Sầu riêng, chôm chôm, măng cụt đều là những loại trái cây nhiệt đới được nhiều người yêu thích vào mùa hè vì hương vị thơm ngon và giá thành tương đối hợp lý. Các loại trái cây này thường có vị ngọt và là nguồn cung cấp vitamin, khoáng chất, chất xơ cho cơ thể. Tuy nhiên, mọi người cần chú ý lượng ăn và cách ăn để thưởng thức trái cây ngon nhưng không ảnh hưởng tới sức khỏe, nhất là ở người có bệnh nền. Vì sao nói ăn nhiều trái cây chưa chắc tốt?
Theo bác sĩ chuyên khoa 2 Lâm Mỹ Dung, Trưởng khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện Tim Tâm Đức (TP.HCM), vị ngọt của trái cây được tạo nên từ phức hợp các loại đường tự nhiên gồm fructose, glucose và sucrose. Trong đó, đường fructose (đường đơn monosaccharide) có cơ chế chuyển hóa khá đặc biệt, cụ thể:
Thực phẩm giàu fructose thường có chỉ số đường huyết (GI) thấp hơn so với thực phẩm giàu glucose, không kích thích tiết insulin mạnh như glucose, do đó không làm tăng đường huyết ngay sau ăn.
Quá trình chuyển hóa xảy ra chủ yếu tại gan, nơi fructose sẽ được biến đổi thành năng lượng hoặc tích trữ dưới dạng mỡ.
Tuy nhiên, các loại quả mùa hè như vải, sầu riêng, chôm chôm không chỉ chứa fructose mà còn chứa glucose và sucrose với tỷ lệ khác nhau. Từ đó, bác sĩ Dung lưu ý rằng việc ăn quá nhiều trong một lần có thể gây hại cho sức khỏe. Khi tiêu thụ quá nhiều fructose trong thời gian dài, gan có thể chuyển phần fructose dư thừa thành chất béo, làm tăng triglyceride trong máu và ảnh hưởng bất lợi đến sức khỏe tim mạch, đặc biệt ở người có rối loạn chuyển hóa.
“Với quả vải, mọi người nên ăn sau bữa ăn và không quá 9 quả mỗi ngày. Sầu riêng chỉ nên ăn khoảng 1 – 2 múi/ngày, cũng nên dùng sau khi ăn no. Đối với chôm chôm, nên giới hạn dưới 6 quả/ngày, ưu tiên quả tươi, vừa chín tới và tránh các sản phẩm chế biến nhiều đường. Riêng măng cụt, chỉ nên ăn tối đa 3 quả/ngày và không nên ăn liên tục mỗi ngày. Cần hiểu rằng không có loại trái cây nào hoàn toàn xấu hay hoàn toàn tốt. Điều quan trọng nhất vẫn là khẩu phần ăn và tần suất sử dụng phù hợp”, bác sĩ Dung khuyến nghị.
Bác sĩ Mỹ Dung cho biết, một trong những điều bị người dân hiểu sai nhưng rất phổ biến là “trái cây tự nhiên nên ăn càng nhiều càng tốt”. Thực tế, trái cây là thực phẩm lành mạnh nhưng vẫn chứa đường và năng lượng. Nếu ăn vượt quá nhu cầu của cơ thể, người dùng vẫn có thể gặp các vấn đề về đường huyết, tăng cân hoặc rối loạn mỡ máu. Ngay cả một loại trái cây có chỉ số đường huyết thấp cũng có thể gây tăng đường huyết nếu ăn quá nhiều trong một lần.
Do đó, thay vì đặt câu hỏi “ăn loại quả nào tốt nhất?”, mọi người nên quan tâm đến việc ăn bao nhiêu, ăn khi nào và ăn như thế nào. Đặc biệt với người mắc tiểu đường, tăng huyết áp, bệnh tim mạch hoặc rối loạn chuyển hóa, việc tuân thủ nguyên tắc “đúng loại – đúng lượng – đúng thời điểm” càng quan trọng, cụ thể:
Đúng loại: Nên ưu tiên các loại trái cây có chỉ số đường huyết (GI) hoặc tải lượng đường huyết (GL) thấp; đồng thời lựa chọn trái cây tươi, vừa chín, không nên ăn trái cây quá chín hay các sản phẩm chế biến sẵn, đóng hộp hoặc thêm đường.
