Dù được trồng rộng rãi tại Việt Nam, hạt macca vẫn nằm trong nhóm các loại hạt có giá đắt đỏ bậc nhất thế giới. Tại nhiều thị trường, một túi macca khoảng 0,45 kg có thể được bán với giá khoảng 30 USD (khoảng gần 800.000 đồng), gần gấp đôi so với hạnh nhân và nhiều loại hạt phổ biến khác. Đáng chú ý, giá của loại hạt này đã liên tục tăng trong nhiều năm qua.
Không chỉ có giá trị kinh tế cao, macca còn là món ăn được ưa chuộng tại nhiều quốc gia phát triển. Với hương vị béo bùi đặc trưng cùng hàm lượng chất béo không bão hòa có lợi cho sức khỏe, macca được mệnh danh là “nữ hoàng của các loại hạt” và ngày càng được người tiêu dùng trên thế giới săn đón.
Hạt macca không chỉ nổi tiếng bởi hương vị béo bùi, thơm ngậy đặc trưng, hạt macca còn được mệnh danh là “nữ hoàng của các loại hạt” nhờ hàm lượng dinh dưỡng dồi dào và nhiều lợi ích đối với sức khỏe.
Việc bổ sung macca vào chế độ ăn uống hợp lý không chỉ giúp tăng cường năng lượng mà còn hỗ trợ bảo vệ tim mạch, cải thiện hệ tiêu hóa và góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống.
Hạt macca chứa nhiều chất béo không bão hòa đơn (MUFA), chất xơ, vitamin và khoáng chất thiết yếu. Trong khoảng 28g hạt macca (tương đương một khẩu phần) có:
23g chất béo
2g protein
3g chất xơ
4g carbohydrate
Đồng thời, khẩu phần này còn cung cấp lượng đáng kể mangan, vitamin B1 (thiamine), đồng, magie, sắt và vitamin B6 những vi chất cần thiết cho quá trình chuyển hóa năng lượng, duy trì hệ thần kinh và tăng cường sức khỏe xương.
Đặc biệt, hàm lượng chất béo không bão hòa đơn trong macca giúp giảm cholesterol xấu (LDL), tăng cholesterol tốt (HDL), góp phần bảo vệ hệ tim mạch. Với lượng đường và carbohydrate thấp, đây cũng là loại hạt phù hợp với người cần kiểm soát đường huyết.
Nhiều nghiên cứu cho thấy việc tiêu thụ khoảng 8-42g hạt macca mỗi ngày có thể giúp giảm cholesterol toàn phần và cholesterol LDL một trong những yếu tố nguy cơ dẫn đến bệnh tim mạch.
Không chỉ vậy, các axit béo tốt trong macca còn giúp giảm phản ứng viêm, cải thiện chức năng mạch máu và hỗ trợ phòng ngừa các biến cố tim mạch như nhồi máu cơ tim hay đột quỵ.
Macca là nguồn cung cấp các hợp chất chống oxy hóa tự nhiên như flavonoid và vitamin E dạng tocotrienols. Những dưỡng chất này giúp trung hòa các gốc tự do, hạn chế tổn thương tế bào và làm chậm quá trình lão hóa.
Bên cạnh đó, flavonoid còn có đặc tính chống viêm, hỗ trợ giảm cholesterol, trong khi tocotrienols được đánh giá có khả năng bảo vệ tế bào thần kinh và góp phần giảm nguy cơ mắc một số bệnh mạn tính.
Hội chứng chuyển hóa là tập hợp nhiều yếu tố nguy cơ như béo bụng, tăng đường huyết, rối loạn mỡ máu và tăng huyết áp, làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch và đái tháo đường type 2.
Một số nghiên cứu cho thấy việc bổ sung khoảng 28-84g hạt macca mỗi ngày có thể giúp cải thiện chỉ số đường huyết dài hạn (HbA1c), đồng thời hỗ trợ kiểm soát chuyển hóa và giảm nguy cơ mắc các bệnh liên quan.
Hàm lượng chất xơ trong hạt macca đóng vai trò như một prebiotic tự nhiên, tạo điều kiện cho lợi khuẩn đường ruột phát triển. Quá trình này giúp sản sinh các axit béo chuỗi ngắn có lợi như butyrate, acetate và propionate, góp phần duy trì hệ tiêu hóa khỏe mạnh, giảm viêm và hỗ trợ phòng ngừa một số bệnh lý đường ruột.
