Vài ngày sau khi startup AI Trung Quốc Moonshot ra mắt mô hình Kimi K3, Raffi Krikorian, Giám đốc công nghệ Mozilla – công ty phát triển trình duyệt Firefox tại San Francisco, chuyển sang sử dụng mô hình này cho nhiều công việc hàng ngày.
“Kimi K3 phản hồi nhanh nhạy hơn”, ông so sánh với chatbot Claude Fable của công ty Anthropic (Mỹ). Trước đó, ông sử dụng GLM-5.2 của startup Trung Quốc Z.ai cho các công việc thường nhật như quản lý lịch, tài liệu và email.
Krikorian là ví dụ trong nhiều các mô hình AI Trung Quốc đang được người Mỹ ưa chuộng, nhờ chi phí thấp và hiệu quả ngày càng cải thiện. Trên nền tảng OpenRouter – dịch vụ theo dõi hoạt động của các mô hình AI, 5 mô hình được dùng nhiều nhất trong tháng gần đây đều đến từ Trung Quốc.
Công ty nghiên cứu thị trường Sensor Tower cho biết ứng dụng Kimi được tải xuống hơn 930.000 lần trong tuần đầu sau khi K3 ra mắt vào tháng 7, tăng 200% so với tuần trước đó. Riêng tại Mỹ, số lượt tải đạt khoảng 86.000, tăng 387%.
K3 thậm chí phổ biến đến mức Moonshot buộc phải tạm dừng nhận đăng ký mới vì nhu cầu vượt quá năng lực xử lý của hệ thống. Theo AP, sự phát triển nhanh chóng của các mô hình AI từ Trung Quốc trong năm nay cho thấy cuộc đua AI giữa Trung Quốc và Mỹ đã bước sang giai đoạn mới.
Giới chuyên gia thừa nhận những mô hình AI mới nhất do Z.ai (Zhipu) ra mắt hồi tháng 6 và Moonshot công bố trong tháng 7 đã đạt trình độ gần tương đương các mô hình tiên tiến của OpenAI và Anthropic. Cũng tháng này, Alibaba mới giới thiệu Qwen3.8 Max. Trước đó, hồi tháng 4, DeepSeek phát hành bản thử nghiệm V4, cạnh tranh trực tiếp với GPT của OpenAI và Gemini của Google.
AI Trung Quốc thu hút khách Mỹ rõ rệt. Một số doanh nghiệp như sàn giao dịch tiền mã hóa Coinbase cho biết đã chuyển sang sử dụng các mô hình AI Trung Quốc nhằm cắt giảm chi phí. Tại Bắc Carolina, ông Curt Meinhold, Nhà sáng lập nền tảng di sản kỹ thuật số LilyList, cho biết ưu tiên dùng DeepSeek để tìm kiếm khách hàng tiềm năng hoặc đề xuất cách tăng doanh số.
“Cuối cùng thì hơn 90% người dùng, không cần đến Mythos hay Fable của Anthropic. Chúng tôi chỉ cần một mô hình đủ tốt”, ông nói.
Goldman Sachs nhận định các mô hình AI Trung Quốc đang bước vào “giai đoạn then chốt” để sử dụng rộng rãi, đặc biệt khi nhu cầu dùng AI tác nhân (AI Agent) – AI có thể tự động thực hiện nhiều bước công việc phức tạp, tăng cao khiến chi phí sử dụng AI ngày càng tốn kém.
Chi phí sử dụng AI hiện được tính theo số lượng token đầu vào và đầu ra trên mỗi một triệu token. AI Agent tiêu tốn lượng token nhiều hơn cho mỗi lần dùng, khiến chênh lệch chi phí giữa các mô hình của Mỹ và Trung Quốc ngày càng lớn.
Ông Alex Colville, chuyên gia Viện Chính sách Chiến lược Australia (ASPI), đánh giá các mô hình Trung Quốc hiện rất gần các mô hình Mỹ về khả năng lập trình và nghiên cứu, nhưng chi phí rẻ hơn nhiều. “Nếu chỉ phải trả vài cent cho mỗi triệu token đầu ra thay vì 30, 40 hay 50 USD thì như vậy là quá đủ”, ông so sánh.
