Cơm gà Hải Nam nguyên bản phải được chế biến từ gà Văn Xương, giống gà đặc hữu của đảo Hải Nam, Trung Quốc. Loại gà thả vườn có cỡ nhỏ, được nuôi bằng chế độ ăn riêng biệt gồm hạt cây đa, cơm dừa và cám đậu phộng. Quy trình nuôi dưỡng này giúp thớ thịt có độ chắc, vị ngọt và mùi thơm khác biệt so với các giống gà công nghiệp.
Tiền thân của cơm gà Hải Nam vốn là bữa ăn đạm bạc của những người lao động nghèo. Họ thường mang theo cơm và gà trong những chiếc giỏ tre để ăn dọc đường. Món ăn này được cho là đã du nhập vào đại lục từ đầu thời nhà Minh (1368-1644), sau đó theo chân dòng người di cư từ Hải Nam lan tỏa khắp Đông Nam Á vào thế kỷ 19. Các gia đình ở Hải Nam thường tận dụng gà già (gà thải) để nấu, dùng mỡ gà để thổi cơm và nấu nước dùng.
Đến giữa thế kỷ 20, dù nguồn cung gà Văn Xương trở nên khan hiếm do biến động chính trị. Thay vì biến mất, món ăn này vẫn lan tỏa khi được các nền văn hóa bản địa tiếp nhận. Tại mỗi điểm dừng chân, cộng đồng địa phương điều chỉnh công thức và thay đổi nguyên liệu, tạo nên những biến thể mang đặc trưng từng vùng miền.
Cả Malaysia và Singapore đều tự nhận là nơi khai sinh ra phiên bản cơm gà Hải Nam hiện đại, kiểu gà luộc theo kỹ thuật Quảng Đông, ăn cùng cơm nấu bằng nước dùng đậm đà và các loại nước chấm đặc trưng. Cuộc tranh cãi này vẫn kéo dài từ khi Singapore tách ra độc lập vào năm 1965.
Cơm gà Hải Nam tại Singapore là phiên bản phổ biến nhất. Điểm khác biệt nằm ở kỹ thuật luộc gà của người Quảng Đông. Gà sau khi chín được ngâm ngay vào nước đá để tạo lớp da giòn. Gạo được nấu cùng nước dùng, mỡ gà, lá dứa và tỏi. Nước chấm đi kèm gồm ba loại, tương ớt xay, gừng băm và hắc xì dầu.
Tại Malaysia, ở thành phố như Malacca hay Seremban, cơm được vo thành viên tròn để giữ ấm. Ngoài gà luộc, người Malaysia còn ưa chuộng gà quay hoặc ăn kèm hủ tiếu. Tại vùng Ipoh, món ăn này luôn được phục vụ cùng giá đỗ chần, loại nông sản nổi tiếng mập và giòn nhờ nguồn nước khoáng địa phương.
Người Thái gọi cơm gà Hải Nam là Khao Man Gai. Điểm đặc trưng là nước chấm làm từ tương đen lên men trộn với tỏi, gừng và ớt hiểm. Một phần cơm thường có thêm huyết, nội tạng gà và dọn kèm bát canh trong kiểu Tomyum. Tại Bangkok, phiên bản cơm gà chiên giòn cũng thịnh hành.
Tại Việt Nam, biến thể gần giống cơm gà Hải Nam là cơm gà Hội An. Gà thường được xé phay, trộn cùng hành tây và rau răm, dọn kèm cơm nấu cùng nghệ. Khác với các nước trong khu vực, cơm gà tại Việt Nam chú trọng sự tươi mát khi ăn kèm nhiều loại rau sống, xoài xanh bào sợi và nước mắm chua ngọt.
Tại đảo Hải Nam, món ăn vẫn giữ cách chế biến mộc mạc. Thịt gà chặt miếng còn xương, có độ dai và chắc hơn phiên bản tại Đông Nam Á. Nước chấm chỉ gồm gừng, tỏi và rau mùi, không sử dụng hắc xì dầu hay tương ớt ngọt. Nước dùng đôi khi được hầm thêm xương lợn để tăng vị đậm đà.
