Nhóm vũ trang Houthi ở Yemen hôm 20/7 tuyên bố sẽ “cấm vận hàng hải đối với Arab Saudi dựa trên nguyên tắc ăn miếng trả miếng”. Động thái này có hiệu lực ngay lập tức, nhằm đáp trả việc Arab Saudi “phong tỏa các cảng và sân bay” của Houthi cũng như không kích sân bay Sanaa ở Yemen tuần trước.
Houthi ngày 23/7 cho biết đã tấn công hai tàu chở dầu của Arab Saudi trên biển Đỏ vì “vi phạm lệnh phong tỏa” và khiến 10 phương tiện phải quay đầu. Nhóm cảnh báo Arab Saudi rằng mọi cuộc tấn công nhằm vào Yemen sẽ phải nhận những đòn đáp trả quy mô lớn đánh sâu vào lãnh thổ nước này.
Loạt diễn biến khiến sự chú ý của thế giới dồn về Bab el-Mandeb, eo biển nối giữa biển Đỏ và vịnh Aden. Đây là một trong những tuyến hàng hải quan trọng nhất thế giới, giữ vai trò kết nối hoạt động vận tải biển giữa châu Âu, châu Á và châu Phi.
Bab el-Mandeb nằm giữa Yemen ở bờ đông bắc và Djibouti cùng Eritrea ở bờ tây nam, nối biển Đỏ với vịnh Aden trước khi ra Ấn Độ Dương. Tên gọi eo biển trong tiếng Arab có nghĩa là “Cổng Nước mắt”.
Một số giả thuyết cho rằng eo biển được đặt tên liên quan thảm họa động đất thời cổ đại khiến nhiều người thiệt mạng khi bán đảo Arab tách khỏi vùng Sừng châu Phi. Số khác tin tên gọi này phản ánh vùng biển nổi tiếng nguy hiểm với dòng chảy mạnh, gió lớn và nhiều vụ đắm tàu trong lịch sử.
Đảo Perim chia Bab el-Mandeb thành hai eo nước tự nhiên. Eo nước phía tây, rộng khoảng 25 km tại điểm hẹp nhất và sâu khoảng 310 m, là tuyến lưu thông chính của các tàu trọng tải lớn. Eo nước phía đông men theo bờ biển Yemen chỉ rộng khoảng 3 km.
Hoạt động hàng hải qua Bab el-Mandeb được phân thành hai làn dành cho tàu đi vào và đi ra, mỗi làn rộng khoảng 3 km. Tàu thuyền từ châu Âu sang châu Á sẽ di chuyển qua kênh đào Suez, biển Đỏ, rồi di chuyển qua Bab el-Mandeb để ra biển Arab. Nếu Bab el-Mandeb bị phong tỏa, họ sẽ phải vòng qua Mũi Hảo vọng ở cực nam châu Phi.
Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ, hành trình từ biển Arab tới Hà Lan chỉ mất khoảng 19 ngày nếu đi qua Bab el-Mandeb và kênh đào Suez, trong khi phải mất khoảng 34 ngày nếu vòng qua Mũi Hảo vọng. Với tàu chở dầu từ Arab Saudi tới Hà Lan, quãng đường khoảng 12.000 km qua biển Đỏ sẽ tăng lên hơn 20.000 km nếu phải đi vòng quanh châu Phi.
Chính lợi thế này khiến Bab el-Mandeb trở thành mắt xích quan trọng trong mạng lưới vận tải toàn cầu. Trong thời bình, khoảng 14% giá trị thương mại toàn cầu được vận chuyển qua eo biển, theo Diễn đàn Vận tải Quốc tế (ITF).
Số liệu cụ thể về hàng hóa đi qua eo biển Bab el-Mandeb còn khá hạn chế, song năng lượng hóa thạch được xem là nhóm hàng quan trọng nhất trên tuyến vận tải này.
Theo ước tính của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), trung bình khoảng 4,2 triệu thùng dầu thô và các sản phẩm dầu mỏ đi qua Bab el-Mandeb mỗi ngày trong năm 2025, tương đương khoảng 5% sản lượng dầu toàn cầu.
Bab el-Mandeb từng nhiều lần trở thành tâm điểm cạnh tranh địa chính trị. Trong chiến tranh Arab – Israel năm 1973, tuyến hàng hải này bị phong tỏa, ảnh hưởng đến hoạt động thương mại trên biển Đỏ. Khu vực sau đó tiếp tục chứng kiến nhiều biến động do bất ổn tại vùng Sừng châu Phi, nạn cướp biển Somalia và cuộc nội chiến kéo dài ở Yemen.
Bab el-Mandeb thường được xếp cùng eo biển Hormuz, eo biển Malacca, kênh đào Suez và kênh đào Panama trong nhóm các “điểm nghẽn” chiến lược của vận tải biển thế giới. Chỉ cần xảy ra gián đoạn trong thời gian ngắn ở các điểm nghẽn này cũng có thể làm tăng chi phí vận tải, kéo dài thời gian giao hàng và ảnh hưởng đến chuỗi cung ứng toàn cầu.
Vai trò của Bab el-Mandeb càng trở nên nổi bật sau khi xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran bùng phát, làm gián đoạn hoạt động qua eo biển Hormuz, tuyến huyết mạch vốn đảm nhận vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu thô thế giới.
Khi tình hình ở Hormuz trở nên phức tạp, Arab Saudi đã chuyển một phần đáng kể dầu mỏ qua đường ống tới cảng Yanbu ở phía tây nước này, nhằm duy trì hoạt động xuất khẩu qua biển Đỏ. Dù eo biển không thể bị đóng cửa hoàn toàn về mặt địa lý, tuyên bố của Houthi cũng tạo ra nguy cơ mất an toàn, ảnh hưởng trực tiếp đến dòng chảy thương mại của Arab Saudi.
Houthi từng phóng tên lửa tấn công nhiều tàu hàng đi qua biển Đỏ trong giai đoạn 2023-2025 để thể hiện sự ủng hộ cho người dân Palestine, khi Israel tấn công lực lượng Hamas ở Gaza. Mỹ và đồng minh đáp trả bằng những chiến dịch không kích dữ dội nhằm làm suy yếu năng lực quân sự của nhóm vũ trang, nhưng không đạt hiệu quả. Tháng 5/2025, Mỹ đạt thỏa thuận ngừng bắn với Houthi và nhóm vũ trang Yemen cũng dừng tấn công tàu tại biển Đỏ.
Iran cũng được cho là đang gây sức ép lên Houthi để đóng cửa eo biển Bab el-Mandeb nếu Mỹ tiếp tục tấn công vào hạ tầng năng lượng của nước này, mở ra mặt trận thứ hai với Mỹ trong cuộc xung đột, từ đó gia tăng áp lực lên Washington cũng như các đồng minh ở vùng Vịnh.
Tin Gốc: Vnexpress
