Mới đây, Tổng thống Mỹ Donald Trump lên tiếng cho rằng kết quả bầu cử của nước này từng bị thao túng. Dù chi tiết cáo buộc do ông Trump đưa ra vẫn còn gây nhiều tranh cãi, nhưng thực tế thì nguy cơ dư luận bị thao túng là hoàn toàn hiển hiện.
Tổ chức RAND (Mỹ) đã có báo cáo về nguy cơ trí tuệ nhân tạo (AI) tiên tiến được khai thác để thao túng thông tin và quan điểm dư luận.
Theo đó, việc tạo ra các tài khoản mạng xã hội “ảo” (tạm gọi là bot) để thao túng thông tin trên mạng xã hội đã có từ nhiều năm qua. Nhưng thời gian đầu, các bot còn khá thô sơ vì chỉ có thể lan truyền các thông tin bằng các văn bản với một số từ khóa (keyword) do người điều khiển đưa ra. Từ những keyword được tạo sẵn, các bot phát tán các câu bình luận, nội dung dựa trên những từ khóa này. Mặc dù vậy, vì bot không có khả năng tương tác mở rộng thêm với người dùng khác, nên chẳng bao lâu sau thì dễ dàng bị phát hiện.
Khi công nghệ phát triển hơn, các bot có khả năng giống con người hơn vì có thể thu thập dữ liệu trên internet để thiết lập nội dung và hồ sơ tài khoản mạng xã hội. Các bot cũng có thể định kỳ đăng tải bài trên mạng xã hội để tạo sự tương tác ảo. Sự phát triển khởi đầu của AI giúp bot cải tiến cả tin nhắn và cách thức nhắn tin với người khác nhằm chia sẻ thông tin sai lệch một cách tinh vi hơn. Nhưng ngay cả ở bước phát triển này, khả năng tương tác trực tiếp của bot với người khác vẫn còn hạn chế nên tác động cũng giới hạn.
Tuy nhiên, sự phát triển bùng nổ của AI gần đây đã giúp bot đột phá về khả năng thao túng thông tin. Cụ thể, khi được giao nhiệm vụ, bot có thể tự lập kế hoạch cho các hành động, thực hiện các hành động đó, sửa đổi và quyết định khi nào nhiệm vụ được hoàn thành.
Về tính xác thực thì các bot có thể hành động theo những cách trông giống con người đích thực. Ví dụ, các bot có thể thu thập thông tin để nắm bắt đặc điểm đối tượng nhằm tương tác trực tiếp như nhắn tin trao đổi ngắn, viết bình luận. Bằng cách học sâu, bot sẽ ngày càng thông minh hơn nên quá trình tương tác với các tài khoản mạng xã hội với người thật sẽ trở nên thuyết phục hơn.
Về hiệu suất hoạt động, đến giai đoạn phát triển này, việc điều khiển để thao túng thông tin không đòi hỏi quá nhiều công sức vì AI tạo sinh giúp bot có thể tự động tạo ra các hình ảnh, video giả mạo có tính chân thực cao. Ví dụ, chỉ cần đặt ra vài yêu cầu, AI tạo sinh có thể tạo hình ảnh, video độ nét cao để giả mạo mà người xem khó nhận ra.
Bên cạnh đó, với một mạng lưới bot khổng lồ hoạt động như con người, kết hợp mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) giúp nhân rộng ra nhiều ngôn ngữ để nhằm vào nhiều đối tượng mang đặc tính quốc gia, dân tộc, quan điểm khác nhau.
Để phát triển một mạng lưới bot rộng lớn, còn gọi là bot-farm, những người đứng sau thường sử dụng máy tính bảng, điện thoại thông minh (smartphone) hoặc máy tính xách tay – nhưng bot cũng có thể được lưu trữ trên các thiết bị và máy chủ internet vạn vật (IoT). Trong đó, các bot-farm có thể sử dụng cùng lúc hàng nghìn, thậm chí hàng chục nghìn chiếc smartphone hoặc tablet để hình thành nên một phone-farm vận hành các bot. Bot-farm càng lớn thì càng hiệu quả khi có thể thực hiện các tác vụ phức tạp đòi hỏi nhiều thiết bị hơn, nhiều sức mạnh tính toán hơn, thuật toán và lập trình phức tạp. Thiết lập bot-farm yêu cầu cơ sở hạ tầng gồm nhiều địa chỉ IP và proxy khác nhau để người điều hành có thể ẩn vị trí và danh tính, giúp mỗi bot có thể xuất hiện như một cá nhân riêng biệt, tránh bị phát hiện là một mạng lưới bị kiểm soát.