Dù chứa nhiều năng lượng, hạt macca vẫn là lựa chọn phù hợp trong chế độ ăn lành mạnh nhờ giàu chất xơ và chất béo tốt, giúp tạo cảm giác no lâu và hạn chế cảm giác thèm ăn.
Ngoài ra, một phần chất béo trong macca không được cơ thể hấp thu hoàn toàn nhờ cấu trúc tự nhiên của hạt. Axit palmitoleic (omega-7) cũng được cho là có vai trò trong việc điều hòa chuyển hóa chất béo và hỗ trợ kiểm soát cân nặng.
Các hợp chất chống oxy hóa trong hạt macca giúp bảo vệ tế bào thần kinh trước tác động của stress oxy hóa. Một số nghiên cứu cũng ghi nhận flavonoid và tocotrienols có tiềm năng hỗ trợ bảo vệ não bộ, giảm tổn thương tế bào thần kinh và góp phần làm giảm nguy cơ mắc các bệnh thoái hóa thần kinh như Alzheimer hay Parkinson.
Nhiều nghiên cứu dịch tễ học cho thấy những người thường xuyên bổ sung các loại hạt, trong đó có macca, vào chế độ ăn có xu hướng giảm nguy cơ tử vong sớm nhờ những lợi ích toàn diện đối với tim mạch, chuyển hóa và sức khỏe não bộ.
Hạt macca có thể sử dụng trực tiếp hoặc kết hợp trong nhiều món ăn như sữa chua, yến mạch, salad, bánh mì, sinh tố hay các món bánh. Ngoài ra, bơ macca cũng là lựa chọn hấp dẫn để thay thế các loại bơ thông thường.
Để giữ được hương vị và chất lượng dinh dưỡng, nên bảo quản hạt trong hộp kín và đặt ở ngăn mát tủ lạnh. Khi được bảo quản đúng cách, hạt macca có thể sử dụng trong thời gian dài mà vẫn giữ được độ thơm ngon.
Không chỉ là món ăn vặt thơm ngon, hạt macca còn là nguồn dinh dưỡng quý giá với nhiều lợi ích đã được nghiên cứu ghi nhận. Từ việc bảo vệ tim mạch, hỗ trợ kiểm soát đường huyết, cải thiện tiêu hóa đến tăng cường sức khỏe não bộ, macca xứng đáng trở thành một phần của chế độ ăn uống cân bằng. Tuy nhiên, để phát huy hiệu quả tốt nhất, nên sử dụng với lượng phù hợp và kết hợp cùng lối sống lành mạnh, chế độ dinh dưỡng đa dạng và vận động thường xuyên.
Trong con hẻm nhỏ ở khu ổ chuột nam Delhi (Ấn Độ), Afshana Khatoon, 35 tuổi, nhóm đống củi nhỏ để nấu ăn. Cô vừa mất 6 giờ đi bộ nhặt cành khô dưới cái nắng 40 độ C. Vài tuần trước, bà mẹ bốn con này vẫn đun bếp gas.
Ấn Độ hiện nhập khẩu 60% nhu cầu khí dầu mỏ hóa lỏng (LPG), phần lớn đi qua eo biển Hormuz. Xung đột tại Trung Đông làm gián đoạn nguồn cung, đẩy giá gas trên thị trường tự do tăng mạnh. Tiêu thụ LPG của Ấn Độ đã giảm 2,2 triệu tấn trong tháng 4.
Bình gas 5 kg nhà Khatoon hiện bỏ trống. Giá nạp LPG đã tăng gấp bốn lần. Chồng cô kiếm được 400-500 rupee (110.000-140.000 đồng) mỗi ngày, không đủ trả 1.000 rupee tiền gas cho một tuần. "Tôi không thể ăn uống đủ bữa và phải làm việc nhiều hơn. Cả ngày tôi chỉ nhặt củi và nấu nướng", Khatoon nói.
Dù chính phủ khẳng định nguồn cung không thiếu, Thủ tướng Narendra Modi tuần này đã kêu gọi người dân hạn chế sử dụng nhiên liệu. Theo Bộ trưởng Quốc phòng, dự trữ khí đốt của Ấn Độ chỉ còn đủ dùng trong 45 ngày.
