Là bữa ăn đầu tiên trong ngày, điểm tâm đóng vai trò kích hoạt các cơ quan, bù đắp nguồn năng lượng đã tiêu hao sau một đêm dài. Việc phối hợp thực phẩm hợp lý vào buổi sáng không chỉ quyết định trạng thái thể chất trong cả ngày mà còn liên quan chặt chẽ đến sức khỏe lâu dài.
Gần đây, các học giả Nhật Bản qua nhiều nghiên cứu theo dõi dài hạn đã chỉ ra rằng: Nhiều người khó đạt được mục tiêu sống khỏe, sống thọ không hẳn do gene hay chế độ chăm sóc muộn, mà vấn đề thường nằm ở chính những lựa chọn cho bữa sáng hàng ngày.
Một bữa sáng thiếu khoa học sẽ âm thầm làm rối loạn nhịp điệu trao đổi chất, gia tăng tải trọng cho cơ thể và về lâu dài sẽ bào mòn chất lượng sức khỏe. Từ nghiên cứu của các chuyên gia Nhật Bản kết hợp với thói quen ăn uống thực tế, dưới đây là 4 kiểu bữa sáng bạn nên tránh xa để xây dựng một chế độ dinh dưỡng lành mạnh.
Đồ chiên rán nhiều dầu mỡ
Nhóm thực phẩm đứng đầu danh sách cần tránh là các món chiên rán ở nhiệt độ cao như quẩy nóng, bánh rán, bánh chiên… vốn rất phổ biến trên bàn ăn sáng của nhiều gia đình.
Nghiên cứu từ giới dinh dưỡng học Nhật Bản cho biết, các loại bánh bột mì sau khi chiên ngập dầu không chỉ hấp thụ một lượng mỡ khổng lồ làm hàm lượng chất béo bão hòa và chất béo chuyển hóa (trans fat) tăng vọt, mà còn sản sinh ra các chất độc hại trong quá trình chế biến.
Sau một đêm dài để bụng đói, dạ dày con người ở trong trạng thái tương đối nhạy cảm. Việc nạp một lượng lớn thức ăn nhiều dầu mỡ lúc này sẽ gia tăng áp lực cho hệ tiêu hóa, khiến cơ thể rơi vào tình trạng “quá tải” ngay khi vừa ngủ dậy. Đồng thời, dung nạp loại thực phẩm này trong thời gian dài sẽ ảnh hưởng tiêu cực đến quá trình chuyển hóa lipid, khiến mỡ thừa tích tụ, phá vỡ sự cân bằng trao đổi chất.
Bữa sáng đơn điệu toàn tinh bột tinh chế
Sai lầm thứ hai là bữa ăn chỉ tập trung vào tinh bột tinh chế, điển hình như chỉ ăn bánh mì trắng, cháo trắng, bánh bò/bánh bao trắng kèm một chút dưa muối.
Các học giả tại Đại học Teikyo (Nhật Bản) nhấn mạnh, tinh bột tinh chế đã mất đi phần lớn xơ thực phẩm, vitamin và khoáng chất trong quá trình chế biến, hầu như chỉ còn lại tinh bột dễ hấp thu nhanh.
Khi vào cơ thể, loại bữa sáng này khiến đường huyết tăng vọt trong thời gian ngắn. Để điều hòa lượng đường trong máu, cơ thể buộc phải tiết ra một lượng lớn insulin. Tình trạng biến động đường huyết liên tục này lâu dần sẽ làm xáo trộn nhịp điệu chuyển hóa. Ngoài ra, tinh bột đơn thuần không thể cung cấp đủ protein và chất xơ, khiến bạn nhanh thấy đói trở lại, gây mệt mỏi vào giữa buổi sáng và mất cân bằng dinh dưỡng.
Ngũ cốc chế biến sẵn “gắn mác” lành mạnh
Loại thứ ba là các sản phẩm ngũ cốc chế biến sẵn tưởng chừng như tốt cho sức khỏe như yến mạch ăn liền, ngũ cốc giòn…
Trên thị trường, không ít sản phẩm gắn nhãn “dinh dưỡng, lành mạnh” để thu hút người tiêu dùng. Tuy nhiên, qua khảo sát, các học giả Nhật Bản phát hiện ra rằng để tăng hương vị, nhà sản xuất thường thêm vào một lượng lớn đường fructose, đường mía và các chất phụ gia. Trong một số sản phẩm, chỉ một gói nhỏ đã chứa lượng đường tương đương với vài viên đường cục.