Sự phổ biến của món ăn này được các chuyên gia đánh giá là kết quả của quá trình giao thoa văn hóa trong cộng đồng người Hoa hải ngoại.
Ngày 20-4, UBND thành phố Huế cho biết Sở Du lịch thành phố đã có văn bản thông báo về việc yêu cầu các hãng lữ hành trên toàn quốc không đưa khách đến lưu trú tại khách sạn Romance Huế (14-16 Nguyễn Thái Học, phường Thuận Hóa, TP Huế), nhằm phục vụ việc cưỡng chế, thi hành án.
Theo đó khách sạn này là tài sản có liên quan đến một vụ án kinh doanh thương mại, giữa Công ty TNHH Doanh Ngân (chủ khách sạn) và Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam.
Cụ thể Công ty TNHH Doanh Ngân đã thế chấp công trình khách sạn Romance Huế cho Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam để vay tiền kinh doanh.
Tuy nhiên công ty này đã vi phạm hợp đồng, nên tòa án tuyên công ty phải thanh toán cho Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam số tiền hơn 178 tỉ đồng cùng lãi phát sinh.
Do doanh nghiệp không tự nguyện thi hành, cơ quan chức năng đã tiến hành xử lý tài sản bảo đảm là quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất tại địa chỉ trên (công trình khách sạn Romance Huế).
Tài sản sau đó được tổ chức bán đấu giá công khai theo quy định. Đến ngày 7-11-2024, phiên đấu giá thành công với giá hơn 103,6 tỉ đồng. Người trúng đấu giá đã hoàn tất nghĩa vụ tài chính và được cơ quan thi hành án ban hành quyết định giao tài sản.
Tuy nhiên đến nay phía Công ty TNHH Doanh Ngân vẫn chưa bàn giao tài sản, gây khó khăn cho quá trình thi hành án.
Trên cơ sở đó, cơ quan thi hành án dân sự thành phố Huế đã xây dựng kế hoạch cưỡng chế để giao tài sản cho người trúng đấu giá. Thời gian cưỡng chế dự kiến diễn ra trong 3 ngày, từ 21 đến 23-4-2026, tại số 16 Nguyễn Thái Học, phường Thuận Hóa, TP Huế.
Theo Cục Thi hành án dân sự thành phố Huế, đây là vụ việc có tính chất phức tạp, giá trị tài sản lớn, nằm ở khu vực trung tâm thành phố Huế, có thể ảnh hưởng đến tình hình an ninh trật tự.
Đơn vị cũng đề nghị các bên liên quan phối hợp bảo đảm an ninh, trật tự, đồng thời tăng cường tuyên truyền, định hướng dư luận để việc tổ chức thi hành án diễn ra đúng quy định, an toàn.
Sở Du lịch thành phố Huế cũng yêu cầu các đơn vị chủ động rà soát, điều chỉnh các chương trình du lịch có liên quan để đảm bảo quyền lợi cho du khách, đồng thời thông tin kịp thời đến đối tác và khách hàng để phối hợp thực hiện.
Đối với khách du lịch đang lưu trú tại khách sạn Romance Huế, các doanh nghiệp cần xây dựng phương án chuyển sang các cơ sở lưu trú phù hợp trong thời gian triển khai thi hành án, đảm bảo an toàn, thuận tiện và hạn chế tối đa ảnh hưởng đến lịch trình tham quan, nghỉ dưỡng của du khách.
Ngày 24-4, tại kỳ họp thứ 2, Hội đồng nhân dân tỉnh Gia Lai khóa XIII đã thông qua nghị quyết về chính sách bảo tồn và phát huy các loại hình nghệ thuật truyền thống đối với nghệ thuật hát bội Bình Định (hát tuồng) và nghệ thuật bài chòi.
Nghệ thuật tuồng Bình Định đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2014, còn nghệ thuật bài chòi Trung Bộ Việt Nam được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại năm 2017.