Cứ thế, những bot-farm trở thành các hệ sinh thái đầy nguy hiểm chuyên thao túng thông tin, đồng thời che giấu danh tính. Qua đó, các bot-farm tiến hành các chiến dịch thao túng thông tin từ phục vụ việc tiếp thị – kinh doanh (để quảng bá hoặc bôi xấu sản phẩm – dịch vụ), cho đến thao túng các quan điểm về chính trị, xã hội, kinh tế trên mạng xã hội để định hướng thông tin, quan điểm có chủ đích.
Giới phân tích lo ngại rằng nếu vào một thời điểm nhạy cảm, chẳng hạn khi quốc gia nào đó đang có sự kiện chính trị – xã hội quan trọng, một bot-farm khổng lồ được huy động đồng loạt loan tin giả thì có thể dẫn đến những bất ổn không nhỏ, bao gồm cả việc ảnh hưởng nền kinh tế – tài chính ở quy mô lớn.
Chính vì vậy, rủi ro từ các bot-farm giờ đây không còn giới hạn trên thế giới ảo.
Phát biểu cùng với các giám đốc điều hành GE tại phủ tổng thống, bà Rodriguez gọi việc ký kết thỏa thuận mới là một bước đi lịch sử "để khôi phục một dịch vụ thiết yếu như thế". Bà Rodriguez lần đầu tiên đàm phán với GE vào tháng 4, theo AFP.
Hầu hết các khu vực ở Venezuela, bao gồm cả thủ đô Caracas, phải chịu cảnh mất điện hằng ngày kéo dài tới 10 giờ do quốc gia này đang phải đối mặt với tình trạng thiếu đầu tư vào lĩnh vực năng lượng và các lĩnh vực khác trong nhiều thập niên, theo AFP. Hệ thống lưới điện đã được quốc hữu hóa vào năm 2007 dưới thời cố Tổng thống Hugo Chavez.
Theo nghị sĩ đối lập Ezio Angelini, Venezuela hiện tiêu thụ lượng điện nhiều hơn lượng điện sản xuất ra tới khoảng 16%, tương đương khoảng 12.000 megawatt/ngày.
Bà Rodriguez phát biểu tại phủ tổng thống rằng mục tiêu của hợp đồng mới với GE là tăng sản lượng điện thêm 1.000 megawatt/ngày trong 2 năm đầu và thêm 5.000 megawatt trong 4 năm.
Washington và Caracas đã tái thiết lập quan hệ sau khi Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro bị lực lượng đặc nhiệm Mỹ bắt trong cuộc đột kích ở thủ đô Caracas vào ngày 3.1.
Tổng thống Mỹ Donald Trump đã hậu thuẫn việc bà Rodriguez lên thay thế ông Maduro với điều kiện bà phải cho phép Mỹ tiếp cận dầu mỏ của Venezuela. Hai nước đã chính thức khôi phục quan hệ ngoại giao vào tháng 3.
Ngay sau khi ông Maduro bị bắt và đưa sang Mỹ, bà Rodriguez xúc tiến việc chấm dứt sự kiểm soát của nhà nước đối với ngành dầu mỏ để thu hút các nhà đầu tư nước ngoài. Về phần mình, Washington đã nới lỏng một loạt lệnh cấm vận đối với ngành công nghiệp dầu mỏ của Venezuela và cấp phép cho các công ty nước ngoài hoạt động tại quốc gia Nam Mỹ này.
Giờ đây, lịch sử dường như đang lặp lại. Nhiều chuyên gia mô tả chiến dịch "Epic Fury" đang manh nha trở thành cuộc chiến vùng Vịnh lần thứ ba và dần lộ rõ bản chất của một cuộc chiến "không lối thoát".