Nạp quá nhiều đường vào buổi sớm khiến cơ chế điều hòa đường huyết của cơ thể luôn trong trạng thái căng thẳng. Số đường thừa không kịp chuyển hóa sẽ biến thành mỡ tích tụ. Bên cạnh đó, việc tiêu thụ các chất phụ gia trong thực phẩm chế biến sẵn về lâu dài cũng tạo thêm gánh nặng cho quá trình trao đổi chất, đi ngược lại mục tiêu sống thọ.
Nhịn ăn sáng
Đây là “kiểu ăn sáng sai lầm” dễ bị bỏ qua nhất. Nhiều người vì vội đi làm hoặc muốn giảm cân nên chọn cách bỏ qua bữa sáng. Dù vậy, nghiên cứu theo dõi dài hạn của Nhật Bản cho thấy, hiệu suất trao đổi chất của những người thường xuyên bỏ bữa sáng sẽ giảm dần theo thời gian.
Vào buổi sáng, cơ thể cần được bổ sung năng lượng kịp thời để đánh thức các chức năng sinh lý. Nếu bỏ bữa sáng kéo dài, cơ thể sẽ tự động chuyển sang “chế độ tiết kiệm năng lượng”, làm giảm tỷ lệ trao đổi chất cơ bản. Điều này không chỉ dẫn đến tình trạng thiếu năng lượng, giảm tập trung vào buổi sáng mà còn ảnh hưởng đến nhu cầu nhu động ruột và sự tiết dịch tiêu hóa.
Đặc biệt, việc bỏ bữa sáng sẽ kích thích cảm giác thèm ăn vào bữa trưa và bữa tối, dễ dẫn đến tình trạng ăn uống vô độ, làm tăng tải trọng chuyển hóa và suy giảm sức khỏe tổng thể.
Các học giả Nhật Bản nhấn mạnh, một bữa sáng lành mạnh không nằm ở sự xa hoa, cầu kỳ mà ở sự cân bằng dinh dưỡng và kết hợp hợp lý.
Công thức cho một bữa sáng lý tưởng:
Sự kết hợp này vừa cung cấp đủ năng lượng, giữ đường huyết ổn định, vừa bổ sung đa dạng dưỡng chất, giảm gánh nặng chuyển hóa và tạo nền tảng vững chắc cho sức khỏe suốt cả ngày.
Bữa sáng tuy nhỏ nhưng lại chứa đựng “mật mã” của sự sống thọ. Từ bỏ 4 thói quen ăn sáng kém lành mạnh kể trên và duy trì chế độ ăn khoa học tưởng chừng là việc nhỏ, nhưng nếu kiên trì lâu dài, bạn sẽ giúp cơ thể luôn duy trì trạng thái trao đổi chất tối ưu – xây dựng lá chắn vững chắc cho sức khỏe và tuổi thọ. Hãy bắt đầu chăm sóc sức khỏe cho bản thân và gia đình ngay từ bữa sáng hôm nay.
Ngày 13-6, Giám đốc Sở Y tế TP.HCM Tăng Chí Thượng cho biết sau hơn hai tháng triển khai thí điểm mô hình "Đội chăm sóc sức khỏe liên tục gắn với địa bàn dân cư" tại một số xã trên địa bàn đã đạt được nhiều hiệu quả thiết thực.
Tại các xã Bắc Tân Uyên, Đất Đỏ và Hiệp Phước, người dân đã được tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe ngay tại nơi cư trú. Những kết quả đạt được bước đầu đang khẳng định tính đúng đắn của định hướng đổi mới y tế cơ sở theo tinh thần Nghị quyết 72 và chiến lược phát triển hệ thống y tế TP theo hướng lấy người dân làm trung tâm.
Cụ thể tại xã Bắc Tân Uyên, 6 đội chăm sóc sức khỏe đã phụ trách toàn bộ 18 ấp, trực tiếp đến từng hộ gia đình để lập hồ sơ sức khỏe, theo dõi bệnh mạn tính và tư vấn phòng bệnh.
Sau hai tháng triển khai, 429 người từ 75 tuổi trở lên đã được quản lý sức khỏe, đồng thời phát hiện thêm 94 trường hợp mắc bệnh mới hoặc bệnh mạn tính chưa được kiểm soát ổn định.
Tại xã Đất Đỏ, 4 đội chăm sóc sức khỏe với 57 thành viên đã thực hiện phương châm "đi từng ngõ, gõ từng nhà", khám sức khỏe và lập hồ sơ quản lý cho toàn bộ khoảng 750 người dân từ 75 tuổi trở lên, đạt tỉ lệ 100%.
Tổng cộng đã có hơn 1.100 người dân được khám và tư vấn sức khỏe, nhiều trường hợp bệnh không lây nhiễm được phát hiện sớm và đưa vào quản lý.
