Tôi tham gia thỉnh giảng tại một số trường đại học vào buổi tối và cuối tuần. Thứ bảy hằng tuần, tôi có giờ dạy và luôn dành thời gian trò chuyện với sinh viên trong những giờ giải lao.
Đó là khoảng thời gian quý giá giúp người giảng viên hiểu hơn về cuộc sống, suy nghĩ và những khó khăn mà người trẻ đang trải qua. Nhiều câu chuyện chỉ kéo dài vài phút nhưng lại để lại những suy ngẫm rất dài.
Một buổi học gần đây, tôi trò chuyện với một nam sinh năm nhất. Em quê ở tỉnh lẻ, mới ra Hà Nội học đại học chưa lâu. Hiện nay em đang ở nhờ nhà anh chị tại khu vực Nam Từ Liêm để tiết kiệm chi phí sinh hoạt.
Từ nơi ở đến trường tại Phố Xốm (Hà Đông) là một quãng đường khá xa. Đi lại vất vả, mất nhiều thời gian nhưng em chấp nhận vì không muốn tạo thêm gánh nặng cho gia đình.
Điều khiến tôi chú ý hơn cả là cách em đang tự lo cho cuộc sống của mình. Những ngày có lịch học buổi chiều, buổi sáng em chạy xe công nghệ. Theo lời em kể, trung bình mỗi tháng em kiếm được khoảng 8 triệu đồng. Khoản tiền ấy được dùng để chi trả tiền ăn, tiền đi lại, mua tài liệu học tập và những chi phí sinh hoạt cần thiết.
Khi được hỏi về kế hoạch trong năm học tới, em trả lời rất tự nhiên: "Năm hai em định ra ngoài thuê trọ để tiện đi học hơn. Nếu cần bố mẹ hỗ trợ thì em chỉ xin tiền thuê nhà. Còn học phí và tiền sinh hoạt em sẽ cố gắng tự lo được". Tôi thấy đây như một kế hoạch cuộc sống đã được tính toán kỹ lưỡng.
Nhiều người thường lo ngại rằng sinh viên ngày nay sống trong điều kiện đầy đủ hơn nên dễ phụ thuộc vào gia đình. Tuy nhiên, những gì tôi quan sát được trong nhiều năm giảng dạy lại cho thấy một thực tế khác.
Có rất nhiều sinh viên đang trưởng thành sớm hơn tuổi. Các em hiểu giá trị của lao động. Hiểu giá trị của đồng tiền và sự vất vả của cha mẹ. Hiểu rằng cánh cửa đại học không chỉ được mở bằng điểm thi đầu vào mà còn được duy trì bằng sự nỗ lực từng ngày.
Có rất nhiều sinh viên hiện nay đang vừa học vừa làm. Người làm gia sư, phục vụ quán ăn, bán hàng trực tuyến, nhận dịch thuật, thiết kế hoặc chạy xe công nghệ. Điều đáng quý là phần lớn các em không làm thêm để có tiền tiêu xài. Các em làm để được học tiếp, để giảm áp lực cho gia đình và khẳng định năng lực bản thân.
Trong câu chuyện của nam sinh năm nhất ấy, điều tôi nhìn thấy rõ nhất chính là tinh thần tự lập. Đó là một trong những năng lực quan trọng nhất của người trẻ trong xã hội hiện đại. Một người biết tự chịu trách nhiệm với cuộc sống của mình thường sẽ trưởng thành nhanh hơn, thực tế hơn và có khả năng thích nghi tốt hơn trước những biến động của cuộc sống.
Điều đáng quý nhất ở những sinh viên này không phải là khả năng kiếm được bao nhiêu tiền, mà là thái độ sống. Các em không xem hoàn cảnh khó khăn là lý do để than phiền hay bỏ cuộc. Ngược lại, các em chọn đối diện với khó khăn bằng sự chăm chỉ, bằng ý chí vươn lên và bằng tinh thần tự chịu trách nhiệm với cuộc đời mình.
Đó là phẩm chất mà bất kỳ nền giáo dục nào cũng mong muốn bồi đắp cho người học, bởi kiến thức có thể được truyền đạt trong lớp học, nhưng nghị lực và bản lĩnh thường được rèn luyện từ những va chạm thực tế của cuộc sống.
Nhiều năm làm công tác giáo dục, tôi nhận thấy những sinh viên từng tự mình kiếm tiền để trang trải việc học thường có một sự trưởng thành rất đặc biệt. Các em hiểu giá trị của từng đồng chi tiêu. Hiểu rằng phía sau một bữa ăn, một cuốn giáo trình hay một kỳ học là công sức lao động thực sự.
Khi đã trải qua cảm giác phải đổ mồ hôi để kiếm từng khoản tiền nhỏ, các em sẽ biết trân trọng hơn những gì mình đang có và biết sử dụng thời gian hiệu quả hơn. Chính vì vậy, không ít sinh viên nghèo vượt khó lại trở thành những người có ý chí học tập mạnh mẽ nhất, bởi các em hiểu rất rõ rằng tri thức chính là con đường ngắn nhất để thay đổi cuộc đời.
Câu chuyện của nam sinh năm nhất chạy xe công nghệ cũng phản ánh một thực tế mà nhiều gia đình Việt Nam đang phải đối mặt. Đó là chi phí học đại học ngày càng trở thành một gánh nặng không nhỏ. Nhiều người vẫn nghĩ rằng khi con đỗ đại học là đã hoàn thành một nửa chặng đường.
Nhưng với không ít gia đình, đặc biệt là các gia đình ở nông thôn, miền núi hoặc có thu nhập trung bình thấp, hành trình nuôi con học đại học mới thực sự bắt đầu từ thời điểm ấy. Nếu cách đây khoảng mười năm, nhiều sinh viên có thể xoay xở cuộc sống với vài triệu đồng mỗi tháng thì hiện nay mức chi phí đã tăng lên đáng kể. Tiền thuê phòng trọ, điện nước, ăn uống, đi lại, học ngoại ngữ...
Đối với các gia đình thành thị có điều kiện kinh tế ổn định, đây có thể là khoản chi trong khả năng. Nhưng đối với nhiều gia đình nông thôn, đó là cả một áp lực kéo dài suốt những năm đại học.
Tôi từng gặp những phụ huynh làm nông nghiệp có thu nhập chỉ vài triệu đồng mỗi tháng nhưng vẫn cố gắng cho hai hoặc ba người con học đại học cùng lúc. Có gia đình phải vay vốn. Có gia đình phải bán tài sản tích lũy. Có gia đình chấp nhận làm việc xa quê nhiều năm để có thêm thu nhập. Đó là những hy sinh rất thầm lặng.
Chính vì vậy, mỗi khi nhìn thấy những sinh viên biết tự lập, biết chia sẻ gánh nặng với cha mẹ, tôi luôn dành cho các em sự trân trọng đặc biệt. Bởi các em không chỉ đang cố gắng cho bản thân. Các em còn đang góp phần làm nhẹ đi những áp lực mà gia đình đang gánh vác.
Điều đáng mừng là ngày càng có nhiều sinh viên hiểu được điều đó. Các em không mặc định rằng mọi chi phí học tập đều là trách nhiệm của cha mẹ. Các em chủ động tìm cách tham gia vào quá trình xây dựng tương lai của chính mình. Đó là một tín hiệu tích cực của giáo dục hiện đại.
Tin Gốc: Vnexpress