Tờ Financial Times nhận định những đề xuất mới "không nhượng bộ" từ phía Iran đã phơi bày sự "không lối thoát" này.
Theo đó, Iran yêu cầu Mỹ dỡ phong tỏa, đổi lại sẽ mở eo biển Hormuz - còn vấn đề hạt nhân sẽ tính sau. Tổng thống Trump đã bác bỏ đề xuất, tuy nhiên Washington lại chưa đưa ra được đề nghị nào khác để đàm phán tiến triển.
Các chuyên gia cho rằng Iran đưa ra những đề xuất này vì thực tế cho thấy họ tính toán được lợi khi kéo dài xung đột.
Tehran không cần thắng, họ chỉ cần không thua. Nước Cộng hòa Hồi giáo tin rằng mỗi ngày eo biển Hormuz còn bị phong tỏa là thêm một ngày Washington có một "bài học".
Ngoài ra trong xung đột lần này, chính ông Trump cũng từng tiết lộ Washington có mục tiêu mở lại tuyến hàng hải huyết mạch - càng làm tăng thêm sự "tự tin" của Tehran khi nắm trong tay quân bài chiến lược.
Thứ hai, dù hứng chịu sự tấn công khốc liệt từ Mỹ, Iran cho thấy họ vẫn đang đứng vững và có khả năng chịu đựng tốt.
Ông Fawaz Gerges, giáo sư quan hệ quốc tế tại Trường Kinh tế London, nói với tờ Deutsche Welle (DW): "Giới lãnh đạo Iran đã có thời gian để lên kế hoạch và phối hợp hành động. Tôi nghĩ họ đang chuẩn bị cho một cuộc chiến lâu dài".
Tehran cũng liên tục "dây dưa" vì khó lòng đặt niềm tin vào Washington - khi ông chủ Nhà Trắng lúc thì hứa hẹn, lúc thì đe dọa.
Báo SCMP dẫn lời chuyên gia Niu Xinchun, Phó hiệu trưởng Đại học Ninh Hạ, cho rằng thế bế tắc này xuất phát từ "sự tự tin của cả hai phía".
Các nhà phân tích giả sử nếu hai bên đạt được một thỏa thuận tạm thời, kịch bản tiếp theo vẫn là thế cân bằng mong manh: mỗi bên nắm một lá bài tẩy, sẵn sàng rút ra nếu đàm phán hạt nhân đổ vỡ.
Phía Mỹ, Washington có thể sẽ dùng lợi thế kinh tế và quân sự nối lại các cuộc không kích, nhắm vào cơ sở hạ tầng huyết mạch - cầu đường, nhà máy điện, thậm chí cả cơ sở khử muối nước biển. Còn Iran sẵn sàng đóng cửa Hormuz một lần nữa.
Tiếp tục giả sử, nếu ngay cả khi thỏa thuận hạt nhân được ký kết trọn vẹn, vẫn còn hai vấn đề gai góc khác tồn tại: chương trình tên lửa Iran và mạng lưới lực lượng ủy nhiệm khu vực.
Chuyên gia cho rằng Tổng thống Trump dường như đã xem nhẹ hai mục tiêu này trên bàn đàm phán. Dù chưa được truyền thông phương Tây chú ý, những mục tiêu này lại là điều mà các nước vùng Vịnh theo dõi sát sao.
Với Saudi Arabia hay UAE, việc Iran từ bỏ tên lửa cần thiết không kém việc họ từ bỏ uranium làm giàu. Mô hình kinh tế dựa trên lao động nhập cư của các quốc gia này đứng vững hay sụp đổ cũng phụ thuộc phần nhiều vào việc chấm dứt mối đe dọa tiềm tàng từ tên lửa và máy bay không người lái Iran.
Với Israel, việc Iran chấm dứt hậu thuẫn các nhóm vũ trang như Hezbollah cũng rất quan trọng. Chỉ cần Tel Aviv quyết định nối lại giao tranh với Hezbollah, và Iran trả đũa, mọi thỏa thuận đạt được có thể sụp đổ trong chớp mắt.