Trong khi đó tại xã Hiệp Phước, chỉ trong hai tháng, 7 đội chăm sóc sức khỏe đã tiếp cận hơn 3.500 người dân, trong đó có trên 1.500 người cao tuổi. Nhiều trường hợp tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh tim mạch và bệnh phổi mạn tính được phát hiện ngay tại cộng đồng trước khi xuất hiện các biến chứng nguy hiểm.
Tại nhiều địa phương, số lượt người dân đến khám tại trạm y tế đã tăng lên sau khi mô hình được triển khai. Điều này phản ánh một tín hiệu tích cực: niềm tin đối với y tế cơ sở đang từng bước được khôi phục và củng cố.
Ông Thượng nhận định những kết quả bước đầu từ mô hình Đội chăm sóc sức khỏe liên tục gắn với địa bàn dân cư đang cho thấy một hướng đi đúng đắn và đầy triển vọng trong quá trình đổi mới y tế cơ sở.
Từ chỗ người dân phải tìm đến cơ sở y tế khi có bệnh, nay đội ngũ nhân viên y tế đã chủ động đến với người dân, quản lý sức khỏe ngay từ cộng đồng, phát hiện sớm nguy cơ bệnh tật, theo dõi liên tục các bệnh mạn tính và đồng hành cùng người dân trong suốt quá trình chăm sóc sức khỏe.
Quan trọng hơn, mô hình tạo điều kiện để nhân viên y tế theo dõi liên tục tình trạng sức khỏe của người dân thay vì chỉ tiếp xúc khi người bệnh đến khám. Đây chính là bản chất của chăm sóc sức khỏe liên tục, một định hướng đang được nhiều quốc gia phát triển áp dụng nhằm kiểm soát hiệu quả gánh nặng bệnh không lây nhiễm trong cộng đồng.
Ông đề xuất cần sớm có cơ chế, chính sách đặc thù của TP nhằm hỗ trợ và duy trì hoạt động của các đội chăm sóc sức khỏe liên tục gắn với địa bàn dân cư.
Đầu tư cho mô hình này chính là đầu tư cho y tế cơ sở, đầu tư cho sức khỏe cộng đồng và đầu tư cho sự phát triển bền vững của TP.
"Khi mỗi người dân đều được theo dõi, quản lý và chăm sóc sức khỏe ngay từ cộng đồng, chúng ta sẽ tiến gần hơn đến mục tiêu xây dựng một hệ thống y tế công bằng, hiệu quả, lấy người dân làm trung tâm và không để ai bị bỏ lại phía sau", ông Thượng nhấn mạnh.
Thực trạng này đặt ra thách thức lớn cho công tác kiểm soát bệnh, trong khi vẫn tồn tại rào cản tâm lý kỳ thị trong cộng đồng và thiếu hụt nhân lực y tế cơ sở.
Một thanh niên trẻ 19 tuổi ngụ Đồng Tháp thấy trên da xuất hiện nhiều vết loét chảy dịch mủ, cằm kèm sưng các khớp. Bệnh nhân khám tại tỉnh, điều trị kháng sinh, kháng viêm và giảm đau không đỡ. Mảng loét cũ đóng mài đen, xuất hiện nhiều vết loét mới khiến bệnh nhân lo lắng và đến khám tại Bệnh viện Da liễu, TP.HCM.
Thanh niên này từng có quan hệ đồng giới, có nhiều hơn hai bạn tình, được chẩn đoán nhiễm HIV cách đây năm năm, đang điều trị thuốc ARV.
Nghi ngờ bệnh nhân nhiễm giang mai trên nền HIV sẵn có nên bác sĩ hướng dẫn bệnh nhân làm xét nghiệm sàng lọc tất cả các bệnh lý lây truyền qua đường tình dục. Kết quả cho thấy bệnh nhân mắc giang mai ác tính và được điều trị theo phác đồ.
Một bệnh nhân nam 43 tuổi tại Tây Ninh đang điều trị HIV, có quan hệ đồng giới. Tuy nhiên gần đây bệnh nhân bắt đầu nhận thấy thị lực của mình giảm dần trong suốt ba tuần. Mọi thứ trước mắt trở nên mờ nhòe, như bị phủ một lớp sương. Không lâu sau, lòng bàn tay và bàn chân của bệnh nhân xuất hiện những nốt đỏ bất thường.
Đi khám, ông được chẩn đoán viêm màng bồ đào ở cả hai mắt. Tưởng rằng chỉ là bệnh lý về mắt đơn thuần, bệnh nhân tiếp tục được chuyển đến Bệnh viện Da liễu TP.HCM để kiểm tra thêm. Tại đây, kết quả xét nghiệm khiến ông không khỏi bàng hoàng: huyết thanh học dương tính với giang mai.