Ngoài giá cả, một số chuyên gia cho rằng chính sách công nghệ của Mỹ vô tình tạo lợi thế cho Trung Quốc. Phần lớn các mô hình AI của Trung Quốc là mã nguồn mở (open-source), cho phép bất kỳ ai cũng có thể kiểm tra, chỉnh sửa và phát triển thêm. Trong khi, các mô hình AI tiên tiến của Mỹ như Anthropic hay OpenAI vẫn được phát triển theo mô hình mã nguồn đóng (closed-source).
Hồi tháng 6, sau khi chính quyền Trump áp các biện pháp kiểm soát xuất khẩu đối với hai mô hình Fable và Mythos của Anthropic, khiến chúng không thể tiếp cận người dùng quốc tế, startup Z.ai (Trung Quốc) tung ra mô hình GLM-5.2.
“Việc hạn chế một mô hình AI của Mỹ có thể ngay lập tức tạo cơ hội cho một đối thủ Trung Quốc chen vào”, ông Anastasios Angelopoulos, Đồng sáng lập kiêm CEO nền tảng đánh giá AI Arena, nhận định.
Theo ông Raffi Krikorian, Giám đốc công nghệ Mozilla, khi các mô hình mã nguồn mở của Trung Quốc ngày càng tiệm cận chất lượng những mô hình mã nguồn đóng hàng đầu từ Mỹ, thì “biên giới của AI mã nguồn mở đang ngày càng được xây dựng bởi Trung Quốc”.
Lo lắng điều này, hôm 24/7, một nhóm các công ty công nghệ Mỹ, gồm Microsoft, Meta và Nvidia, đã ký thư ngỏ công khai ủng hộ việc phát triển các mô hình AI mã nguồn mở. Các công ty AI Mỹ cũng đồng thời tìm cách hạ giá dịch vụ, chẳng hạn tung ra những phiên bản rẻ hơn để cạnh tranh, theo chuyên gia Yasir Atalan tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS).
Dù các mô hình AI Trung Quốc đang nổi lên như đối thủ đáng gờm, chúng vẫn chưa theo kịp các hãng AI hàng đầu của Mỹ về năng lực tổng thể và khả năng xử lý toàn diện nhiều loại tác vụ, theo ông Anastasios Angelopoulos tại AI Arena.
Ngoài ra, làn sóng đầu tư khổng lồ vào AI đang làm dấy lên lo ngại về tính bền vững của các startup Trung Quốc. Đơn cử, Z.ai cho biết doanh thu năm ngoái tăng 132%, lên 724 triệu nhân dân tệ (107 triệu USD), nhưng lỗ ròng tăng 60%, lên 4,7 tỷ nhân dân tệ (694 triệu USD).
Mỹ cũng đang gia tăng sức ép, ngăn Trung Quốc tiếp cận các công nghệ tiên tiến, trong đó có các chip AI hiện đại. Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent cảnh báo Washington có thể áp thêm các lệnh trừng phạt để bảo vệ tài sản sở hữu trí tuệ.
Hôm 22/7, chính quyền Tổng thống Donald Trump cáo buộc Moonshot đã sử dụng các phương thức “bí mật”, dù chưa chắc là bất hợp pháp, để phát triển Kimi K3 dựa trên nền tảng Fable của Anthropic.
Một số chính trị gia Mỹ và các công ty AI bao gồm Anthropic, cáo buộc các startup Trung Quốc dùng kỹ thuật “chưng cất” (distillation) trái phép để trích xuất công nghệ từ các mô hình AI của họ. Bắc Kinh bác bỏ, cho là “vô căn cứ”.
Sở hữu 70 gốc măng cụt tại Bình Dương, ông Phạm Văn Hoàng cho biết năm nay sản lượng đạt khoảng 5 tấn, tăng 20% so với cùng kỳ năm ngoái. Tuy nhiên, niềm vui được mùa không đi cùng giá bán.
Theo ông Hoàng, ngay từ đầu vụ, giá măng cụt đã thấp hơn khoảng 20-25% so với năm ngoái. Hơn một tháng trở lại đây, giá tiếp tục lao dốc, hiện chỉ còn khoảng 20.000 đồng một kg tại vườn.