Khói từ bếp củi bốc lên khiến Khatoon cay mắt, rát họng nhưng cô buộc phải chịu đựng để nấu xong bữa ăn. Việc người dân quay lại dùng nhiên liệu sinh khối đang dấy lên báo động về chất lượng không khí tại các thành phố của Ấn Độ. Nhiên liệu rắn như củi và than củi phát tán các chất ô nhiễm nguy hiểm gây ra các bệnh hô hấp mãn tính, ung thư phổi, đột quỵ và bệnh tim.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), ô nhiễm không khí trong và ngoài nhà liên quan đến 6,7 triệu ca tử vong sớm mỗi năm. Phụ nữ và trẻ em là nhóm dễ tổn thương nhất.
Thủ đô Delhi vốn nằm trong nhóm các thành phố ô nhiễm nhất thế giới. Nhiều năm qua, chính quyền nỗ lực thúc đẩy sử dụng nhiên liệu sạch như LPG và khí nén thiên nhiên (CNG) để giảm phát thải. Tuy nhiên, các nhà hoạt động môi trường lo ngại những tiến bộ này đang bị đảo ngược. Trước tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng, chính quyền Delhi đã tạm thời nới lỏng các hạn chế đối với việc sử dụng than và củi.
Tại Philippines, tình cảnh tương tự đang diễn ra khi 90% lượng LPG phụ thuộc vào nhập khẩu. Ở khu Aroma (Manila), Josephine Songalia, 25 tuổi, ngồi quạt bếp than.
Giá một bình gas nhỏ tại khu vực này đã tăng gấp ba, lên mức 600 peso (260.000 đồng). Việc nấu bằng than củi chỉ tốn 10 peso (hơn 4.000 đồng). "Tôi lo khói làm hại phổi, nhưng phải làm vậy để các con có cái ăn", người mẹ ba con nói.
Giá thực phẩm tăng cao cũng khiến gia đình Songalia nhiều bữa phải nhịn đói. "Sáng ra các con kêu đói, tôi bảo chúng uống cà phê vì không có đồ ăn", cô kể.
Tiêu thụ LPG tại Philippines đã giảm 30% so với cùng kỳ năm ngoái. Chính quyền nước này vừa đình chỉ thuế tiêu thụ đặc biệt với LPG và dầu hỏa trong ba tháng nhằm hỗ trợ người dân.
Giáo sư Mylene G. Cayetano, Đại học Philippines, cho biết việc người dân tự sản xuất than củi giá rẻ quanh các vùng ven biển đang hủy hoại môi trường và gia tăng tro bụi trong không khí.
Trở lại nam Delhi, khi các bếp củi bắt đầu lên khói vào lúc hoàng hôn, bà Shanti, 75 tuổi, bắt đầu khó thở. Bà mắc bệnh phổi mạn tính nhưng vẫn phải nấu ăn bằng củi suốt hai tháng qua.
"Bác sĩ yêu cầu tôi tránh xa khói bụi, nhưng tôi không có sự lựa chọn khác", bà nói.
Theo Trung tâm Thông tin Mạng Internet Trung Quốc, tính đến cuối năm 2025, hơn 600 triệu người tại nước này sử dụng các công cụ trí tuệ nhân tạo (AI) tạo sinh, tăng 141% so với năm trước. Công nghệ đang thay đổi cách họ làm việc, sinh hoạt và kết nối.
Lu Hengzhi, học sinh 11 tuổi tại Thượng Hải, không thích nghe nhạc có sẵn. Cậu dùng AI để tùy chỉnh thể loại, giai điệu và sáng tác bài hát. Lu được mẹ hướng dẫn dùng AI khi chuẩn bị phỏng vấn vào trường quốc tế. Từ đó, nam sinh tự viết truyện, lập trình game và gỡ lỗi các chương trình.
Dù hưởng lợi từ công nghệ, Lu cho biết cậu e ngại việc lạm dụng AI sẽ làm giảm khả năng tự đặt câu hỏi và kiểm chứng vấn đề. "AI giỏi đưa ra câu trả lời nhưng không hiểu vì sao cháu cần những đáp án đó. Đôi khi công cụ này đưa ra đáp án sai với văn phong rất tự tin", cậu nói.
Lu nói nếu AI biến mất, tiến độ học hỏi của cậu sẽ chậm lại. Cậu sẽ gặp khó khăn trong khâu sắp xếp suy nghĩ để bắt đầu dự án mới và phải quay lại với sách vở.
