa thuận khả thi với Mỹ và sẽ không thỏa hiệp về “các lằn ranh đỏ” của mình trong các cuộc đàm phán.
Ông Baghaei nói rằng các báo cáo liên quan đến thời gian và địa điểm ký kết thỏa thuận vẫn chỉ là suy đoán, và chưa có điều gì được hoàn tất. Ông cho biết thêm, một phần lớn văn bản đàm phán đã được hoàn thiện, nhưng phía Mỹ đã liên tục thay đổi lập trường của mình trong suốt quá trình đàm phán.
Giới chức Iran đã đưa ra các yêu cầu nhằm đạt được thỏa thuận, bao gồm việc dỡ bỏ các lệnh trừng phạt quốc tế, giải phóng hàng tỷ USD tài sản bị phong tỏa và công nhận quyền kiểm soát của nước này đối với eo biển Hormuz.
Một đèn báo lỗi nhấp nháy trên tàu vũ trụ Orion của Cơ quan Hàng không vũ trụ Mỹ (NASA) đã báo hiệu sự cố không mong muốn ngay khi bắt đầu sứ mệnh lịch sử Artemis II - hệ thống vệ sinh gặp trục trặc.
May mắn cho bốn phi hành gia trong hành trình kéo dài 10 ngày, sự cố nhanh chóng được khắc phục.
Theo báo Guardian ngày 2-4, trung tâm kiểm soát sứ mệnh thông báo: "Nhà vệ sinh đã sẵn sàng sử dụng. Chúng tôi khuyến nghị nên để hệ thống đạt tốc độ vận hành tiêu chuẩn trước khi sử dụng, và tiếp tục để máy chạy thêm một lúc sau đó".
Dù khởi đầu không suôn sẻ, hệ thống quản lý chất thải đa năng (UWMS) trị giá 30 triệu USD vẫn được xem là bước tiến lớn trong công nghệ vệ sinh ngoài không gian.
Hệ thống này được phát triển nhằm khắc phục những bất tiện kéo dài mà phi hành gia từng gặp phải.
Trong các sứ mệnh Apollo trước đây, các phi hành gia (toàn bộ là nam giới) phải đi tiểu vào một thiết bị giống như bao cao su đặt bên trong bộ đồ vũ trụ. Đối với chất thải rắn, họ phải sử dụng một chiếc túi dán trực tiếp vào mông.
Dù báo cáo của NASA kết luận rằng những thiết kế thô sơ này về cơ bản đã đáp ứng mục tiêu kỹ thuật, nhưng chúng rất dễ bị rò rỉ và bị đánh giá rất thấp về mức độ hài lòng của phi hành đoàn.
Với UWMS, tàu Orion được trang bị buồng vệ sinh riêng có cửa, lần đầu tiên xuất hiện trên các tàu vũ trụ. Khu vực này được bố trí tay vịn và dây đai để giúp phi hành gia cố định cơ thể.
Ông Jeremy Hansen, chuyên gia sứ mệnh Artemis II từ Cơ quan Vũ trụ Canada, cho biết đây là nơi duy nhất mang lại sự riêng tư trong suốt hành trình.
Hệ thống bao gồm một phễu nối với ống dẫn nước tiểu và một bệ ngồi nhỏ. Vì mọi thứ đều lơ lửng trong môi trường không trọng lực, chất thải rắn sẽ được hút vào một chiếc túi ở đáy bồn cầu, sau đó được nén chặt vào một hộp chứa.
Lực hút mạnh đến mức gây ra tiếng ồn lớn, buộc buồng vệ sinh phải được lót lớp cách âm và các phi hành gia phải đeo thiết bị bảo vệ tai khi vào trong.
Trong các sứ mệnh dài ngày trên Trạm Vũ trụ quốc tế (ISS), nước tiểu và mồ hôi được tái chế thành nước uống.
Tuy nhiên với Artemis II, nước tiểu sẽ được xả ra ngoài không gian, còn chất thải rắn được lưu trữ để xử lý sau khi trở về Trái đất.
Hệ thống vệ sinh không chỉ đơn thuần là một tiện nghi xa xỉ. Mục tiêu cốt lõi của chương trình Artemis là thiết lập sự hiện diện lâu dài của con người ngoài vũ trụ.
