Nỗ lực tiên phong của Ukraine để đối phó “cơn khát” binh sĩ tiền tuyến

Hai ngày sau khi Cơ quan Hàng không vũ trụ Mỹ (NASA) công bố kế hoạch xây dựng một căn cứ cố định gần cực nam của mặt trăng, Blue Origin - một trong những công ty tư nhân được thuê tham gia dự án - gặp thất bại lớn. Cụ thể, ngày 28.5, tên lửa thử nghiệm của Blue Origin - thuộc sở hữu của tỉ phú Jeff Bezos - đã phát nổ trên bệ phóng ở bang Florida (Mỹ). Vụ nổ gây thiệt hại nghiêm trọng cho bệ phóng mà có thể cần rất nhiều thời gian để sửa chữa.

Đối với NASA, tai nạn trên khiến nhiệm vụ xây dựng căn cứ ở mặt trăng bị trì hoãn. Nhưng đối với đối thủ cạnh tranh của Blue Origin là Công ty SpaceX của tỉ phú Elon Musk, thì vụ tai nạn lại là cơ hội. Dự kiến trong tháng 6 này, SpaceX lần đầu phát hành cổ phiếu ra công chúng (IPO), ước tính huy động được 75 tỉ USD, với định giá công ty khoảng 1.800 tỉ USD. SpaceX có thể tận dụng nguồn vốn từ IPO để phát triển công nghệ mới, tìm cách thống trị thị trường công nghệ không gian của Mỹ.

Thị trường công nghệ không gian không còn giới hạn trong việc thực hiện các sứ mệnh khám phá vũ trụ. Cuộc chiến Ukraine đã thay đổi điều này khi cho thấy vai trò của các vệ tinh cung cấp kết nối internet đang trở nên quan trọng hơn, khi hệ thống liên lạc vệ tinh Starlink đã giúp Ukraine duy trì kết nối internet vốn bị Nga đánh sập trước đó. Không những vậy, dù bị giới hạn trong việc sử dụng kết nối với hệ thống Starlink, nhưng qua đó thì Kyiv vẫn có thể thu thập dữ liệu chiến trường một cách đáng kể.

Theo phân tích được gửi đến Thanh Niên bởi Eurasia Group (Mỹ), đơn vị tư vấn và nghiên cứu rủi ro chính trị hàng đầu thế giới, ở tầm quốc gia, trong thập niên qua, Nga đã dần rút khỏi sự hợp tác không gian với Mỹ. Năm 2020, Moscow từ chối tham gia chương trình mặt trăng Artemis cùng với Washington và một số bên. Thay vào đó, Nga đã chọn hợp tác với chương trình vũ trụ của Trung Quốc để thiết lập một căn cứ tương tự trên mặt trăng. Năm 2022, Tập đoàn Wagner của Nga đã mua lại hình ảnh vệ tinh về Ukraine từ các công ty Trung Quốc đang cạnh tranh với Starlink - tập đoàn vốn đã cắt đứt quyền truy cập của Nga vào các vệ tinh của họ. Trong khi đó, Mỹ đã tuyên bố sẽ ngừng hoạt động Trạm không gian quốc tế (ISS) vào năm 2030 để chuyển sang các trạm vũ trụ thương mại thuộc sở hữu tư nhân.

Cũng trong thập niên qua, Trung Quốc đã làm lu mờ Nga để trở thành đối thủ lớn nhất của Mỹ trong cuộc đua vào không gian. Bắc Kinh đặt mục tiêu đưa các phi hành gia đầu tiên lên cực nam của mặt trăng trước năm 2030, mở rộng trạm vũ trụ Thiên Cung và tăng tốc thám hiểm sao Hỏa để có thể mang về các mẫu vào năm 2031.

Khác với Mỹ, hầu hết các chương trình vũ trụ của Bắc Kinh được thực hiện bởi các công ty nhà nước như Tập đoàn Khoa học và Công nghệ hàng không vũ trụ Trung Quốc (CASC) và Tập đoàn Khoa học và Công nghiệp hàng không vũ trụ Trung Quốc (CASIC). Một số công ty tư nhân trong lĩnh vực này đã ra đời ở Trung Quốc, nhưng thực tế vẫn dựa vào nguồn vốn do chính phủ hậu thuẫn.