Với những người cao tuổi như bà Tang Rongrong, 79 tuổi, AI giúp giải quyết vấn đề cô đơn. Bà sống xa con, 10 năm qua chỉ đọc báo và nghe sách nói. Mọi tương tác chỉ là một chiều. Hiện tại, bà thuê một robot đồng hành tích hợp AI và có thể trò chuyện bằng tiếng Thượng Hải. Trước khi ra ngoài, bà thường nghe robot nhắc nhở mang theo ô hoặc cẩn thận khi trời mưa. Bà Tang nói những khoảnh khắc nhỏ bé ấy mang lại cảm giác ấm áp và an tâm. Các giao tiếp này là mảnh ghép cần thiết với những người sống một mình.
Công nghệ cũng thay đổi đời sống tình cảm của người trẻ. Tại Giang Tô, sinh viên Zhao Jingmiao, 21 tuổi, tự huấn luyện một bạn trai ảo theo các tiêu chuẩn cá nhân. Cô cho biết nhân vật này có cảm xúc ổn định và luôn sẵn sàng lắng nghe. Nhưng nữ sinh cũng lo lắng khi chính phủ siết chặt các quy định với ứng dụng AI vì sợ phải dừng sử dụng dịch vụ này.
Trong lĩnh vực y tế, bác sĩ Zhang Qiang, 59 tuổi, giám đốc một bệnh viện tại Thượng Hải, dùng AI để phân tích hình ảnh bệnh lý, đánh giá giai đoạn bệnh và diễn giải xét nghiệm. Bác sĩ Zhang nói việc phụ thuộc vào hệ thống là nguy hiểm nếu nền tảng lâm sàng của người khám không vững. Bác sĩ Zhang cho biết hệ thống máy móc xử lý dữ liệu tốt nhưng không có sự phán đoán và các giá trị đạo đức con người.
Ở nông thôn, AI đang bắt đầu đóng vai trò như một kỹ sư nông nghiệp. Tại tỉnh Hà Nam, nông dân Wang Zhipeng, 36 tuổi, dùng điện thoại tải ảnh lên hệ thống AI để nhận diện cỏ dại và tìm liều lượng thuốc diệt cỏ tương ứng trong vài giây. Ứng dụng giúp anh theo dõi vụ mùa và rút ngắn thời gian tính lương cho công nhân từ một ngày xuống 20 phút. Dù vậy, Wang nói các công cụ thông minh có thể làm giảm sự kết nối trực tiếp giữa con người.
Từng kiếm sống bằng nghề viết lách, Wang Boyuan, 39 tuổi ở Thiểm Tây, dùng ChatGPT biến ý tưởng thành phần mềm. Từ người không biết lập trình, Wang viết mã lệnh và xây dựng thành công nhiều ứng dụng. "Nhờ AI, tôi có khả năng làm nhiều việc hơn", anh nói.
Wang cho biết anh vẫn không thực sự biết lập trình và đang phụ thuộc vào công nghệ. "Nếu trí tuệ nhân tạo biến mất, tôi có thể sẽ phải quay lại làm công việc viết lách toàn thời gian", anh nói.
Chỉ trong khoảng hơn một tháng, một người phụ nữ 53 tuổi ở An Giang bắt đầu có những thay đổi trong sinh hoạt hằng ngày khiến gia đình ban đầu không quá lo lắng. Bệnh nhân thường xuyên quên những việc đơn giản như tên đồ vật quen thuộc, giảm hẳn tần suất trò chuyện với người thân, đồng thời ăn uống kém hơn trước.
Những biểu hiện này diễn tiến âm thầm nhưng ngày càng rõ rệt. Dù vậy, gia đình vẫn cho rằng đây có thể là dấu hiệu của tuổi tác hoặc stress thông thường, nên chưa đưa người bệnh đi kiểm tra ngay.
Chỉ đến khi tình trạng hay quên tăng lên, giao tiếp trở nên khó khăn hơn và tính cách có phần thay đổi, bệnh nhân mới được đưa đến Bệnh viện Đa khoa Quốc tế S.I.S Cần Thơ để thăm khám chuyên sâu.
Tại đây, sau khi thăm khám lâm sàng và chỉ định chụp cộng hưởng từ (MRI), các bác sĩ phát hiện trong não bệnh nhân tồn tại một khối u kích thước lớn. Khối u này đang chèn ép nhiều vùng chức năng quan trọng của não bộ, bao gồm các khu vực liên quan đến trí nhớ, ngôn ngữ và hành vi.