Đúng lượng: Ăn với liều lượng vừa phải để tránh làm tăng tải lượng đường huyết trong ngày. Cần điều chỉnh tùy theo tình trạng bệnh lý, cân nặng và tổng khẩu phần ăn trong ngày của từng người.
Đúng thời điểm: Nên ưu tiên ăn trái cây sau bữa ăn thay vì ăn khi bụng đói, không nên ăn dồn quá nhiều trong một lần. Việc phân bổ lượng trái cây hợp lý trong ngày sẽ giúp kiểm soát lượng đường nạp vào mỗi lần ăn, đồng thời hạn chế dao động đường huyết.
Theo TS Lê Thị Hương Giang, Bệnh viện 19-8 (Hà Nội), một bát phở nóng hổi từ lâu đã trở thành lựa chọn tiện lợi, dễ ăn của nhiều người. Không ít người duy trì thói quen ăn phở mỗi ngày, thậm chí uống hết phần nước dùng để cảm nhận trọn vẹn hương vị.
Tuy nhiên dưới góc nhìn dinh dưỡng, vấn đề không nằm ở bánh phở hay thịt, mà chủ yếu đến từ nước dùng, phần có thể chứa nhiều thành phần ảnh hưởng đến sức khỏe nếu tiêu thụ thường xuyên.
Theo các phân tích khẩu phần, một bát phở trung bình có khoảng 400-500ml nước dùng, tương đương 2,5 - 5gam muối (1.000-2.000mg natri).
Trong khi đó, Tổ chức Y tế thế giới (WHO) khuyến nghị người trưởng thành chỉ nên tiêu thụ dưới 5gam muối mỗi ngày.
Điều này đồng nghĩa với việc chỉ cần uống hết một bát nước phở vào buổi sáng, cơ thể đã gần như chạm ngưỡng muối khuyến nghị cho cả ngày. Đáng chú ý, vị mặn trong nước dùng thường bị "che lấp" bởi vị ngọt từ xương hầm và gia vị, khiến nhiều người khó nhận ra lượng muối mình đã nạp vào.
TS Giang cho biết thêm nước dùng ninh từ xương và thịt trong thời gian dài còn chứa nhiều hợp chất có thể ảnh hưởng đến quá trình chuyển hóa.
Quá trình ninh xương làm giải phóng purin, chất có thể làm tăng acid uric trong máu, từ đó gia tăng nguy cơ mắc bệnh gout nếu tiêu thụ thường xuyên. Bên cạnh đó, chất béo từ tủy và mỡ xương hòa tan vào nước dùng cũng góp phần làm tăng lượng chất béo bão hòa, yếu tố liên quan đến nguy cơ bệnh tim mạch.
Ngoài ra một số nghiên cứu còn ghi nhận khả năng xuất hiện vi lượng kim loại nặng trong nước hầm xương. Dù ở mức thấp, nhưng việc tích lũy lâu dài vẫn là điều cần cân nhắc.
TS Giang cho hay những ảnh hưởng từ nước dùng không xảy ra ngay lập tức, nhưng nếu duy trì thói quen trong thời gian dài, nguy cơ có thể tích tụ và dẫn đến các bệnh lý mạn tính như tăng huyết áp, suy thận hay tim mạch.
Chuyên gia khuyến cáo một số nhóm đối tượng cần đặc biệt thận trọng, bao gồm người mắc tăng huyết áp, bệnh tim mạch; người có chức năng thận suy giảm; người đang điều trị bệnh gout hoặc có acid uric cao và người cao tuổi.
Theo TS Giang, không cần loại bỏ hoàn toàn phở khỏi thực đơn, nhưng nên điều chỉnh cách ăn để đảm bảo sức khỏe.