Thực tế trên cho thấy sự khác biệt về mô hình kinh tế trong cách tiếp cận của Mỹ và Trung Quốc về công nghệ không gian. Washington ưu tiên đổi mới và tiết kiệm chi phí. Tên lửa có thể tái sử dụng do Blue Origin và SpaceX phát triển đã giảm chi phí phóng và đồng thời tăng tốc độ phóng. Vào năm 2025, Mỹ đã phóng 3.720 vật thể vào không gian, con số này của Trung Quốc chỉ là 371.

Tuy nhiên, Eurasia Group đánh giá mô hình của Mỹ có những lỗ hổng khi phụ thuộc vào số ít các công ty tư nhân vốn chịu áp lực của các cổ đông trong ngắn hạn và sự không chắc chắn về nguồn tài chính. Ngược lại, các chương trình không gian của Trung Quốc được hưởng lợi từ nguồn tài trợ ổn định của chính phủ, kế hoạch dài hạn và sẵn sàng theo đuổi các mục tiêu chiến lược trong nhiều thập niên. Bắc Kinh đã đạt một số thành tựu nhất định trong khám phá mặt trăng.

Cuộc đua vào không gian giờ không chỉ là uy tín khoa học hay lợi thế quân sự mà còn là kinh tế. Sứ mệnh Artemis của Mỹ được thiết kế để tạo ra một "nền kinh tế mặt trăng" bằng cách kích thích đầu tư của khu vực tư nhân, phát triển công nghệ mới, tạo việc làm có giá trị cao và xây dựng chuỗi cung ứng thương mại trong không gian sâu thẳm. NASA còn đánh giá thám hiểm mặt trăng sẽ tạo ra các thị trường mới trong giao thông vận tải, thông tin liên lạc, khai thác tài nguyên và cơ sở hạ tầng đồng thời tăng cường khả năng cạnh tranh của Mỹ. Ngoài ra còn có tham vọng về các trung tâm dữ liệu chạy bằng năng lượng mặt trời trong không gian, điều này cũng có thể làm giảm nhu cầu năng lượng cao ngất ngưởng của trí tuệ nhân tạo trên trái đất.

Trung Quốc cũng nhìn thấy những cơ hội tương tự. Kế hoạch của Bắc Kinh về một Trạm Nghiên cứu mặt trăng quốc tế và cuối cùng là định cư trên mặt trăng nhằm đảm bảo một chỗ đứng trong "nền kinh tế mặt trăng" đang nổi lên, bao gồm tất cả mọi thứ từ các nguồn tài nguyên được tìm thấy trên mặt trăng như titan, heli-3 và kim loại đất hiếm, đến sản xuất năng lượng, sản xuất tiên tiến, dịch vụ vệ tinh và mạng lưới giao thông chiến lược giữa trái đất và mặt trăng. Các nhà hoạch định Trung Quốc cũng coi không gian là động lực của đổi mới công nghệ và tăng trưởng kinh tế dài hạn, giống như cách đường sắt, hàng không và internet định hình các kỷ nguyên công nghiệp trước đây trên trái đất.

Khi nguồn lợi lớn hơn thì cuộc cạnh tranh càng trở nên khốc liệt hơn.

Tin Gốc: Thanh Niên

Giá xăng trung bình tại Mỹ ngày 20/5 đang ở mức 4,564 USD/gallon (3,78 lít), cao hơn 43% so với cùng kỳ năm ngoái. Patrick De Haan, trưởng nhóm phân tích giá xăng dầu của GasBuddy, cảnh báo rằng nếu eo biển Hormuz tiếp tục bị phong tỏa, giá xăng ở Mỹ có thể tăng lên 5 USD/gallon vào tháng tới.

Cuộc khủng hoảng năng lượng đang trở thành cơn ác mộng tài chính với người dân Mỹ và cơn ác mộng chính trị với Nhà Trắng. Lạm phát đang tăng tốc trở lại, lương thực tế giảm, còn cử tri đổ lỗi cho Tổng thống Donald Trump vì giá xăng không ngừng tăng.

Theo Matt Egan, bình luận viên kỳ cựu của CNN, ông Trump hiện đối mặt thời điểm buộc phải tung các biện pháp khẩn cấp để ngăn giá xăng vượt các mức kỷ lục dưới thời Joe Biden.

Chính quyền Trump đã ra lệnh xả dầu từ kho dự trữ chiến lược của Mỹ với tốc độ nhanh nhất lịch sử. Các hạn chế về vận tải biển đã được miễn áp dụng. Một số lệnh trừng phạt với dầu Nga, Venezuela cũng được nới lỏng.