Qua khảo sát, cơ quan chức năng tỉnh Gia Lai ghi nhận toàn tỉnh hiện có 8 đoàn nghệ thuật tuồng ngoài công lập đang hoạt động và 2 đoàn nghệ thuật công lập thuộc Nhà hát Nghệ thuật truyền thống tỉnh thực hiện chức năng biểu diễn tuồng, bài chòi là Đoàn Tuồng Đào Tấn và Đoàn Ca kịch bài chòi.
Bằng tài năng và tâm huyết, các nghệ sĩ, nghệ nhân đã trực tiếp tham gia vào việc bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể trong cộng đồng và trên sân khấu biểu diễn chuyên nghiệp; phục vụ các nhiệm vụ chính trị và đáp ứng nhu cầu giải trí của các tầng lớp nhân dân.
Nhưng trong bối cảnh khó khăn chung của sân khấu truyền thống, các đoàn nghệ thuật chuyên nghiệp gặp rất nhiều khó khăn về nghệ sĩ kế cận.
Ví dụ, Đoàn Tuồng Đào Tấn hiện đang bị thiếu hụt lực lượng diễn viên, nhạc công trẻ. Một diễn viên phải kiêm nhiệm nhiều vai diễn trong một vở diễn, diễn viên nữ đóng giả vai nam, làm ảnh hưởng đến chất lượng nghệ thuật, sự phát triển của đơn vị và sức sống của loại hình nghệ thuật tuồng.
Lực lượng nghệ nhân của các đoàn tuồng ngoài công lập cũng gặp nhiều khó khăn khi đội ngũ thực hành di sản hiện nay chủ yếu là ở tuổi trung niên, lớp nghệ nhân trẻ còn mỏng, chưa thu hút được nhiều đội ngũ kế cận. Lực lượng nghệ nhân nắm giữ, thực hành, truyền dạy các làn điệu, bài bản, trích đoạn, vở diễn cổ ngày một ít do tuổi cao, sức yếu, bận kiếm sống mưu sinh.
Để bảo vệ và phát huy di sản tuồng Bình Định và nghệ thuật bài chòi, tỉnh Gia Lai quyết định ban hành chính sách khuyến khích.
Theo đó, đối tượng được hỗ trợ gồm nghệ sĩ đã nghỉ hưu, nghệ sĩ đang công tác, các đoàn nghệ thuật truyền thống ngoài công lập tại tỉnh và học viên các ngành nghệ thuật tuồng, bài chòi, nhạc cụ truyền thống thường trú tỉnh Gia Lai.
Cụ thể, đối với nhóm nghệ sĩ nghỉ hưu tham gia luyện tập, biểu diễn và truyền dạy phục vụ bảo tồn, quảng bá, giới thiệu di sản, mức chi tiền luyện tập 180.000 đồng/người/buổi; chi biểu diễn 360.000 đồng/người/buổi; khi tham gia truyền dạy, nghệ sĩ được hỗ trợ 500.000 - 800.000 đồng/buổi (tùy theo danh hiệu nghệ sĩ nhân dân, nghệ sĩ ưu tú).
Tỉnh hỗ trợ một lần kinh phí đào tạo đối với nghệ sĩ trong đơn vị sự nghiệp công lập được cử đi đào tạo trình độ đại học trở lên với mức 50 triệu đồng/người.
Đối với các đoàn nghệ thuật ngoài công lập, mức hỗ trợ một lần không quá 100 triệu đồng/đoàn để mua sắm trang phục, nhạc cụ, đạo cụ, trang thiết bị âm thanh, ánh sáng phục vụ hoạt động biểu diễn; hỗ trợ kinh phí biểu diễn 2 triệu đồng/buổi, tối đa không quá 30 triệu đồng/năm.
Học viên theo học các chuyên ngành nghệ thuật tuồng, bài chòi, nhạc cụ truyền thống, mức hỗ trợ 5 triệu đồng/người/tháng.