Theo Financial Times, đây là những gì Tổng thống Trump và Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu từng gay gắt chỉ trích trong thỏa thuận hạt nhân Mỹ - Iran của Tổng thống Obama năm 2015.
Và giờ, dường như ông Trump đang chuẩn bị đi lại vết xe đổ này.
Trong khi châu Âu và Mỹ hứng chịu đợt nắng nóng nguy hiểm, châu Á lại chứng kiến nhiều hình thái thời tiết cực đoan khác nhau với mức độ ngày càng nghiêm trọng và khó lường. Trước tình hình đó, giới khoa học cảnh báo con người cần chuẩn bị để ứng phó những sự kiện thảm họa.
GS Benjamin Horton, Trưởng khoa Năng lượng và Môi trường tại ĐH Thành phố Hồng Kông, cho rằng thế giới đang đứng trước "giới hạn hành tinh", tức những giới hạn về môi trường mà con người có thể hoạt động an toàn. Theo Trung tâm Nghiên cứu khả năng chống chịu và thích ứng Stockholm (Thụy Điển), nhân loại đã vượt quá 7 trong 9 giới hạn quan trọng, bao gồm biến đổi khí hậu, sử dụng đất và nguồn nước ngọt.
Tờ Maeil Business ngày 12.7 dẫn lời ông Horton cảnh báo dưới tác động của biến đổi khí hậu, mỗi cơn bão hay sóng nhiệt mức độ trung bình đều có thể trở thành thảm họa lớn. Các cơn bão có thể tăng sức mạnh trong thời gian ngắn, chẳng hạn như bão Bavi. Cơn bão này đổ bộ tỉnh Chiết Giang (Trung Quốc) vào khuya 11.7, gây lũ lụt và lở đất và gần 2 triệu người tại Trung Quốc đã phải sơ tán. Trước đó, cơn bão khiến ít nhất 17 người thiệt mạng tại Philippines, 134 người bị thương và hàng trăm chuyến bay bị hủy tại Đài Loan.
Dưới tác động của biến đổi khí hậu, mưa lớn kéo dài trong vài ngày qua cũng đã gây lũ lụt và sạt lở đất nghiêm trọng tại đông nam Bangladesh, khiến ít nhất 44 người thiệt mạng và hơn 1 triệu người mắc kẹt, theo Reuters.
Giới khoa học cho rằng đợt nắng nóng tại nhiều nước cũng diễn tiến theo cơ chế tác động cực đoan của khí hậu. "Các đợt nắng nóng lặp đi lặp lại làm cho đất khô hơn, dẫn đến một vòng luẩn quẩn khiến cường độ của đợt nắng nóng tiếp theo càng tăng lên", GS Horton phân tích, đề cập nắng nóng bất thường ở châu Âu và Mỹ. Tại Mỹ, khoảng 44 triệu người hôm 11.7 được cảnh báo về đợt nắng nóng khi nhiệt độ tại khu vực dãy núi Rocky và các đồng bằng phía bắc có thể lên đến 43 độ C, theo AFP. Phân tích mới nhất của Cơ quan Thời tiết quốc gia Mỹ cảnh báo hiện tượng El Nino đang mạnh lên và nguy cơ gia tăng về khả năng xảy ra một sự kiện lịch sử với các hiện tượng thời tiết cực đoan trên toàn thế giới.
Tại Nhật Bản, một số khu vực ở đảo Kyushu ghi nhận đợt nắng nóng bất thường, với nhiệt độ đạt mức kỷ lục 39,3 độ C tại khu du lịch Dazaifu ở tỉnh Fukuoka, theo Kyodo News. Cũng trong khu vực, Hàn Quốc ngày 12.7 đưa ra cảnh báo khẩn cấp về nắng nóng lần đầu tiên theo hệ thống cảnh báo mới, khuyến cáo mọi người ngừng các hoạt động ngoài trời và giữ mát cơ thể vì nhiệt độ có thể lên đến 39 độ C. Reuters dẫn lời giới chức Hàn Quốc cho biết hệ thống cảnh báo mới được đưa ra nhằm đối phó tốt hơn với số lượng các đợt nắng nóng ngày càng gia tăng, kéo dài và dữ dội hơn.