"Khi ăn phở, không nên dùng hết nước dùng, chỉ nên dùng lượng vừa phải để cảm nhận hương vị. Tăng cường rau xanh để bổ sung chất xơ và hỗ trợ cân bằng natri. Hạn chế thêm gia vị như nước mắm, bột canh. Không ăn phở, bún liên tục mỗi ngày, nên đa dạng thực đơn.
Một thay đổi nhỏ trong thói quen, như không uống cạn nước phở, có thể giúp giảm đáng kể lượng muối nạp vào cơ thể theo thời gian. Trong dinh dưỡng, sự điều độ và hiểu biết đóng vai trò quan trọng, giúp mỗi người vừa tận hưởng ẩm thực quen thuộc, vừa bảo vệ sức khỏe lâu dài", TS Giang khuyến cáo.
Tối 19-5, ông Nguyễn Thái Thịnh - Phó chủ tịch UBND phường Phú Yên, Đắk Lắk - cho hay trên địa bàn có liên tiếp 2 trường hợp chó dại và chó nghi dại tấn công nhiều người.
Cụ thể ngày 18-5, UBND phường Phú Yên phát thông báo khẩn về việc tìm người từng tiếp xúc với một con chó dương tính với vi rút dại, nhằm kịp thời triển khai các biện pháp phòng chống dịch bệnh và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.
Theo kết quả xét nghiệm của cơ quan chuyên môn, mẫu bệnh phẩm từ một con chó không rõ nguồn gốc bị tiêu hủy tại khu phố Lộc Đông, phường Phú Yên ngày 14-5 được xác định dương tính với vi rút dại.
Con chó mắc vi rút là chó đực, có lông ngắn màu nâu đỏ, vùng ngực, bụng và bàn chân có màu trắng nhạt, nặng khoảng 8-10kg, có đặc điểm tai dựng, mõm dài, thân gầy và đuôi dài.
Khi được phát hiện, con vật đi lang thang trong khu phố Lộc Đông với biểu hiện mệt mỏi, bỏ ăn, di chuyển chậm và phản ứng chậm.
UBND phường đề nghị những người từng bị con chó trên cắn, cào hoặc liếm lên vùng da bị tổn thương, niêm mạc; những người trực tiếp tiếp xúc, bắt giữ, vận chuyển, xử lý hoặc chôn lấp xác chó; cũng như các chủ vật nuôi có chó, mèo từng bị con chó này cắn hoặc tiếp xúc trực tiếp cần nhanh chóng liên hệ cơ quan chức năng để được hướng dẫn xử lý.
Vụ thứ hai, từ báo cáo ngày 15-5, Trạm y tế phường Phú Yên tiếp nhận thông tin từ Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Đắk Lắk về trường hợp chó nghi dại đã cắn 4 người dân trên địa bàn.
Theo báo cáo, con chó này đã cắn 4 người dân trong khu vực (từ ngày 12 đến 14-5). Đến khoảng 22h ngày 14-5, con chó bị người dân đánh chết và chôn lấp tại một gò đất thuộc khu phố Phước Bình Bắc.
Các nạn nhân đều bị tổn thương mức độ III ở tay hoặc chân và đã được vận động đưa đến cơ sở y tế để tiêm huyết thanh kháng dại và vắc xin phòng dại.
Qua xác minh, con chó thuộc hộ bà T.T.C. (90 tuổi), trú tại khu phố Phước Bình Bắc. Con chó có lông màu vàng, nặng khoảng 7kg và chưa được tiêm vắc xin phòng dại. Khi xảy ra vụ việc, con vật có biểu hiện hung dữ, mắt đỏ.
Theo ông Thịnh, con chó nghi dại này đã bị người dân địa phương vây chặn, đập chết và chôn lấp trong đêm 14-5, nên không thể lấy mẫu bệnh phẩm để xét nghiệm vi rút dại.