"Nếu tính bình quân cả vụ, năm nay gia đình gần như không có lãi vì chi phí phân bón, nhân công đều tăng", ông Hoàng nói.
Tại Đồng Nai, vườn măng cụt hơn 1,5 ha của gia đình ông Thành cũng trong tình cảnh tương tự. Đầu vụ, gia đình bán cho các cửa hàng trái cây sạch với giá khoảng 65.000 đồng một kg, còn thương lái thu mua khoảng 40.000 đồng. Tuy nhiên, đến những đợt thu hoạch cuối cùng cách đây hai tuần, giá chỉ còn 22.000 đồng một kg.
"Đầu vụ tưởng năm nay có lãi nhưng từ giữa vụ giá giảm quá nhanh nên sau khi trừ chi phí chỉ còn lãi vài chục triệu đồng", ông Thành cho biết.
Tình trạng giá giảm không chỉ xảy ra ở một vài vườn mà xuất hiện tại nhiều vùng trồng măng cụt ở phía Nam khi thị trường bước vào giai đoạn thu hoạch rộ.
Ông Vũ Văn Hòa, thương lái thu mua măng cụt tại vùng Lái Thiêu (TP HCM), cho biết hiện giá mua xô tại vườn thấp nhất từ trước tới nay.
Theo ông Hòa, lượng hàng năm nay nhiều hơn đáng kể so với mọi năm. Mỗi ngày ông thu mua vài tấn măng cụt từ các nhà vườn trong khu vực, tăng khoảng 30-40% so với năm ngoái. Trong khi đó, sức tiêu thụ không tăng tương ứng khiến giá thu mua liên tục đi xuống.
Tại các chợ đầu mối Hóc Môn, Thủ Đức và Bình Điền, lượng măng cụt nhập về tăng mạnh gần đây. Giá bán sỉ hiện dao động 33.000-35.000 đồng một kg với loại lớn và 30.000-32.000 đồng với loại nhỏ, giảm khoảng 10% so với cùng kỳ năm ngoái.
Các đầu mối cho biết thời tiết thuận lợi giúp tỷ lệ đậu trái cao, sản lượng tăng đáng kể. Chất lượng măng cụt trong nước tốt, giá cạnh tranh nên hiện chiếm phần lớn lượng hàng tiêu thụ, thay thế đáng kể nguồn nhập khẩu từ Thái Lan.
Theo ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam, măng cụt không phải trường hợp cá biệt. Năm nay, thời tiết thuận lợi giúp nhiều loại trái cây các tỉnh phía Nam đạt sản lượng cao, từ sầu riêng, đến xoài, thanh long, bơ.
Nguồn cung tăng nhanh trong khi sức mua không tăng tương ứng khiến mặt bằng giá nhiều loại trái cây cùng giảm. "Măng cụt giảm giá trong giai đoạn thu hoạch rộ cũng là diễn biến theo quy luật cung - cầu của thị trường", ông Nguyên nói.
Giá bán lẻ theo đó cũng hạ nhiệt. Tại nhiều cửa hàng trái cây ở TP HCM, măng cụt loại nhỏ được bán khoảng 35.000 đồng một kg, trong khi loại lớn dao động 45.000-60.000 đồng. Trên nhiều tuyến đường tại TP HCM và Tây Ninh, loại trái cây này được bày bán với giá 40.000-50.000 đồng một kg.
Nhận định được nêu tại hội thảo Trung tâm tài chính quốc tế Việt Nam (VIFC) 2026, ngày 29/5. Ông Nguyễn Mạnh Khôi, Tổng giám đốc Koru Capital, cho biết VIFC đã thu hút sự chú ý của các nhà đầu tư.
"Họ có quan tâm nhất định nhưng đang chờ đợi để đánh giá liệu VIFC có giải quyết được các điểm nghẽn mà trung tâm khác chưa làm được hay không", ông cho biết.