Dù ông Trump còn đưa ra nhiều ý tưởng khác như tạm ngừng thu thuế xăng liên bang, giới quan sát đánh giá Tổng thống Mỹ trên thực tế chỉ còn một công cụ duy nhất để kéo giá xăng xuống, đó là mở cửa eo biển Hormuz.

"Chính quyền Trump gần như không còn nhiều công cụ để hành động", Jan Stuart, chiến lược gia năng lượng toàn cầu tại ngân hàng đầu tư Piper Sandler, nhận định.

Ông Stuart cảnh báo nếu eo biển Hormuz không sớm được mở lại, giá dầu Brent giao sau sẽ đạt trung bình 130 USD mỗi thùng trong quý tới, và duy trì quanh mức 100 USD vào năm sau, khiến khủng hoảng năng lượng ở Mỹ sẽ nghiêm trọng hơn.

Ông Trump gần đây ủng hộ tạm dừng thu thuế xăng liên bang 0,184 USD mỗi gallon.

Tuy nhiên, theo phân tích của Penn Wharton Budget Model, tổ chức nghiên cứu chính sách phi đảng phái, nếu dừng thu thuế xăng liên bang trong cao điểm đi lại mùa hè kéo dài 122 ngày, Quỹ Tín thác Đường cao tốc sẽ mất 11,5 tỷ USD nguồn thu mà không giúp người tiêu dùng giảm gánh nặng đáng kể.

Phân tích này cho thấy ngay cả người đổ đầy bình xăng 15 gallon mỗi tuần cũng chỉ tiết kiệm được tổng cộng 35 USD trong thời gian này.

Jason Bordoff, giám đốc sáng lập Trung tâm Chính sách Năng lượng Toàn cầu thuộc Đại học Columbia, cho biết đợt miễn thuế xăng sẽ kích cầu nhiên liệu trong lúc nguồn cung đang thấp. Nói cách khác, đây là điều hoàn toàn trái với những gì thị trường đang cần.

Năm 2022, các nghị sĩ Cộng hòa tại Hạ viện từng bác bỏ một đề xuất miễn thuế xăng liên bang và gọi đây là "chiêu trò".

Một số nghị sĩ kêu gọi chính quyền Trump cân nhắc phương án "hạt nhân", tức hạn chế, thậm chí cấm Mỹ xuất khẩu dầu thô, xăng và các chế phẩm dầu mỏ khác.

Một số nhà phân tích nhận định điều này có thể khiến giá xăng quốc nội giảm nhanh, nhưng chỉ trong thời gian ngắn, chưa kể nguy cơ khiến thị trường năng lượng thêm bất ổn.

Nếu lệnh cấm xuất khẩu được ban hành, các nhà máy lọc dầu nhiều khả năng sẽ cắt giảm sản lượng, khiến các công ty dầu mỏ ở Texas thiệt hại nặng. Khi đó, giá dầu thế giới sẽ tăng vọt, giáng đòn vào kinh tế toàn cầu và tác động tiêu cực tới nước Mỹ, theo bình luận viên Egan.

Ông Trump cũng không thể trông chờ vào tăng khai thác dầu trong nước để kéo giá xăng xuống ngay, do sản lượng quốc nội gần như đã chạm trần trong ngắn hạn.

Mỹ đang sản xuất dầu ở mức cao kỷ lục, nhưng sản lượng không tăng thêm đáng kể từ khi ông Trump nhậm chức, ngay cả khi giá dầu đã vọt lên trên 100 USD mỗi thùng.

Theo ước tính của Bộ Năng lượng Mỹ, sản lượng dầu thô của Mỹ đạt 13,7 triệu thùng mỗi ngày, gần như không thay đổi so với mức 13,8 triệu thùng vào cuối năm 2025.

Các chuyên gia Bộ Năng lượng Mỹ dự báo sản lượng dầu sẽ duy trì quanh mức 13,6 triệu thùng mỗi ngày trong năm nay. Sản lượng có thể tăng trong năm sau, nhưng cũng chỉ được dự báo ở mức khiêm tốn, lên 14,1 triệu thùng mỗi ngày. Nói cách khác, chính sách tăng khoan dầu "Drill, baby, drill" của ông Trump khó trở thành lời giải tức thời cho cuộc khủng hoảng giá xăng.

Trước đây, Nhà Trắng từng tìm đến Arab Saudi để tìm cách ghìm giá xăng. Nước này là quốc gia dẫn dắt OPEC, và là một trong số ít nước trên thế giới có khả năng tăng nguồn cung nhanh chóng.