Trao đổi với Tuổi Trẻ ngày 6-5, bác sĩ Bùi Mạnh Hà - Phó giám đốc Bệnh viện Da liễu TP.HCM - cho biết số bệnh nhân đến khám và điều trị bệnh giang mai tại bệnh viện tăng theo thời gian, ước tính ca bệnh tăng gấp 3-5 lần trong khoảng 10-15 năm qua. Đây không phải là vấn đề riêng lẻ mà có xu hướng toàn cầu, nhất là các quốc gia phát triển.
BS Hà phân tích sự gia tăng của bệnh giang mai đến từ sự kết hợp của nhiều yếu tố, bên cạnh năng lực quản lý, chẩn đoán của hệ thống y tế được cải thiện, nâng cao khả năng phát hiện bệnh thì hành vi xã hội, tâm lý chủ quan của cộng đồng, đặc biệt là ở các nhóm đối tượng nguy cơ cao, cũng là yếu tố quan trọng làm tăng tỉ lệ nhiễm bệnh.
Ngoài ra, bệnh cũng có xu hướng tăng trở lại theo chu kỳ sau nhiều năm, có thể do những thay đổi khả năng miễn dịch của vật chủ.
Tỉ lệ mắc giang mai cao ở nhóm nam quan hệ tình dục đồng giới (MSM) do các hành vi có nguy cơ lây nhiễm cao, đặc biệt là nhóm MSM có nhiễm HIV. Ngoài ra mạng xã hội giúp việc tìm kiếm bạn tình trở nên dễ dàng và xuyên biên giới. Sự giao lưu giữa các khu vực và quốc gia diễn ra thuận tiện hơn, khiến bệnh lây lan trong một "thế giới phẳng".
Một phần số ca tăng là do công tác truyền thông, giáo dục sức khỏe và năng lực xét nghiệm, sàng lọc tại các cơ sở y tế đã được cải thiện, giúp phát hiện bệnh tốt hơn. Với bệnh giang mai bẩm sinh (mẹ truyền sang con), hiện tỉ lệ mắc không cao nhưng hệ quả đối với thai nhi và thế hệ tương lai là cực kỳ trầm trọng.
Ngành y tế đang nỗ lực thực hiện các chương trình loại trừ giang mai bẩm sinh thông qua việc xét nghiệm sàng lọc 100% phụ nữ mang thai ngay từ lần khám đầu tiên và trước khi sinh.
BS Đào Trọng Nghĩa, chuyên khoa da liễu khoa tổng hợp Bệnh viện Nhân dân Gia Định (TP.HCM), cho hay năm 2024-2025 bệnh viện đã tiếp nhận khoảng 500 trường hợp đến khám vì các bệnh lý lây truyền qua đường tình dục. Trong đó bệnh giang mai được chẩn đoán khoảng 200 trường hợp.
Bác sĩ Nghĩa chia sẻ thêm bệnh giang mai là bệnh lây truyền chủ yếu từ người sang người qua đường tình dục do xoắn khuẩn giang mai (Treponema pallidum) gây nên. Xoắn khuẩn xâm nhập vào cơ thể người lành qua quan hệ tình dục đường âm đạo, đường hậu môn hoặc đường miệng.
Bệnh cũng có thể lây gián tiếp qua các đồ dùng, vật dụng bị nhiễm xoắn khuẩn hoặc lây qua các vết xước trên da, niêm mạc. Đồng thời có thể lây truyền qua đường máu hoặc từ mẹ bị giang mai sang con trong thời kỳ mang thai.
Những người có nguy cơ mắc cao nhất là: nam quan hệ đồng giới, theo các nghiên cứu trên thế giới khoảng 47% nhóm MSM mắc giang mai đồng nhiễm HIV; người nhiềm HIV đồng thời, tỉ lệ mắc bệnh giang mai nhóm MSM đồng nhiễm HIV cao hơn đáng kể so với nhóm không nhiễm HIV; người trẻ tuổi quan hệ tình dục không an toàn và phụ nữ mang thai.
Bác sĩ Nghĩa phân tích thêm bệnh có thể gây tổn thương ở da, niêm mạc. Nếu không được điều trị có thể gây biến chứng tổn thương các tổ chức và cơ quan khác của cơ thể như cơ, xương, khớp, tim mạch và thần kinh.