Trước đó vào sáng 6-5, cũng trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk, một con chó tấn công 5 người dân xã Tuy An Nam. Sau khi bị vây chặn, đập chết, mẫu bệnh phẩm con chó này đã được Trạm chẩn đoán và xét nghiệm II thuộc Trung tâm Chẩn đoán và Xét nghiệm thú y trung ương II kết luận dương tính với vi rút dại. 5 nạn nhân bị chó dại tấn công đều được hướng dẫn đến cơ sở y tế tiêm huyết thanh kháng dại và vắc xin phòng dại.
Nghiên cứu vừa được trình bày tại hội nghị của Hiệp hội Sinh học Thực nghiệm ở Florence, Ý, phát hiện thêm một tác dụng bất ngờ của hàu.
Trước đây, hàu được biết đến với giá trị dinh dưỡng cao và các hợp chất hoạt tính sinh học có tác dụng kháng khuẩn, chống oxy hóa và chống ung thư. Các nghiên cứu gần đây cũng cho thấy hàu có thể ức chế viêm trong các tế bào bạch cầu của chuột.
Theo Giulia Trinchera, nghiên cứu sinh tiến sĩ tại Đại học Ferrara (Ý), việc tìm ra các hoạt chất có khả năng chống viêm là một hướng đi đầy triển vọng trong phòng ngừa và hỗ trợ điều trị các bệnh viêm mạn tính cũng như những bệnh lý toàn thân liên quan.
Các nhà nghiên cứu cho biết viêm mạn tính là yếu tố cơ bản trong nhiều bệnh, bao gồm ung thư, tiểu đường, bệnh tim mạch và bệnh viêm ruột.
Riêng viêm ruột có thể do những thay đổi về tính thấm của hàng rào biểu mô ruột, còn gọi là hội chứng ruột rò rỉ, cho phép vi khuẩn và độc tố từ ruột xâm nhập vào máu. Chế độ ăn uống đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì hàng rào biểu mô này, theo trang tin y khoa News Medical.
Để đánh giá đặc tính chống viêm của hàu, nhóm nghiên cứu từ tại Đại học Ferrara (Ý) đã tiến hành phân tích dinh dưỡng toàn diện mô mềm của hàu nhằm xác định thành phần, gồm protein, lipid, khoáng chất, polyphenol và carotenoid. Sau đó, họ chiết xuất từ thịt hàu khô và thử nghiệm trên các tế bào biểu mô ruột người được xử lý gây viêm bằng TNF-α.
Kết quả cho thấy thịt hàu có thể chống viêm mạnh mẽ đối với các tế bào ruột ở người.
Cụ thể, chiết xuất hàu làm gián đoạn sự hoạt hóa các con đường tín hiệu NF-kB liên quan đến tình trạng viêm, ngăn ngừa viêm biểu mô trong các tế bào ruột. Đồng thời, làm giảm sự biểu hiện của COX-2, một enzyme đóng vai trò quan trọng trong phản ứng viêm.
Những tác dụng này giúp bảo vệ tính toàn vẹn của hàng rào ruột và khôi phục mức độ thấm bình thường ngay cả khi có các tác nhân gây viêm. Kết quả cũng được xác nhận bằng kính hiển vi điện tử.
Theo chuyên gia Giulia Trinchera, đây là lần đầu tiên chiết xuất từ mô hàu được chứng minh có tác dụng chống viêm trên tế bào ruột người trong điều kiện phòng thí nghiệm.
Tuy nhiên, bà nhấn mạnh rằng kết quả hiện mới dừng ở nghiên cứu trên tế bào. Các nhà khoa học vẫn cần tiến hành thêm nghiên cứu và thử nghiệm lâm sàng ở người để xác nhận hiệu quả.
Nghiên cứu này cho thấy tiềm năng của các hoạt chất chiết xuất từ hàu, không đồng nghĩa việc ăn hàu sẽ trực tiếp phòng hoặc điều trị bệnh viêm ruột. Mọi người vẫn nên duy trì chế độ ăn cân bằng và tuân thủ hướng dẫn điều trị nếu mắc bệnh tiêu hóa.