"Công cụ hiệu quả nhất trước đây là gọi cho Arab Saudi, đề nghị họ mở van dầu", Bob McNally, cựu cố vấn năng lượng của Tổng thống George W. Bush, cho biết.

Nhưng lựa chọn này hiện cũng khó khả thi, theo ông Egan. Dù Saudi Arabia có đường ống Đông - Tây để đưa dầu ra Biển Đỏ, việc eo biển Hormuz bị đóng cửa vẫn khiến khả năng tăng nguồn cung nhanh chóng của Riyadh bị hạn chế.

Trong thời bình, eo biển Hormuz là nơi vận chuyển khoảng 20% lượng dầu mỏ và khí đốt tự nhiên toàn cầu. Tehran nhiều lần tuyên bố giao thông hàng hải qua Hormuz "sẽ không quay trở lại trạng thái trước xung đột".

Tất cả những bế tắc này khiến những chuyên gia kỳ cựu trên thị trường năng lượng bắt đầu tính đến kịch bản chiến sự giữa Mỹ với Iran sẽ tái bùng phát. Ông Trump những ngày gần đây đề cập ngày càng nhiều tới phương án nối lại không kích, khi mọi nỗ lực gây sức ép bằng ngoại giao để Iran mở cửa Hormuz không đạt kết quả.

Ông McNally cho rằng hiện chỉ có 10% khả năng Mỹ - Iran đạt được thỏa thuận giúp mở lại eo biển Hormuz trong ngắn hạn, 20% khả năng tình hình giữ nguyên hiện trạng và 70% khả năng giao tranh tái diễn trong 4 đến 6 tuần tới.

"Nếu buộc phải mở lại eo biển mà không có thỏa thuận nào trên bàn, lựa chọn duy nhất là leo thang xung đột", ông nói. "Cuộc khủng hoảng giá xăng hiện nay ở Mỹ chỉ có thể giải quyết bằng một chìa khóa duy nhất: mở lại eo biển Hormuz".

Tin Gốc: Vnexpress

Ngày 8-5, Lầu Năm Góc công bố các tài liệu liên quan đến vật thể bay không xác định (UFO) và các hiện tượng trên không chưa được giải thích (UAP) trên trang web mới.

Theo CBS News, đợt công bố bao gồm 162 hồ sơ từ Cục Điều tra liên bang (FBI), Bộ Chiến tranh (Bộ Quốc phòng), NASA và Bộ Ngoại giao Mỹ, chứa đựng lời khai của nhân chứng, ảnh và báo cáo về các vụ nhìn thấy vật thể cùng các sự cố đã xảy ra suốt nhiều thập kỷ trên toàn thế giới.

Trong số này, 108 hồ sơ vẫn bị bôi đen một phần nhằm "bảo vệ danh tính nhân chứng, vị trí các cơ sở chính phủ hoặc thông tin nhạy cảm về các địa điểm quân sự không liên quan đến UAP".

Bộ trưởng Chiến tranh Pete Hegseth tuyên bố "đã đến lúc người dân Mỹ được tự xem" những hồ sơ vốn đã bị che giấu dưới nhiều mức độ và làm dấy lên những suy đoán.

Trong khi đó Tổng thống Donald Trump - người đã chỉ đạo công khai hồ sơ chính phủ liên quan đến UFO - nói việc công bố là "sự minh bạch hoàn toàn và tối đa". Đồng thời chúc người dân "vui vẻ và tận hưởng" các hồ sơ vừa được tung ra.

Có 120 tệp PDF, 28 video và 14 bức ảnh đã được hé lộ trong lần công bố này, phần lớn là hình chụp các vật thể trên bầu trời do máy bay quân sự ghi lại.

Sáu bức ảnh khác ghi lại các vật thể và hiện tượng mà phi hành gia NASA quan sát thấy trong các sứ mệnh Apollo 12 và Apollo 17, chụp từ bề mặt Mặt trăng. Trong đó phi hành gia Harrison Schmitt của sứ mệnh Apollo 17 báo cáo nhìn thấy "một tia chớp trên bề mặt Mặt trăng ở phía bắc miệng hố Grimaldi".

Một bức ảnh khác của Apollo 17 chụp tháng 12-1972 cho thấy "ba chấm xếp thành hình tam giác" trên bầu trời Mặt trăng.