Cùng nhận định, ông Trương Nhật Quang, Giám đốc điều hành hãng luật YKVN, cho biết VIFC được đánh giá cao khi đơn giản hóa thủ tục mở pháp nhân (trừ các mảng phức tạp như ngân hàng). Nhà đầu tư cũng nhìn thấy thuận lợi hơn trong quy trình đầu tư, dòng vốn, nhưng "vẫn còn sự dè dặt".
Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam được thành lập theo Nghị quyết của Quốc hội ngày 27/6/2025, với mô hình "một trung tâm, hai điểm đến", đặt tại TP HCM và Đà Nẵng. Trung tâm tại hai thành phố đều chính thức vận hành từ đầu năm nay.
Các chuyên gia cho rằng, tâm lý chờ đợi và quan sát đến từ việc nhà đầu tư ngoại muốn có thêm thời gian tìm hiểu, cũng như nhận thấy sự trưởng thành của mô hình, hệ sinh thái, sản phẩm cụ thể của VIFC.
Câu hỏi đang đặt ra là Việt Nam muốn VIFC thành trung tâm trung chuyển vốn kiểu Singapore hay phục vụ thị trường nội địa lớn như Hong Kong cung cấp dịch vụ cho nền kinh tế Trung Quốc, Dubai phục vụ giới siêu giàu Trung Đông.
"Lựa chọn đầu tiên của nhà đầu tư trong khu vực là Singapore", ông Quang nói. Ưu điểm của đảo quốc này là hệ sinh thái trung tâm tài chính đã hoàn thiện trong khi Việt Nam còn sơ khai. Trong đó, hệ thống tư pháp áp dụng thông luật, tòa án, trọng tài quốc tế chưa sẵn sàng. "Nhà đầu tư quan tâm lộ trình cụ thể khi nào các hệ thống này vận hành", ông nói thêm.
Về sản phẩm, ông Trần Anh Đức, Luật sư thành viên cấp cao A&O Shearman, ví dụ các sản phẩm tài chính phái sinh hay chứng khoán hóa vốn rất phổ biến ở các trung tâm tài chính nước ngoài, nhưng hiện chưa rõ ràng trong luật của Việt Nam.
Vấn đề khác gây băn khoăn là khả năng kết nối vốn của VIFC và thị trường nội địa. Theo đó, dòng vốn chỉ tự do di chuyển giữa các thành viên của Trung tâm, chưa thuận lợi để đi vào Việt Nam. Điều này dẫn đến nhà đầu tư quốc tế không nhất thiết "đi gián tiếp" qua VIFC để rót vốn vào Việt Nam.
Còn với doanh nghiệp trong nước lập pháp nhân con tại VIFC, khi họ huy động thành công và muốn cho công ty mẹ vay lại sẽ bị xem là vay từ nước ngoài, chịu nhiều thủ tục phức tạp, theo ông Trần Anh Đức.
Tại hội thảo, ông Hoàng Huy Trường, Trưởng ban pháp chế Cơ quan điều hành Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam tại TP HCM cho biết VIFC hướng tới trở thành cửa ngõ kết nối dòng vốn quốc tế với Việt Nam thông qua 4 trụ cột. Các trụ cột này gồm thị trường vốn quốc tế, tài chính phục vụ thương mại quốc tế, ngân hàng số - fintech và tài chính xanh, sản phẩm tài chính ngách.
Trong kỳ xếp hạng gần nhất về Chỉ số Trung tâm Tài chính toàn cầu, TP HCM tăng 11 bậc, lên hạng 84 trên 120 thành phố, vượt Jakarta (hạng 86) vào top 3 Đông Nam Á, sau Singapore (hạng 4) và Kuala Lumpur (hạng 42).
Để củng cố niềm tin của nhà đầu tư, ông Nguyễn Khánh Ngọc, Chủ tịch Hội Luật gia Việt Nam (VLA), khuyến nghị hoàn thiện khuôn khổ pháp lý minh bạch và cơ chế giải quyết tranh chấp hiệu quả. Điều này càng cần thiết trong bối cảnh các mô hình tài chính số, tài sản số và giao dịch xuyên biên giới khiến phát sinh nhiều dạng tranh chấp mới với cấu trúc phức tạp hơn.