Với biến chứng thần kinh, xoắn khuẩn giang mai có thể xâm nhập vào hệ thần kinh trung ương ở bất kỳ giai đoạn nào, gây ra viêm màng não, gây đau đầu dữ dội, cứng cổ và sợ ánh sáng; đột quỵ do viêm mạch máu não; tổn thương tủy sống dẫn đến mất điều hòa vận động, đau nhức các chi và rối loạn cảm giác; sa sút trí tuệ, thay đổi nhân cách, mất trí nhớ và ảo giác.
Biến chứng tim mạch (Cardiovascular syphilis) thường xuất hiện từ 10-30 năm sau khi nhiễm bệnh như: phình động mạch chủ, đây là biến chứng nguy hiểm nhất, có thể gây vỡ động mạch dẫn đến tử vong nhanh chóng; hở van động mạch chủ do viêm làm giãn vòng van tim; hẹp lỗ động mạch vành, gây ra các cơn đau thắt ngực...
Trước thực trạng số ca nhiễm giang mai tăng gấp đôi trong năm năm qua cùng các bệnh lây truyền qua đường tình dục diễn biến phức tạp, ngành y tế TP.HCM đã chính thức khởi động chương trình phòng chống các bệnh lây truyền qua đường tình dục năm 2026.
Người trưởng thành nên ăn ít nhất 2 khẩu phần cá mỗi tuần, đặc biệt là các loại cá giàu omega-3 như cá hồi, cá mòi, cá trích hoặc cá thu. Mỗi khẩu phần khoảng 85 - 100 gram, theo chuyên trang sức khỏe Healthline (Mỹ).
Đối với người tập gym cường độ trung bình, nhiều chuyên gia dinh dưỡng khuyến nghị nên ăn từ 2 - 4 bữa cá mỗi tuần. Điều này tùy thuộc vào cường độ tập luyện và sở thích cá nhân.
Với người tập khoảng 4 - 6 buổi/tuần, họ có thể ăn cá khoảng 3 bữa/tuần. Người đang trong giai đoạn tăng cơ hoặc tập luyện cường độ cao có thể tăng lên 4 bữa/tuần để tăng bổ sung protein và các dưỡng chất giúp phục hồi cơ.
Cá có lợi cho người tập gym vì đây là nguồn protein hoàn chỉnh giúp cơ thể hồi phục và phát triển khối cơ. Protein trong cá cũng tương đối dễ tiêu hóa, phù hợp với những người thường xuyên vận động.
Ngoài protein, nhiều loại cá biển còn giàu a xít béo omega-3. Một nghiên cứu công bố trên chuyên san Biomed Research International cho thấy bổ sung omega-3 có thể giúp giảm đáng kể tình trạng đau nhức cơ khởi phát muộn (DOMS) sau các bài tập cường độ cao.
Cả cá biển và cá nước ngọt đều có những lợi ích riêng. Các loại cá biển như cá hồi, cá thu, cá mòi và cá trích nổi bật nhờ hàm lượng omega-3 cao. Đây là nhóm cá nên ưu tiên nếu muốn tăng cường lượng chất béo lành mạnh trong chế độ ăn.
Trong khi đó, các loại cá nước ngọt phổ biến như cá lóc, cá rô phi, cá diêu hồng hoặc cá trắm lại là nguồn protein nạc rất tốt. Chúng thường có hàm lượng mỡ tương đối thấp, ít calo hơn và phù hợp với những người đang giảm mỡ hoặc kiểm soát cân nặng.
Ví dụ, 100 gram cá lóc hoặc cá rô phi có thể cung cấp khoảng 20 - 22 gram protein nhưng chứa lượng mỡ tương đối thấp. Vì vậy, cá nước ngọt vẫn là lựa chọn phù hợp cho người tập luyện, đặc biệt khi kết hợp với các loại cá biển.
Cách tốt là nên ăn khoảng 1 - 2 bữa cá biển giàu omega-3 và thêm 1 - 2 bữa cá nước ngọt giàu protein trong tuần. Ví dụ, chúng ta có thể ăn cá hồi hoặc cá thu vào đầu tuần để bổ sung omega-3, sau đó ăn cá lóc hoặc cá rô phi vào những ngày còn lại. Cách kết hợp này giúp cơ thể nhận được nhiều loại dưỡng chất khác nhau mà không phụ thuộc quá nhiều vào một loại thực phẩm.
Với viên dầu cá, không phải người tập gym nào cũng cần dùng. Nếu đã ăn khoảng 2 - 3 bữa cá béo mỗi tuần, lượng omega-3 nhận được có thể đã tương đối đầy đủ. Trong trường hợp ít ăn cá hoặc không thích hải sản, dùng thực phẩm bổ sung như viên dầu cá sẽ có lợi, theo Healthline.