Chú thích của Lầu Năm Góc cho biết dù bức ảnh từng được công bố và thảo luận trước đây, đến nay vẫn chưa có sự đồng thuận về bản chất của hiện tượng bất thường này. Quân đội Mỹ và NASA sẽ tiến hành đánh giá lại cuộn phim gốc.

Khoảng 20 video còn lại ghi lại các vụ nhìn thấy vật thể lạ trên khắp thế giới từ năm 2020 đến 2026.

Một đoạn phim quay tại Hy Lạp vào năm 2023 cho biết vật thể đã thực hiện nhiều lần rẽ 90 độ ở vận tốc khoảng 129km/h.

Một video khác cho thấy vật thể giống quả bóng bầu dục ở khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Video quay tại Syria cho thấy hai vùng màu cam, bán trong suốt, có hình dạng bất thường.

Một hình ảnh khác của FBI được chồng thêm phác họa của nhân chứng, mô tả "một vật thể kim loại màu đồng hình elip xuất hiện từ một luồng sáng trên trời, dài khoảng 40 - 60m, rồi biến mất tức thì".

Hồ sơ vụ án của FBI về báo cáo liên quan đến các vật thể không xác định và "đĩa bay" từ năm 1947 đến 1968 cũng được công bố.

Nó bao gồm 18 tài liệu riêng biệt, chứa báo cáo về nhiều sự cố nổi tiếng, hình ảnh từ các địa điểm như Oak Ridge, Tennessee, tài liệu về các hội nghị, tường thuật của các nhà nghiên cứu và mức độ đưa tin rộng rãi của truyền thông thời kỳ đó.

Phần lớn các tệp PDF là báo cáo của quân nhân Mỹ mô tả các cuộc chạm trán với các vật thể kỳ lạ hoặc hiện tượng chưa được giải thích ở Iraq, Syria, vịnh Ba Tư, eo biển Hormuz, vịnh Aden, Hy Lạp và nhiều nơi khác.

Sự kiện rơi UFO nổi tiếng ở Roswell, New Mexico vào năm 1947 cũng được đề cập. Hồ sơ FBI tiết lộ một bản ghi nhớ do một đặc vụ ở Dallas đã gửi về trụ sở, cho biết một thiếu tá không quân báo tin "một vật thể được cho là đĩa bay đã được thu hồi gần Roswell".

"Chiếc đĩa có hình lục giác và được treo dưới một khinh khí cầu bằng dây cáp, khinh khí cầu có đường kính khoảng 6m", bản ghi nhớ nêu rõ.

Hồ sơ của Lầu Năm Góc ghi lại sự kiện vào năm 2023 ở địa điểm không được tiết lộ ở miền tây nước Mỹ, cho biết nhóm đặc vụ đã nhìn thấy nhiều quả cầu và hình dạng kỳ lạ trên bầu trời hoặc lơ lửng sát mặt đất.

Hồ sơ của Bộ Ngoại giao Mỹ bao gồm điện tín từ các nhà ngoại giao Mỹ tại Papua New Guinea, Kazakhstan, Turkmenistan và Mexico gửi về Washington, mô tả nhiều sự cố UAP tại các quốc gia này từ năm 1985 đến cuối năm 2025.

Một bức điện từ Đại sứ quán Mỹ ở Tajikistan năm 1994 thuật lại lời kể của một phi công và phi hành đoàn rằng họ đã nhìn thấy một vật thể lạ ở độ cao 12.500m.

Một luồng sáng cực mạnh đã tiến tới từ phía chân trời với tốc độ rất lớn và ở độ cao hơn nhiều so với máy bay. Vật thể di chuyển theo vòng tròn, xoắn ốc và thực hiện các cú rẽ 90 độ với tốc độ rất cao và chịu lực G cực lớn.

"Khi chúng tôi gợi ý rằng vật thể có thể là thiên thạch đi vào rồi bật khỏi khí quyển Trái đất, phi hành đoàn khẳng định rằng trong nhiều năm bay cho Hãng PanAm, họ đã nhìn thấy hàng nghìn sao băng và rác không gian đi vào khí quyển.

Họ nhấn mạnh rằng hiện tượng này hoàn toàn không giống thiên thạch", bức điện của Đại sứ quán viết.

Phi công đã bày tỏ quan điểm rằng vật thể có nguồn gốc ngoài Trái đất và được điều khiển thông minh, với sự ủng hộ của phi hành đoàn.

"Chúng tôi không đưa ra ý kiến và chỉ báo cáo sự việc theo đúng giá trị của nó", bức điện nêu.

Tin Gốc: Tuổi Trẻ