Còn ông Hoàng Huy Trường đề xuất xây dựng cơ chế phối hợp hiệu quả giữa tòa án chuyên biệt, trung tâm trọng tài quốc tế thuộc VIFC, cơ quan thi hành án, cơ quan quản lý và các thiết chế hỗ trợ như hòa giải, giám định, chuyên gia về tài chính, công nghệ.
Về dài hạn, ông Phùng Anh Tuấn, Phó chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội các nhà đầu tư tài chính Việt Nam, cho rằng cần xem VIFC là "sandbox khổng lồ" hay "phòng thí nghiệm thể chế" để học hỏi các thông lệ quốc tế tốt nhất và sau đó áp dụng rộng rãi ra toàn bộ nền kinh tế Việt Nam.
"Cần một tư duy khác, không nên quản lý Trung tâm như 'chợ' thông thường mà tạo điều kiện thuận lợi để thu hút vốn đầu tư gián tiếp (FII)", ông Tuấn nói thêm.
Công ty CP Chứng khoán Thiên Việt (TVS) vừa công bố tài liệu đại hội đồng cổ đông thường niên năm 2026.
Tại đại hội này, công ty dự kiến thông qua đơn từ nhiệm của bà Bùi Thị Kim Oanh, thành viên hội đồng quản trị. Đồng thời đề xuất bầu bổ sung ông Lý Xuân Hải vào hội đồng quản trị nhiệm kỳ 2024-2028.
Trong tờ giới thiệu ứng viên, ông Lý Xuân Hải (sinh năm 1965) được giới thiệu là chuyên gia có kinh nghiệm sâu rộng trong lĩnh vực tài chính - ngân hàng.
Vị này sở hữu bằng tiến sĩ toán - lý của Đại học Tổng hợp quốc gia Belarus và thạc sĩ kinh tế chuyên ngành ngân hàng và tài chính (MEBF) của Đại học Paris Dauphine - ESCP và Đại học Kinh tế TP.HCM.
Về quá trình công tác, ông Hải bắt đầu làm việc tại Ngân hàng TMCP Á Châu (ACB) từ năm 1995, lần lượt đảm nhiệm các vị trí Phó giám đốc và Giám đốc chi nhánh Hải Phòng trong giai đoạn 1995-2002.
Từ năm 2002 đến 2004, ông giữ chức Tổng giám đốc Công ty Chứng khoán ACB (ACBS). Giai đoạn 2004-2005, ông quay lại ACB với vai trò Phó tổng giám đốc kiêm Giám đốc tài chính.
Từ năm 2005 đến 2012, ông đảm nhiệm vị trí Tổng giám đốc ACB, đóng vai trò quan trọng trong quá trình phát triển của ngân hàng này.
Nhưng trong vụ án liên quan đến bầu Kiên tại ACB, ông Hải đã vướng vòng lao lý vào năm 2012 và chấp hành xong bản án năm 2017. Ông Hải còn bị cấm không được giữ các chức vụ chủ chốt trong lĩnh vực này trong thời gian 5 năm.
Trong giai đoạn 2017-2018, ông Hải tiếp tục tham gia lĩnh vực doanh nghiệp khi giữ chức Trưởng Ban Chiến lược Tập đoàn Hoàng Anh Gia Lai (HAGL).
Cũng từ tháng 6-2017 đến nay, ông là Chủ tịch danh dự hội đồng quản trị Công ty CP Tơ lụa Bảo Lộc.
Về định hướng kinh doanh năm nay, TVS đề xuất mục tiêu lợi nhuận sau thuế đạt khoảng 340 tỉ đồng.
Kết quả này dựa trên kịch bản khá tích cực về VN-Index của TVS Research. Theo đó công ty này dự báo VN-Index có thể đạt 1.850-1.900 điểm vào cuối năm 2026, trong bối cảnh GDP được kỳ vọng tăng khoảng 8,3%.
Bên cạnh đó, việc thị trường chứng khoán Việt Nam được FTSE Russell nâng hạng lên thị trường mới nổi được kỳ vọng sẽ thu hút thêm dòng vốn ngoại, đặc biệt từ các quỹ ETF.
Yếu tố này theo TVS, được cho là sẽ góp phần cải thiện tâm lý nhà đầu tư và tăng cường thanh khoản thị trường.