Điều đáng chú ý là bệnh nhân hầu như không xuất hiện triệu chứng đau đầu — một trong những dấu hiệu phổ biến nhất mà nhiều người thường liên tưởng đến u não. Chính sự "thiếu vắng" triệu chứng điển hình này đã khiến bệnh lý tiến triển âm thầm trong thời gian dài.
Theo BS.CKI Nguyễn Quang Hưng, Trưởng đơn vị Ngoại Thần kinh, đây là một trường hợp điển hình cho thấy u não không phải lúc nào cũng biểu hiện rõ ràng. Tùy vào vị trí phát triển của khối u, người bệnh có thể gặp những rối loạn rất khác nhau, từ suy giảm trí nhớ, thay đổi hành vi, rối loạn ngôn ngữ cho đến yếu liệt vận động.
Ông cho biết thêm, nhiều trường hợp dễ bị nhầm lẫn với quá trình lão hóa tự nhiên hoặc các bệnh lý thần kinh nhẹ, dẫn đến việc chậm trễ trong chẩn đoán. Khi không được phát hiện bằng các phương tiện hình ảnh học như MRI hoặc CT scan, khối u có thể tiếp tục phát triển, gây tổn thương não không hồi phục và ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng sống.
Sau khi có kết quả chẩn đoán, bệnh nhân được hội chẩn liên khoa. Các bác sĩ xác định cần tiến hành phẫu thuật sớm nhằm loại bỏ khối u, giảm áp lực chèn ép lên não và hạn chế nguy cơ biến chứng như liệt, rối loạn ngôn ngữ hoặc suy giảm nhận thức nặng hơn.
Trước khi bước vào phẫu thuật, người bệnh được thực hiện thêm các khảo sát chuyên sâu, bao gồm đánh giá hệ thống mạch máu nuôi khối u và phân tích chi tiết mối liên quan giữa khối u với các vùng chức năng quan trọng của não. Từ đó, ê-kíp phẫu thuật xây dựng kế hoạch can thiệp tối ưu, vừa đảm bảo loại bỏ tối đa khối u, vừa ưu tiên bảo tồn chức năng thần kinh.
Ca phẫu thuật kéo dài khoảng 6 giờ đồng hồ. Trong suốt quá trình mổ, các bác sĩ phải thao tác rất tỉ mỉ để bóc tách khối u ra khỏi những cấu trúc não quan trọng, vốn chỉ cách nhau một khoảng rất nhỏ và nhạy cảm.
Đây là dạng phẫu thuật được đánh giá có độ khó cao, bởi chỉ một sai lệch nhỏ cũng có thể ảnh hưởng đến chức năng vận động, ngôn ngữ hoặc trí nhớ của người bệnh. Tuy nhiên, nhờ sự phối hợp chặt chẽ giữa ê-kíp Ngoại Thần kinh, Gây mê Hồi sức cùng hệ thống trang thiết bị hỗ trợ hiện đại trong phòng mổ, ca phẫu thuật đã diễn ra thuận lợi. Bệnh nhân không cần truyền máu trong suốt quá trình can thiệp.
Sau phẫu thuật, bệnh nhân được chuyển về khu hồi sức để theo dõi sát các chức năng thần kinh. Tình trạng sức khỏe cải thiện tích cực theo từng ngày. Khả năng giao tiếp dần được cải thiện, ý thức tỉnh táo hơn và các dấu hiệu suy giảm nhận thức giảm rõ rệt.
Chỉ sau khoảng một tuần điều trị hậu phẫu, bệnh nhân đã đủ điều kiện xuất viện, tiếp tục theo dõi ngoại trú và tái khám theo lịch hẹn của bác sĩ.
Các chuyên gia thần kinh cảnh báo rằng những dấu hiệu như hay quên kéo dài, thay đổi tính cách, ít nói, giảm khả năng giao tiếp hoặc xuất hiện khó khăn trong ngôn ngữ không nên xem nhẹ. Dù dễ bị nhầm với lão hóa tự nhiên, đây vẫn có thể là dấu hiệu cảnh báo sớm của nhiều bệnh lý nguy hiểm, trong đó có u não.
Việc thăm khám sớm và thực hiện các kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh như MRI hoặc CT scan đóng vai trò quan trọng trong việc phát hiện bệnh ở giai đoạn có thể điều trị hiệu quả. Điều này không chỉ giúp tăng khả năng phục hồi mà còn góp phần hạn chế biến chứng lâu dài, bảo vệ chất lượng cuộc sống cho người bệnh.