Giáo sư lịch sử khoa học và công nghệ David Munns (Đại học City, New York) nhận định: "Việc nghiên cứu không chỉ về nhà vệ sinh mà toàn bộ hệ thống hỗ trợ sự sống là một trong những nền tảng để con người sinh sống lâu dài trong không gian".
"Nhiều khả năng trận động đất đầu tiên đã làm đứt gãy một đoạn đới đứt gãy và chuyển ứng suất sang một đới đứt gãy khác, đới này sau đó cũng bị gãy theo, gây ra trận động đất thứ hai", ông Mark Allen, giáo sư Khoa học Trái đất tại Đại học Durham, nhận định về hiện tượng hai trận động đất mạnh liên tiếp ở Venezuela chiều 24/6.
Ông Allen cho biết các trận động đất dường như đã diễn ra trên ranh giới mảng kiến tạo giữa Nam Mỹ và Caribe.
Theo Cơ quan Khảo sát Địa chất Mỹ (USGS), một trận động đất có cường độ 7,2 độ đã xảy ra cách thủ đô Caracas của Venezuela khoảng 160km về phía tây, theo sau đó chưa đầy một phút là một trận động đất 7,5 độ.
Một chuyên gia động đất lưu ý rằng trận thứ hai trên thực tế lớn gấp đôi trận đầu tiên.
“Cường độ 7,5 độ có vẻ không lớn hơn nhiều so với 7,2 độ, nhưng trên thực tế nó lớn gấp đôi do cách thức hoạt động của thang đo. Điều đó có nghĩa là rung chấn sẽ kéo dài hơn rất nhiều vì trận đầu tiên khơi mào cho sự rung lắc và sau đó 40 giây là một sự kiện lớn hơn, vốn sẽ có thời gian rung lắc kéo dài hơn”, Adam Pascale, một chuyên gia địa chấn học tại Viện Nghiên cứu Địa chấn ở Australia, nhận định.
Theo USGS, trận động đất có cường độ 7,5 độ hôm qua là trận động đất mạnh nhất ở Venezuela kể từ năm 1900.
Lần gần đây nhất Venezuela bị tấn công bởi một cơn địa chấn lớn hơn là vào ngày 29/10/1900, khi một trận động đất cường độ 7,7 độ được ghi nhận tại Caracas. Theo USGS, đã có 5 trận động đất có cường độ lớn hơn 7 độ xảy ra ở miền Bắc Venezuela hoặc gần bờ biển kể từ năm 1900.
Quyền Tổng thống Venezuela Delcy Rodríguez, số người chết do động đất được xác nhận đã tăng lên ít nhất 164 người, trong khi gần 1.000 người bị thương,
Tuy nhiên, số người tử vong thực tế đáng lo ngại là sẽ còn cao hơn nhiều, xét đến số lượng các tòa nhà bị sập và hư hại, trong khi các cơ quan chức năng vẫn đang tiếp tục các nỗ lực tìm kiếm và cứu nạn. Đã có ít nhất 30 dư chấn xảy ra kể từ sau hai trận động đất chính. USGS dự đoán trận động đất kép hôm qua có thể gây thiệt hại lớn về người và tài sản cho Venezuela, với con số thương vong ước tính trong khoảng 1.000 đến 100.000 người.
Trong một cuộc phỏng vấn với đài truyền hình nhà nước, bà Rodríguez cho biết chính quyền của bà đang phối hợp với Liên hợp quốc để cử các nhân viên cứu hộ đến và phối hợp với Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) để thành lập một quỹ ban đầu trị giá 200 triệu USD nhằm tái thiết đất nước.
Bà Rodríguez cũng kêu gọi khu vực tư nhân hỗ trợ máy móc hạng nặng để trợ giúp các nỗ lực cứu hộ.
Bà Rodríguez thúc giục người dân Venezuela hãy giữ bình tĩnh và “đoàn kết”, đồng thời ở lại trong nhà nếu công trình an toàn. Bà nói thêm rằng Venezuela sẽ tổ chức một buổi cầu nguyện quốc gia cho tất cả các tôn giáo vào lúc 7h tối giờ địa phương.
Một số nước đã gửi lời chia buồn và sẵn sàng hỗ trợ Venezuela khắc phục hậu quả.
